🔶ثروت فقیه و شمشیر خلیفه.. ✍️جواد شریفی

🔶ثروت فقیه و شمشیر خلیفه

✍️جواد شریفی

[بخش دوم]


نکته دیگر این که رابطه توان اقتصادی با نفوذ اجتماعی، تنها درباره فقه مطرح نیست. بلکه تاریخ علم کلام نیز تحت تاثیر این عامل بوده است.

در میان اصحاب جعفر بن محمد طیف های اعتقادی بسیار متنوعی وجود داشت. در رجال کشی ذیل مدخل هشام بن سالم می خوانیم: فردی نزد علی بن موسی الرضا رفت و گفت: درباره خداوند، هشام بن سالم چنین عقیده ای دارد و یونس بن عبدالرحمن چنان عقیده ای... علی بن موسی نیز عقیده یونس بن عبدالرحمن را صحیح دانست و تایید کرد. در اینجا این صحابی پرسشی تامل برانگیز مطرح می کند. می پرسد: حالا که هشام بن سالم عقیده ای نادرست دارد نظرتان چیست که زکات خود را به مخالفان هشام بپردازیم؟ که البته علی بن موسی مخالفت می کند.
این حدیث به مثابه سندی تاریخی به ما نشان می دهد که پس گویا در ذهنیت بسیاری افراد در آن دوره چنین تمایلاتی بوده که از راه افزایش توان اقتصادی همفکران خود، نفوذ اجتماعی مذهب خودشان را گسترش دهند.
نیز درباره هارون الرشید می خوانیم که وی وقتی آگاه شد وجوهات شرعیه شیعیان به دست موسی بن جعفر رسیده است، حساسیتش برانگیخته شد و ایشان را به دربار احضار و مواخذه اش کرد. پر واضح است اگر توان اقتصادی به اقتدار اجتماعی نینجامد، نگرانی هارون معنایی نمی داشت.
با این دو مثال کمی روشن می شود که مالیات های دینی در تاریخ اسلام افزون بر جنبه دینی، چه کارکردهای سیاسی و اجتماعی نیز داشته اند.

سخن پایانی این که: گسترش یا نابودی مذاهب اسلامی تنها بخاطر برهان قاطع و یا ضعف استدلالشان نبوده است. برای پاسخ به اینکه چرا مذهب حنفی مذهب غالب در جهان اهل سنت شد؟ یا چرا قرامطه با آن اندیشه های پویای کمونیستی و برابری خواهانه شان در تاریخ محو شدند؟ یا چرا از بسیاری مذاهب اسلامی تنها نامی باقی مانده ولی بعضی دیگر به قوت ادامه حیات داده اند؟ و پرسش های دیگری از این دست درباره فراز و فرودهای تاریخ اسلام، نمی توان و نباید تنها به عوامل معرفتی بسنده کرد و عوامل اقتصادی را نیز باید لحاظ کرد.
همان طور که گسترش مرام وهابی در شبه قاره یا نفوذ فکر شیعی در نیجریه و دیگر کشورهای آفریقایی را نمی توان تنها به قوت منطق این دو مرام مستند کرد و از پول های سرشاری که عربستان سعودی و ایران در شبه قاره و آفریقا خرج می کنند چشم پوشید.

نقل از کانال مطالعات اجتماعی فقه
@social_studies_of_fiqh
#یادداشتها
#جواد_شریفی

https://t.me/religionandsociety