🔸چکمههای روسی. ماجرای تصرف مشهد به مدت چهار سال و نیم توسط ارتش سرخ؛. ✍ غلامرضا آذری خاکستر
🔸چکمه های روسی
ماجرای تصرف مشهد به مدت چهار سال و نیم توسط ارتش سرخ؛
✍ غلامرضا آذری خاکستر
🆔 @oralhistoryiran
🔹شهریور داغ 1320 در تقویم و حافظه تاریخی این مرز و بوم با یک خاطره تلخ پیوند میخورد. همه چیز از حرفهای درگوشی و پچپچهایی شروع میشود که هراس به دل مردم میاندازد. خبر ساده است: نیروی نظامی ارتش سرخ از مرزهای باجگیران، درگز و سرخس وارد خراسان شدند.
🔸اما چند روز بعد مشخص میشود خبر درست بوده است. پس از انتشارخبر ورود روسها به مشهد، مردم دسته دسته به سوی مناطق و روستاهای خارج شهر حرکت میکنند. عدهای هم در زیرزمین منازلشان به انتظار ورود روسها مینشینند. قبل از ورود این مهمانهای ناخوانده، اعلامیههایی در آسمان شهر به وسیله هواپیماهای نظامی منتشر میشود که همگی بر یک نکته تاکید دارند:«ما با مردم کاری نداریم...»
🔹صدای مارش و رژه سربازان روسی که از دروازه پایین خیابان وارد مشهد میشدند به گوش میرسید. در این وانفسا، بازار اخبار ضد و نقیض هم داغ بود. خبرهایی مبنی بر شکست نظامیان و فرار فرماندهان، درگیریهای پراکنده و دستگیری افسران خراسان و انتقال آنها به عشقآباد.
🔸حضور روسها در مشهد بیشتر از آن که یک تجاوز سیاسی به کشور محسوب شود، ابعاد فرهنگی، سیاسی و اجتماعی پُررنگی داشت. آنها بهواسطه فعالیتهای مختلفشان از جمله انتشار روزنامه، نمایش فیلم، برگزاری کلاسهای زبان، فعالیت حزبی، ایجاد چاه عمیق برای تامین آب، افتتاح بیمارستان، فعالیتهای تجاری و اقتصادی و... تا حدودی مسئله تجاوز را کمرنگ جلوه میدهند و ترس ناشی از جنگ در بین مردم مشهد کمتر میشود و اهالی شهر به امور روزمره میپردازند و ادارات نیز بازگشایی میشود.
🔻وقتی روسها از پرداخت مالیات برق، شانه خالی میکنند
🔹با حضور روسها در مشهد، آنها در مراکز نظامی مستقر میشوند. از جمله مسائلی که به آن توجه میشود، مکاتبه پیرامون خرید برق برای روشنایی ساخلوهای نظامی است. نیروی برق مصرفی ارتش سرخ در مشهد را شرکت سهامی برق خسروی تامین میکند. درخواست برق روزانه برای استفاده از رادیو و کسب اخبار جنگ بود. از مهرماه 1320 قرار دادی بین شرکت نخریسی و نساجی برق خراسان با ارتش شوروی در مشهد منعقد میشود تا برق مصرفی پادگانهای روسی را در مشهد تامین کند و طبق این قرارداد هزینه هر کیلو وات برق سه ریال تعیین شده است.
مهمترین اختلاف شرکت برق در زمینه فروش برق به روسها، موضوع مالیات آن است. نامهنگاریهای شرکت برق به اداره دارایی، استانداری و وزارت کشور برای دریافت مالیات از ارتش شوروی نشان میدهد، ارتش شوروی درخردادماه1322 مقدار ششهزار و656کیلو وات برق مصرف نموده و مالیات آن25/994ریال بوده است و تا پایان خرداد 1322 در مجموع، بدهی مالیاتی ارتش شوروی به شرکت برق مشهد، 05/190120ریال اعلام شده است.
🔻کمبود نان و گرانی قند
🔸با استقرار ارتش سرخ در مشهد، گرانی و کمبود کالاهای اساسی تشدید میشود، ترس ناشی از گسترش جنگ موجب میشود تا تجار و بازرگانان کالاهای اساسی را احتکار کنند و نیاز مردم بیشتر احساس شود. شرایط سخت اقتصادی موجب میشود تا در برخی از موارد، آرد گندم بین کارگران توزیع شود. در این ایام قیمت سه کیلو نان از دو ریال به سیزده ریال و سه کیلو قند از12ریال به 150 ریال میرسد. نامرغوب بودن نان و بیکیفیتی آن سبب عکسالعمل اتاق بازرگانی مشهد در تاریخ 27 اسفند1320 میشود:«غالبا شکایت میکنند خبازها مقدار آردی که از اداره تثبیت دریافت میکنند، پخت نمیکنند و احیانا مواد خارجی را با آرد مخلوط میکنند از ماموران شهرداری نیز که مراقب عمل خبازها میباشند، غالبا شنیده میشود که به وظیفه خود کاملا رفتار نمیکنند...» گرانی خواربار و تامین نشدن معیشت مردم تا جایی است که برخی از مردم حتی کنتور برق منازلشان را به فروش گذاشته یا از مشاغل اداری به خاطر کمی حقوق استعفا میدهند.
🆔 @oralhistoryiran
🔻ماجرای اولین کوپنها
🔹در ایامی که کمبود نان و گرانی، صدای مردم را درآورده بود، دولت طرح جیرهبندی و برقراری کوپن را برای اولین بار در مشهد عملی میکند که البته اجرای کار با دشواریهایی همراه است.
yon.ir/nEiHZ
اداره دارایی مشهد در 10 دی 1320 اطلاعیهای به این مضمون منتشر میکند:« همه روزه اغلب کارمندان اداری، بهجای این که در ساعات کار انجام وظیفه نمایند، یک عده شناسنامه از داخل و خارج شهر به نام بستگان و اقوام خود گردآوری نموده و برای دریافت کوپن قند و شکر به مأموران صدور برگ جیره و پخش کوپن مراجعه و با اصرار زیاد و تضییع اوقات کارکنان نامبرده، تقاضای صدور برگ جیره و دریافت کوپن میکنند...»
🔳ادامه در
👉 yon.ir/nEiHZ