رمان صدا. این سوالی بود که دانشجویی از من در یکی از جلسات نقد پرسید سوالی به ظاهر ساده اما پر کنش

رمان صدا
خوانشي کوتاه بر رمان «ولادت» نوشته سعيد تشکري


علي براتي کجوان: ۱ - ما در کدام پله از ادبيات جهان ايستاده ايم؟ اين سوالي بود که دانشجويي از من در يکي از جلسات نقد پرسيد سوالي به ظاهر ساده اما پر کنش.
به واقع چرا حوزه ادبيات داستاني ما جهاني نمي شود و چه ابزارهايي لازم است تا به جهاني شدن آن کمک کنيم به سادگي مي توان جوابي سرراست به آن داد و جواب اين است که ما از ظرفيت هاي لازم حوزه رمان و داستان کوتاه در حيطه فرهنگ بومي خويش بهره نمي بريم بسياري از موضوعات رمان هاي فعلي به دور از زندگي مردم ماست و بيشتر زاده تخيل نويسندگان است در حوزه ادبيات ديني نيز به تکرار افتاده ايم. رمان هاي ديني ما اکثر فقط به بازتاب زندگي ائمه اطهار(ع) يا حوادثي از اين دست مي پردازد اما مي توان از حواشي زندگي ائمه به اصل رسيد و رماني جذاب و مدرن ارائه داد.
۲ - ظرفيت هاي پيدا و پنهان رمان در حوزه ادبيات ديني مغفول مانده است نمي دانم کدام قانون و فرضيه اي در اين حوزه وجود دارد که اگر قرار است حادثه يا شخصيتي روايت شود حتما بايد زبان شخصيت ها زباني فوق العاده فاخر و دير فهم باشد تا آن جايي که براي فهميدن زبان احتياج به پاورقي هاي بسيار است زباني که مخاطب با آن ارتباط برقرار نمي کند و به دليل همين عدم ارتباط رمان را به کناري مي گذارد. اين زبان فاخر چارچوب رمان کلاسيک را به حوزه رمان تحميل مي کند و فضا را براي عدم درک مخاطب آماده مي سازد در حالي که رمان «کوري» به نگاه نگارنده يک رمان ديني است جايي که ايمان به خدا نباشد هر چيزي ممکن است.
۳ - رمان «ولادت» با پيشينه نويسنده اش (تئاتر، داستان کوتاه) بسيار همخواني دارد پردازش فوق العاده شخصيت ها، ديالوگ هاي قوي و کاربردي رمان را به يک رمان صدا و نه تصوير تبديل کرده است رماني که صداي تشيع را از زمان به شهادت رسيدن حضرت ثامن الحجج(ع) مي خواهد به گوش برساند با همه خوبي هايي که در رمان سعيد تشکري مشهود است اما مشکلات رمان هاي ديني نيز اين رمان را رها نکرده است زبان فاخر شخصيت ها که گاه به غلو نيز مي رسد و ساخت ساحت شخصيت ها که باور کردني نيست و حضور مستمر نويسنده در متن و ديالوگ هايي بسيار فاخر از نزديک شدن مخاطب به متن جلوگيري مي کند با آن که رمان «ولادت» رمان شخصيت هاي ناب و موقعيت هاي فوق العاده آدم هايي است که در درون تاريخ ما گم شده اند. مشکلي که اکثر رمان هاي ديني ما از آن رنج مي برند، عدم پردازش فضاهاي آن زمان و ساختن آن فضاها در ذهن مخاطب است که متأسفانه در رمان سعيد تشکري نيز ديده مي شود اما در ميان رمان هايي از اين دست که به زندگي حضرت ثامن الحجج(ع) مي پردازد شايد رمان «ولادت» يکي از شاخص ترين اين آثار باشد رماني که از زوايد متني و روايتي به شدت دوري کرده است و اما بعد از مطالعه رمان «ولادت» و مقايسه تاريخي آن در حوزه تاريخ رضوي چيزي که در آن به چشم مي آيد مفقود شدن يک دوره تاريخي ۲۰ ساله است. آغاز سفر دو شخصيت اصلي داستان (هاتف و ليلا) از توس آن زمان به سمت مدينه مصادف با آغاز دوران امامت امام رضا(ع) مي باشد اما هنگامي که اين دو شخصيت به مقصد مي رسند زماني است که امام رضا(ع) به سمت مرو حرکت مي کنند تا به دربار مأمون براي پذيرش ولايت عهدي بروند. در حالي که امام رضا(ع) سه سال آخر دوران ۲۴ ساله امامت خود ولي عهدي مأمون را پذيرفتند و در داستان، اين سفر ۲۰ سال طول کشيده و جالب تر اين است که شخصيت ها گذر زمان را احساس نکرده اند.

https://telegram.me/matikandastan
انجمن ماتیکان داستان