هندسه‌ی بلاهت. (نقبی به داستان لانه‌ی کافکا از دریچه‌ی هرمنوتیک هایدگر). فریاد ناصری

هندسه‌ی بلاهت
(نقبی به داستان لانه‌ی کافکا از دریچه‌ی هرمنوتیک هایدگر)
فریاد ناصری

الف)
تجربه‌ی زیسته، کافکا و هایدگر
اصیل‌ترین کار دانش هرمنوتیک و اندیشمندانی که این دانش را قوام داده‌اند. کنار هم آوردن کلام مقدس آسمانی با کلام انسان بر زمین است. هم‌ارز کردن سخن آن دور از دست، آن دلیل نادیدنی با سخن انسان بر خاک، این فناشونده‌ی شبیه‌تر از هر چیز به خودش به پروردگار.
این کار اصیل اما ضمنیِ هرمنوتیک چه سلبی نگاه کنیم – پایین آوردن کلام مقدس در حد بررسی و شرح و تفسیر- چه ایجابی نگاه کنیم – بالا بردن کلام انسان ِ هیچ در حد پروردگار- هر کدام‌شان شأن و مرتبت و معنایی دارند که از هم جدا نیست و فصل مشترک این دو معنا به صفر رسیدن فاصله‌ی مکالمه‌ی انسان با خداست. روبرو شدن کلام‌ها بی‌هیچ فاصله و واسطه‌ای. هم‌ارز شدن کلام‌ها. هم-شانه شدن سخن‌ها. دیگر نه بالایی هست نه پایینی. این‌جا حرف بر سر سخن است و هم سخن شدن. دانشی که زمانی ملک‌طلق کلام مقدس بود حالا همان کاری را با سخن و کار و بار و زندگی انسان می‌کند که زمانی با کلام الوهی می‌کرد پس کلام انسان نیز الوهیت دارد یا کلام مقدس نیز انسانی شده است، اما این دانش جستن سرآغازها، سرچشمه‌ها، لحظات نخستینِ بارقه‌ی هر سخنی در طول تاریخ شکل‌گیری و سامان‌یابی‌اش مدام دیگر شده است و چهره تازه کرده است. به اول برگرداندن سخن از راه "سیر معکوس"-1 و ریاضت عارفانه بر سر متن تا رسیدن به آن ذهن اولین، یا کلام را چنان برساختن با امکانات زبانی که مقوم آن خواست گفت و سخن باشد، آن خواست ِ برین. در سیر نخست از زبان به سر رفتن است و در سیر دوم از سر به زبان آمدن. بعد تفسیر فهم می‌شود و فهم به وجود می‌رسد اما این جا در سر من دو چیز درخشش بیشتری دارد یکی این‌که زمانه و دوره‌ی ما بیش از هر زمان و دوره‌ای در این خاک محتاج قاعده‌مندی و روش است. این‌جا بس‌که آواز ِ رهایی، تالاندن بوده است، تنها راه ِ بستن هر غلطی مقید به روش بودن است. تنها انسان تربیت شده با روش است که استعداد آزاد بودن دارد. استعداد گشتن و سیر و جست و جوی حقیقت بیرون از چنگ روش‌ها، اما انسان روش ناموخته، در رهایی به هرز می‌رود.
—---------------------------------------- این بخش نخست مقاله‌ای‌ست که در کتاب هفته خبر ویژه‌ی کافکا منتشر شده است. نمی‌دانم بخش‌بخش بهتر است یا یک‌جا فایل کامل مقاله را بگذارم. @faryad_naseri