page۲. کوتولە، استعارە نامطلوب

page2
کوتولە، استعارە نامطلوب
در این قسمت، به استفاده از واژۀ «کوتوله» در کاربردی تازه می‌پردازم که کاربردی تحقیرآمیز است و ممکن است حتی از استفادۀ خنثی از این لغت هم فراتر برود. اخیراً (شاید حدود ۱۰-۱۵ سال) است که واژۀ کوتوله با فراوانی روبه‌رشدی در مفهوم بی‎درایتی، تنگ‎چشمی، حماقت و حقارت استفاده می‎شود. عباراتی چون «کوتولۀ فکری»، «کوتولۀ سیاسی» و «مغزهای کوتوله» روز به روز بیشتر در یادداشت‌های سیاسی و انتقادی استفاده می‎شود. یک فرضیۀ محتمل این است که کوچک‌قامت بودن محمود احمدی‎نژاد، رییس جمهور نه چندان محبوب پیشین، در رواج جدید این واژه نقش داشته باشد. اثبات این فرضیه به یک بررسی آماری در متون ده سال اخیر نیاز دارد.
در کاریکاتوری انتقادی که به موضوع رد صلاحیت نامزدهای شرکت در انتخابات اخیر مربوط می‌شد، شیوۀ غیرمنطقی ردصلاحیت را با استعارۀ قد نشان داده بودند. به این مضمون که قد کوتاه عضوی از مجلس خبرگان، معیار واقع شده و افراد بلندقدتر از ورود به مجلس منع شده‎اند. استعارۀ قدِ بلند به مثابۀ فکر پیشرفته و متعالی و قدِکوتاه به نشانۀ بی‎فکری، از منظر سیاسی، اجتماعی و اخلاقی استعارۀ آزاردهنده‎ای است.
چرا ادب سیاسی؟
بسیار محتمل است که بعضی از خوانندگان این یادداشت گمان کنند حساسیت‎های زبانی و رفتارهای پلیس‎مأبانه برای پاکسازی زبان راه به جایی نمی‎برد و ما را بیشتر در دامان ظاهرسازی و محدود شدن به ادب ظاهری (و نه شعور حقیقی) می‎اندازد. این گمان کاملاً صحیح است. تا زمانی که افراد و گروه‎ها به راستی به درک انسانی از یکدیگر نرسند، تنها تغییرات کلمات و عبارات کمکی به بهبود اوضاع نخواهد کرد و تنها ظاهر زبان را آراسته می‎کند.
اما همانطور که پیش‎تر گفته شد، درک موضوع و ضرورت ادب اجتماعی و سیاسی ساده‌تر خواهد شد‎ اگر در دوستان و آشنایان خود فردی با وضعیت کوتاه‌قدی بشناسیم یا خودمان از این گروه باشیم. این افراد از اینکه از استعارۀ کوتاهی قد برای نشان دادن کمبود عقل و درایت و استدراک استفاده شود، عمیقاً خشمگین و از جامعه ناامید می‎شوند و احساس طردشدگی می‌‏کنند. بنابراین به هدف مبارزه با طردشدگی اجتماعی گروه‌های اقلیت باید در استفاده از کلمات دقت داشته باشیم.
@linguisticsacademy
بنابراین گرچه کاملاً درست است که تأکید بر رعایت ادب در زبان سیاسی و اجتماعی امری ظاهری است، اما فراموش نکنیم که برای بالا بردن کیفیت همزیستی انسانی همۀ ما مجبوریم در دو جبهۀ مجزا ولی همزمان فعالیت کنیم. بالا بردن آگاهی اجتماعی در مورد افراد و گروه‎های مختلف و درک عمیق‎تر نحوۀ زیست انسانی آنها، و ایجاد امنیت و کم کردن وحشت اجتماعی برای گروه‎های مختلف به نحوی که راحت‎تر و بدون ترس وارد فضای اجتماعی شوند. این مورد دوم خود به رسیدن به مورد اول یاری می‌دهد. چون با امن شدن فضا، افراد و گروه‎های کمتر دیده شده، دیده می‎شوند و آگاهی عمومی دربارۀ خود را افزایش می‌دهند. پس رعایت ادب سیاسی بیشتر فعالیت در جبهۀ دوم را شامل می‎شود که هدفش امنیت‎بخشی به فضای اجتماعی است و نه لزوماً آگاهی بخشی، اما از آن گریزی نیست.
در دورانی که ما زندگی می‎کنیم، اگر نویسنده‎ای در مطلب خود از عباراتی همچون «ضعیفه» یا «کمتر از زن»، «چلاق» یا «پیروپاتال» برای تحقیر فرد، یا افرادی استفاده کند، خشم بسیاری را برخواهد انگیخت و زنان، معلولان و سالمندان را از دایرۀ مخاطبان خود خارج خواهد کرد. به نظر می‎رسد این حساسیت در مورد لفظ «کوتوله» هم باید وجود داشته باشد.
@linguisticsacademy
نکتۀ دیگر آن است که در واقعیت زندگی ما، کوتاهی قد، جنسیت غیر مرد داشتن، معلول حرکتی بودن، پیر بودن یا هر وضعیت اقلیتی دیگر، هیچکدام باعث زایل شدن قوۀ تعقل و استدراک آدمیزاد نمی‎شود. برعکس، همواره این احتمال وجود دارد که افراد متعلق به گروه فرادست، به دلیل خودخواهی و عدم توجه به لزوم همزیستی، قوۀ تفکر انسانی و استدراک خود را از دست بدهند. بنابراین عدم استفاده از واژگان تحقیرآمیزی که گروه‎های اقلیت جامعه را هدف قرار می‎دهند، به حقیقت زندگی ما نیز نزدیک‎تر است و تنها یک ادب سیاسی ظاهری نیست.