ما را به رندی. افسانه کردند

#امروز_با_حافظ

ما را به رندی
افسانه کردند
پیرانِ جاهل،
شیخانِ گمراه

🔷این بیت شاید شدیدترین اعتراض و گلایه ی حافظ به پیرانِ زاهدِ زمانِ خودش بوده است. «افسانه کردند» خودمانی اش می شود: " سرِ کارِمان گذاشتند" یا اینکه "سرمان را شیره مالیدند" و ... .

🔷در این بیت حافظ به شِکوِه می گوید که : به رندی (به زیرکی) ما را افسون/افسانه کردند. "افسانه کردند" در کنارِ "به رندی"، در اوجِ کوتاهی و مجمل گویی، تصویرِ احساسِ تلخ حافظ از وضعیتِ خودش را بیان می کند: خوب سرِکارمان گذاشتند.

🔷اما آنچه این بیتِ حافظ را از سایر گلایه هایش از زاهدان، متمایز می کند، دوگانه ی «پیرانِ جاهل/شیخانِ گمراه» است. حافظ در مقامِ بلاغت و هنر ، هر زمان که دستش رسیده به ریا و زهدِ ریایی تاخته و تعابیری بی اندازه تُند را در کوبیدن این وجه نازیبای مدعیان دین، ابداع کرده است.

✳️شاید بتوان گلایه های حافظ در اين بحث را به سه دسته تقسیم کرد:
✔️یک- اعتراض به زاهدِ ظاهرپرست
✔️دو- اعتراض به زاهدِ ریایی
✔️سه – این بیتِ بالا!

✳️آنچه این تعبیر سوم حافظ را نسبت به سایر تعابیرش تندتر می کند تعبیرِ «شیخانِ گمراه» است. در نگاهِ حافظ، یکی زاهد است و زاهدِ ظاهرپرست است. از دین ظاهری را می فهمد. حافظ، او را مستحق دشنام نمی داند. به کنایه بر او می گذرد:

✔️زاهدِ ظاهرپرست از حالِ ما گاه نیست /
در حقِ ما هر چه گوید، جایِ هیچ اکراه نیست!

✳️دومی "زاهد ریایی" است. او مستحقِ دشنام است از دیدگاه حافظ. بیتِ معروفش در باب زاهدی که «لقمه ی شبهه» می خورد:

✔️زاهدِ شهر بین که چون، لقمه ی شبهه می خورَد /
پارِ دُمش دراز باد، آن حَیَوانِ خوش علف

«خوش علف» نشان از شدتِ عصبانیت حافظ در غزلیات است. چنین زاهدی را حافظ با چنین تعبیر تندی می نوازد: حَیَوان خوش علف.

✳️اما سومی از این هم حکایتش تلخ تر. چرا که شناختِ زاهدِ ظاهر پرست، برای نگاهِ تیزبین حافظانه، آسان است؛ شناختِ زاهدِ ریایی (و دلق پوشِ صومعه) هم، برای حافظ ممکن است. چیزی که تلخ است و صعب است و دردناک است وقتی که سرَت را کلاه گذاشته باشند و خودت هم نفهمیده باشی. «به رندی» ، افسون/افسانه شده باشی توسطِ شیخانِ گمراه.

این از هر دو قبل تری، صعب تر است.


https://t.me/solseghalam

▪️ ▪️ ▪️ ▪️ ▪️
📌پی نوشت: برخی یادداشتهای مرتبط با هشتگ #امروز_با_حافظ در کانال:
https://t.me/solseghalam/678
https://t.me/solseghalam/1228
https://t.me/solseghalam/757