کانالی برای تاریخ، تفکر و تمدن
✳️مسئولیت اجتماعی مساجد در قبال جامعه. 🔸 بهمناسبت. 🔻نویسنده:
✳️مسئولیت اجتماعی مساجد در قبال جامعه
🔸 بهمناسبت #روز_جهانی_مسجد
🔻نویسنده: #پیمان_فرهانی
⭕️ #مسجد_پایگاه_تمدنسازی
🔸... مسجد را میتوان مهمترین #پایگاه_تمدنی در جهان اسلام دانست که پیش از این دارای کارکردهای بسیار مهم سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، و حتی اقتصادی بوده است. این کارکردها قطعاً بیشتر و ملموستر از آنچه امروز شاهد آنم هستیم، بوده است که بهدلیل مواجههی جامعه اسلامی با مسائل جدیدی چون چون فرهنگ مدرنیته، به مرور زمان، به فراموشی سپرده شده است.
🔸آنچه در اینجا از نفوذ فرهنگ مدرنیته در جامعهی ایران مراد است، بیشتر به جنبههای کارکردی آن اشاره دارد و البته در لایههایی عمیقتر، مقولههایی چون تغییر هویت ناشی از مدرنیته عاملیت پیدا میکند. در جوامع مدرن، آنچه بیشتر از همه مورد اهمیت است، نیازهای فردی انسان است. به تبع آن، کارکردی که مدرنیته در این زمینه دارد، فعال کردن مراکز تخصصی برای رفع یکایک این نیازهاست. حال اگر بخواهیم این فرایند تخصصی شدن را در ایران مرور کنیم، درخواهیم یافت که پیشتر مساجد جدای از رفع احتیاجات معنوی جامعه، کارکردهایی داشتند که موجبات رفع نیازهای مادی مراجعان خود را فراهم میکرد. این کارکردها گرچه اصل نبودند، اما در برآوردن احتیاجات روزمرهی زندگی مردم جامعه نقش داشتند. کارکردها بخشهایی مانند مراکز درمانی، کتابخانهها، تعاونیها، صندوقهای قرضالحسنه و در پارهای از مواقع حتی مدارس و آشپزخانهها از این دست موضوعاتاند. جدای از این، مسائل مادی بسیاری از جمله مسائل مربوط به قضاوت و رفع اختلافها و برگزاری وصلتها بهواسطهی روحانیون و هیئتامنای مسجد صورت میگرفت.
🔸هرچند امروز در جامعه تمامی این کارکردها را مراکز مختلف بهصورت تخصصی پیگیری میکنند، اما حل این مسائل در مسجد و حاشیهی آن، مزایایی داشت که عموماً مراکز امروزی از آن بیبهره هستند. بهعنوان نمونه، هرچند امروز اختلافات انسانی در مراجع انتظامی و قضایی حل میشود، اما هیچگاه این مسئله نمیتواند جایگزین پدیدههایی چون ریشسفیدی و پادرمیانی شود که عموماً در مساجد یا بهوسیلهی بزرگان مساجد انجام میگرفت؛ چراکه هزینههای اختلاف در مراکز امروزی با کدورت طرفین و نهایتاً قضاوت حل خواهد شد، درحالیکه واسطه شدن و ریشسفیدی بیشتر منجر به رفع کدورت و جاری شدن مجدد مودت میشد. در نمونهای دیگر، نقشی که مساجد میتوانستند در متصل کردن انسانهای نیازمند و خیرخواه بههم داشته باشند، هیچکدام از مؤسسات اعتباری و قرضالحسنهی امروزی ندارند.
🔸بههمین دلیل، بسیاری از روحانیون و علمای بزرگ در گذشتهای نهچندان دور، مهمترین وظیفهی خود را امامت نماز جماعت مسجد میدانستند و همهی فعالیتهای اجتماعی-سیاسی خود را معطوف به آن مسجد میکردند. برای مثال، دربارهی عارف پارسا، آیتالله احمدی میانجی، گفته شده است: «سخاوت و مساعدت او به مردم بیبضاعت و نیازمند، زبانزد همگان شده بود؛ چنانکه بارها از علمای بزرگ شنیده شد که مسجد آیتالله احمدی میانجی، پناهگاه نیازمندان است. امکان نداشت کسی نیازمند باشد و دستخالی از آنجا برگردد. او مردمی بود و به مردم عشق میورزید و با مردم میجوشید و خدمت به آنها را بهترین عبادت میدانست.»۳
🔸در شرححال عالم فرزانه، آخوند ملا عباس تربتی، نوشتهاند: «او خود مرجع تظلم مردم و خانهاش دادگستری و پناهگاه آنان بود. مردم از دست حکام و خوانین به او تظلم میکردند و او با قدرت معنوی خود به شکایت آنان رسیدگی میکرد. خود را میکشت و به آبوآتش میزد تا به مردم خدمت کند و حاجتی را از کسی برآورد و گرهی از کاری بگشاید... او در تمام ۲۴ ساعت شب و روز، حتی بعد از نیمهشب زمستان و در نیمهروز تابستان، برای هرگونه کار شرعی و حاجتی که مردم داشتند، میشتافت و در راه انجام دادن این وظایف و خدمات، آنچه را که در نظر نداشت، فقط خودش بود.»۴
🔻#ادامه_مطلب را در لینک زیر مطالعه نمایید:
http://farsi.khamenei.ir/others-note?id=34073
—--------------------------------------------------------------------------------------------—
🔻پینوشتها:
۱. سیمای مسجد، عبدالرحیم نوبهار، ص۲۱۸.
۲. همان.
۳. صادق حسنزاده، اسوه پارسایان، ص۴۰.
۴. حسینعلی راشد، فضیلتهای فراموششده، ص۲۴ و ۱۰۶.
🆔 @behruzfakhr
https://telegram.me/tamadone_novine_islami