برگزیده نامه امام علی به مالک اشتر – قسمت چهارم. (محمد فاضلی)

برگزیده نامه امام علی به مالک اشتر – قسمت چهارم
(محمد فاضلی)
نامه امام علی (ع) به مالک اشتر نخعی یکی از پرمغزترین و زیباترین متونی است که اگر امروز دغدغه ایران داشته باشیم، خواندن و عمل به آن – البته برای مسئولان و حاکمان –ضروری است. ترجمه نامه به قلم مرحوم بزرگوار سیدجعفر شهیدی قریب به 5700 کلمه است که من به گزینش، طبقه‌بندی و چینش متن به سلیقه خودم، متنی 2400 کلمه‌ای از آن استخراج کرده‌ام که در چهار قسمت تنظیم شده است، به امید آن‌که به‌کار آید. نامه این گونه شروع می‌شود: «به نام خداوند بخشنده مهربان اين فرمانى است از على اميرمومنان به مالك اشتر پسر حارث، در عهدى كه با او مى‌گذارد، هنگامى كه وى را به حكومت مصر مى‌گمارد تا خراج آن را فراهم آرد، و پيكار كردن با دشمنان و سامان دادن كار مردم مصر و آباد كردن شهرهاى آن.»

درباره اقشار اجتماعی
✅ سپاهيان به فرمان خدا رعيت را دژهاى استوارند، و واليان را زينت و وقار. دين به آنان ارجمندست، و راه‌ها بى‌گزند، و كار رعيت جز به سپاهيان قرار نگيرد، و كار سپاهيان جز با خراجى كه خدا براى آنان معين فرموده درستى نپذيرد. تا بدان در جهاد با دشمن خود نيرومند شوند و كار خود را بدان سامان دهند. و آنان را از خراج آن اندازه بايد كه نيازمنديشان را كفايت نمايد.
✅ رعيت و سپاهيان برپاى نماند جز با سومين دسته از مردمان كه قاضيانند و عاملان و نويسندگان ديوان، كه كار عقدها را استوار مى‌كنند و آنچه سود مسلمانان است فراهم مى‌آورند، و در كارهاى خصوصى و عمومى مورد اعتمادند.
✅ كار اين جمله استوار نشود جز با بازرگانان و صنعتگران كه فراهم مى‌شوند و با سودى كه به دست مى‌آرند، بازارها را برپا مى‌دارند. و كار مردم را كفايت مى‌كنند، در آنچه ديگران مانند آن نتوانند.
✅ سپس طبقه فرودينند از نيازمندان و درويشان كه سزاوار است بخشيدن به آنان، و يارى كردن ايشان. و براى هر يك از آنان نزد خدا از غنيمت گشايشى است، و هر يك را بر والى حقى، چندان كه كارشان را سامان دهد، و والى چنان كه بايد از عهده آنچه خدا بر او واجب كرده برنيايد، جز با كوشش و از خدا يارى جستن و خود را براى اجراى حق آماده نمودن، و شكيبايى در انجام كار، بر او آسان باشد يا دشوار.

آداب رفتار سپاهیان و قاضیان
✅ از سپاهيان خود كسى را بگمار كه خيرخواهى وى براى خدا و رسول او و امام خود بيشتر دانى و دامن او را پاكتر و بردبارى‌اش برتر، كه دير به خشم آيد و زود به پذيرفتن پوزش گرايد، و بر ناتوانان رحمت آرد، و با قويدستان برآيد، و آن كس كه درشتى او را بر نيانگيزاند، و ناتوانى وى را بر جاى ننشاند، و از آنان كه گوهرى نيك دارند و از خاندانى پارسايند، و از سابقتى نيكو برخوردار.
✅ براى داورى ميان مردم از رعيت خود آن را گزين كه نزد تو برترين است. آنكه كارها بر او دشوار نگردد و ستيز خصمان وى را به لجاجت نكشاند، و در خطا پايدار نبود، و چون حق را شناخت در بازگشت بدان در نماند. و نفس او به طمع ننگرد، و تا رسيدن به حق، به اندك شناخت بسنده نكند، و در شبهتها درنگش از همه بيش باشد و حجت را بيش از همه به كار برد، و از آمد شد صاحبان دعوى كمتر به ستوه آيد و در آشكار گشتن كارها شكيباتر بود و چون حكم روشن باشد در داورى قاطع تر. آن كس كه ستايش فراوان وى را به خودبينى نكشاند و خوش‌آمدگوئى او را برنيانگيزاند، و اينان اندكند. در اينباره نيك بنگر كه اين دين در دست بدكاران گرفتار بود، در آن، كار از روى هوس مى‌راندند و به نام دين دنيا را مى‌خوردند.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad