به طور کلی بسیاری از آهنگهایی که در شمال خراسان زمانی برای سوگ اجرا میشد پس از گذشت سالیان دراز آرام، آرام تغییر شخصیت داده
به طور كلی بسیاری از آهنگهایی كه در شمال خراسان زمانی برای سوگ اجرا میشد پس از گذشت سالیان دراز آرام، آرام تغییر شخصیت داده. از آنها گاه به عنوان آهنگهای رقص نیز استفاده میشود. مثلاً «های های رشیدخان» كه ابتدا برای سوگ بوده، امروزه یك موسیقی شاد و برای رقص است. موسیقی كردی شمال خراسان را موسیقی كرمانجی نامند. در مجموعه كرمانج شمالی شامل كردهای خراسانی، آذربایجان غربی و تركیه و شمال عراق و سوریه است و كرمانج جنوبی به كردهای جنوب دریاچه ارومیه و مهاباد و كردستان و كرمانشاهان و سلیمانیه عراق گفته میشود كه از نظر گویش باهم متفاوتند. تفاوت میان كرمانج شمالی و جنوبی در زمینه موسیقی نیز مشهود است. به عنوان مثال میتوان به آهنگ «لو» اشاره كرد كه از اصیلترین و باستانیترین نغمات ایرانی است و وجه تمایز كرمانج شمالی و جنوبی نیز هست. بدین معنی كسی كه بتواند «لو» بخواند، میتواند از كرمانج شمالی باشد. موسیقی كرمانج شمالی همچنین در جمهوری تركمنستان، كه سابق به سرزمین خوارزم معروف بود و تا قبل از قرارداد 1299 ش. جزء ایران محسوب میشد، نیز وجود دارد (در دوران صفویه بخشی از اكراد را در خوارزم استقرار دادند). اشعار كردی اغلب به شكل هجایی است كه تعداد هجاها میتواند از هشت هجا تا شانزده هجا باشد.
آقای مرتضی سلیمینژاد كه ازاساتید موسیقی و از دبیران مبرز است، نظر مذكور را تأیید میكند و میگوید در رقص كردی قوچانی به این ملودی اشاره میشود. استاد پایور، نوازنده سنتور در قطعهای به نام پیشدرآمد شور، این ملودی را به كار برده است كه بنحوی جزء ردیف سنتی قرار میدهد. درباره رشیدخان نیز باید گفته شود كه همچون شعر مرثیه، در نام رشیدخان هم تغییرات زیادی به وجود آمده است.
ابتدا لقب رشیدخان به شجاعالدوله اطلاق شده است. بعدها در طول زمان تغییر جهت داده كه دراشعار بخشیها نیز مشهود است. پس از شعر «های های رشیدخان» در مرثیه او و حدوث زلزله این دو باهم میآمده.
قوچان خرابه للو مشهد آباده لو
كه بعد از خرابی قوچان و زلزله گفته شده
و بخشیها در اشعار محلی با وقایع دیگر بهم آمیختهاند.
در صفحه 686 جاودانههای 1 گردآوری مسعود زرگر چنین آمده است
امروز دو روزه للو فردا سه روزه لو
رشید نیومد للو دلم میسوزه لو
های های رشیدخان سردار كل قوچان(2)
رفتی نگفتی للو یك یاری دارم لو
در شهر غربت للو دلداری دارم لو
های های رشیدخان سردار كل قوچان(2)
امروز دو روزه للو فردا سه روزه لو
رشید نیومد للو دلم میسوزه لو
های های رشیدخان سردار كل قوچان(2)
رفتی نگفتی….
تاریخ شفاهی
@oralh ارتباط با ما
https://telegram.me/oralhistori