در جسجوی حقایق شهریور۱۳۲۰ مشهد قسمت سوم. 🔴آذری خاکستر

در جسجوی حقایق شهریور1320 مشهد قسمت سوم
🔴آذری خاکستر
@oralhistori
با انتشار خبر ورود و تجاوز ارتش سرخ به مرزهای خراسان رعب وحشت در شهرها و مراکز نظامی به وجود می آید. از جمله علل ترس مردم مشهد از حضور روس ها به خاطر سابقه توپ بندی(بمباران) حرم مطهر در دهم ربیع الآخرسال 1330قمری است که در تواریخ محلی با عنوان "عاشورای ثالث" ذکر شده وحتی در دوره ناصری مردم مشهد از حضور کشورهای انگلیس و روسیه در مشهد ناراضی هستند. و پس از آن مردم شهر مذهبی مشهد به روس ها به عنوان یک متجاوز و دشمن نگاه می کنند.
نیروهای نظامی ارتش سرخ در شهریور1320 از مرزهای باجگیران، درگز و سرخس وارد خراسان شدند. خبر ورود روسها در مشهد منتشر می شود. طبق نظر شاهدان عینی مردم دسته دسته به سوی مناطق و روستاهای خارج شهر حرکت می کنند. عده ای هم در زیرزمین منازلشان در انتظار ورود روس ها می باشند. قبل از ورود آنها به شهر اعلامیه هایی در آسمان شهر منتشر می شود مبنی بر اینکه " ما با مردم کاری نداریم" برخی از مصاحبه شوندگان طرح تاریخ شفاهی شهریور20 یادآور شدند که:
"صدای مارش و رژه سربازان روسی که از دروازه پائین خیابان وارد مشهد می شدند دیدنی بود"
اخبار ضد و نقیض از ورود روس ها در مشهد منتشر می شود. خبرهایی مبنی بر شکست نظامیان و فرار فرماندهان نظامی، درگیری های پراکنده و دستگیری افسران خراسان و انتقال آنها به عشق آباد به عنوان برترین خبرهای منتشر شده در شهریور ماه می باشند. طی مصاحبه با یکی از نظامیان بازداشت شده وی برخورد روس ها با افسران را به دور از هر گونه آزار و اذیت بیان کرد.
باور کردن این موضوع که روس ها با مردم کاری نداشتند کمی سخت و عجیب به نظر می رسد. در طول انجام پروژه تاریخ شفاهی شهریور1320 زمانی که مصاحبه شوندگان از نحوه ارتباط تجاری مردم مشهد با روس ها صحبت می کردند. چند سئوال اساسی در ذهنم وجود داشت. از جمله اینکه، روس ها در مشهد چه جنایاتی کردند؟ آیا مردم از حضور آنها نگران و وحشت داشتند؟ آنها با مردم چه برخوردی کردند؟
پاسخ دادن به این پرسش ها دلیلی بر حمایت از کشوری متجاوز یا میهمانی ناخوانده نیست، بلکه تحلیل هایی است که پس از بررسی روایت های شفاهی و مطالعه اسناد به وجود آمده است. در واقع یک پژوهشگر با بررسی اسناد و مدارک اعم از مکتوب و شفاهی به دیدگاهی میرسد که باید آن را بدون تعصب ارائه نماید. اغلب مصاحبه شوندگان در برابر موضوع مزاحمت سربازان روس برای شهروندان مشهدی چیزی به خاطر نمی آوردند و برخی هم با بیان می کردند، فرماندهان نظامی روسی با سربازانی که خلاف قواعد اجتماعی عرف مشهد رفتار می کردند برخورد شدید می کردند. به نظر می رسد حضور روس ها در مشهد بیشتر از آنکه یک تجاوز سیاسی به کشور محسوب شود ابعاد فرهنگی – اجتماعی آن بیشتر نمایان گر است. البته بر اساس تعریف قوانین حضور روسها در مشهد تجاوز و اشغال محسوب می شود. ولی روس ها بواسطه فعالیت های فرهنگی از جمله انتشار روزنامه، نمایش فیلم، برگزاری کلاس های زبان ، فعالیت حزبی، ایجاد چاه عمیق برای تامین آب، افتتاح بیمارستان، فعالیت های تجاری و اقتصادی و... تا حدودی مسئله تجاوز کمرنگ جلوه می دهند . و ترس ناشی از جنگ در بین مردم مشهد در شهریور ماه خلاصه می شود و بعد از آن مردم به امور روزمره می پردازند و ادارات بازگشایی می شوند. نکته اساسی که در مصاحبه با شاهدان وقایع شهریور وجود داشت، بعد از شهریور 1320 نفرت مردم از حضور این کشور متجاوز چندان محسوس نیست زیرا آنها بدون هیاهو در صدد انتشار افکار کمونیستی بودند شعارها و وعده هایی که سرابی رنگین برای طرفداران حزب توده بود.
آنچه موجب شد تا به مقوله حضور روس ها در مشهد بعنوان یک ناخوانده مهمان تعبیر شود بررسی اقدامات و مکاتباتی است که به آنها پرداخته می شود. با حضور روس ها در مشهد آنها در مراکز نظامی مستقر می شوند. از جمله مسائلی که مورد توجه قرار می گیرد مکاتبه پیرامون خرید برق جهت روشنایی ساخلوهای نظامی می باشد. آیا روس ها بدون عقد قرار داد نمی توانستند از برق شهر مشهد استفاده کنند.؟

تاریخ شفاهی
@oralh ارتباط با ما
https://telegram.me/oralhistori