ساکورا در ژاپن و سوسن چلچراغ در گیلان

ساکورا در ژاپن و سوسن چلچراغ در گیلان

🔷گل سوسن چلچراغ ( Lilium ledebourii) ، یکی از زیباترین و کم یاب ترین گونه های گل سوسن است که در روستای «داماش» در ارتفاعات شهرستان «رودبار» گیلان می روید. این گیاه كه زیبایی و شهرت بسیار دارد، از اواسط خرداد گل می دهد و گل های آن تا نیمه تیر ماه پایدار می ماند. گل ملّی سوسن چلچراغ، تنها گلی است که در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. زمانی که برای دیدن این گل زیبا به ارتفاعات استان گیلان می روی، در تماشای اوجِ ظرافت و کاردانی طبیعت در خلقت این گل، گویی ناخودآگاه این اندیشه در خاطر می گذرد که شگفتا ! این گلِ زیبا در نزدیکیِ همان منطقه ای می روید که کانون زلزله ای بزرگ بوده است. زلزله ای که به سبب جنبایی گسل های این منطقه با بزرگای 7.3 در 31 خرداد ماه 1369 رخ داد. در حوالیِ همان منطقه ای که شاهد جلوه ای از جلوه های قدرت [و به زعم ما خشم طبیعت] بوده ایم ، اوج لطافت و نقش بندی طبیعت را نیز شاهدیم.

🔷پنج سال پس از زلزله منجیل، زلزله کوبه در مرکز ژاپن رخ داد. جغرافیای خاص کشور ژاپن و قرار گیری آن بر کرانۀ قاره، باعث شده تا این سرزمین مستعدِ بروز انواع سوانح و بلایای طبیعی باشد. سرزمینی که در حافظۀ تاریخی خود، گونه های مختلفی از قدرت طبیعت را آزموده است. همین سرزمینی که شدیدترین و تلخ ترین زلزله ها را آزموده، طبیعتش [همچون گیلان] در ایام بهار، دست به کار نقش بندی اوجِ ظرافت می شود: «ساکورا» ! در هنگامۀ دمیدن بهار ، ساکورا بر سر و روی شهرها می نشیند و گوشه گوشۀ خیابانها را با رنگ های سپید و صورتی خود غرق زیبایی می کند. چنان که باعث شده برخی ساکورا را نماد این سرزمین قلمداد کنند. در اولین دیدار ساکورا، ناخود آگاه این فکر در خاطر می گذرد که آیا این همان طبیعت است که زلزلۀ خشمگین کوبه را رقم زده است؟ زلزله ای که در ساعت 5:45 صبح سرد ۱۷ژانویه ۱۹۹۵ حدود شش هزار تن از شهروندان ژاپنی را به کام مرگ می کشد؟

🔷آب و خاک ایران هم همچون آب و خاک ژاپن، نقش بندیِ خلقِ گلهای زیبا را می تواند و همچون ژاپن در جنبایی گسل ها، ویرانی می تراشد. اما تفاوتِ این دو آب و خاک ، در نحوۀ نگرشِ ذهنیِ مردمانش به یک موضوعِ واحد است. در لذت بردن از زیباییِ گل های بهاری اگر هر دو مشترکیم، اما در باورِ عملی به زلزله، متفاوتیم. به گمانِ شهروند ژاپنی، زلزله رفتاری از رفتارهای طبیعت است. همان طبیعتی که باران و سیل و خشکسالی را باید به عنوان رفتارهای پیچیده اش پذیرفت، ما را بر آن می دارد که آماده و مهیا باشیم برای جنبایی گسل هایش . مهندسیِ عمران در ژاپن با مفهومِ "کیفیت" در آمیخته است.

🔷مقایسۀ زلزله های منجیل 1369 در ایران و زلزله کوبه 1373 در ژاپن : هر دو زلزله باعث تلفات جانی شده و هر دو زلزله باعث بازنگری در استانداردهای طرح لرزه ای در هر دو کشور شدند. اما سوال اینجاست که چرا به رغم وجود استاندارد زلزله در ایران، شاهد کشته های بسیار در زلزله بم [حتی در ساخت و سازهای جدیدش] هستیم اما در زلزله با بزرگای 9 و سونامی عظیم 11 مارچ 2011 (20 اسفند 1389) تعداد انگشت شماری از کشتگان مرتبط با زلزله اند؟ پاسخ به این موضوع را بیش از آنکه در استانداردهایِ طرح لرزه ای جستجو کنیم، باید در باور و تلقیِ جامعه نسبت به مقولۀ کیفی سازی جستجو کرد. باورِ عموم مردم به زلزله و اهمیت توجه به سلامت سازه در هنگام ساخت و کم نگذاشتن از صَرفِ هزینه در این بخش، و توجه ویژۀ مهندسین به کیفیت طراحی و اجرا.

🔷پس از زلزله 1369 منجیل در ایران آیین نامه 2800 به عنوان آیین نامه طرح لرزه ای در سراسر کشور ساری و جاری شد و پس از زلزله 1373 کوبه نیز ویرایش جدید استانداردها پس از مدتی ابلاغ شد. هر دو استاندارد دارای "مشابهت هایِ زیادی" در نحوه محاسبه بار جانبی زلزله، نحوه طراحی اعضا، ضوابط خاک، کنترل و بازرسی های حین ساخت و... هستند، اما در یک نگاه اجمالی به دو پروژه ساختمانی در توکیو و شهر تهران، می بینیم که کیفیت اجرا هنوز تفاوت های عمیقی دارد. حال آنکه « بعضا » قیمت تمام شده ساختمان در ایران و ژاپن تفاوت چشمگیری ندارد! پایبندی به تمامی ظوابط استاندارد در توکیو، و سهل انگاری در کیفیت سازه در تهران را نباید در تفاوت استانداردها، که در تفاوت رویکردهای ذهنی باید دانست.

🔷توکیو منتظر زلزله ای بزرگ است و تهران نیز منتظر زلزله ای جدی است. تفاوت عملکردها در تهران و توکیو را باید در فرهنگ عمومی جامعه جستجو کرد. فرهنگ عمومی ما باید با وسواس بیشتری مصالح و سرمایه های خود را در احداث بناها صرف نماید. همه باید در این بخش بکوشیم.
- - - -
پی نوشت:
📌رویداد تلخ #پلاسکو انذار و هشداری است برای آتشِ بعد از زلزله در تهران. آتشی که ممکن است مخرب تر از خود زلزله باشد.

📌این یادداشت در نشریه دانشمند، شماره 621، تیرماه 1394 (ص 75-76) منتشر شده است.

telegram.me/solseghalam