برگزیده نامه امام علی به مالک اشتر – قسمت سوم. (محمد فاضلی)

برگزیده نامه امام علی به مالک اشتر – قسمت سوم
(محمد فاضلی)
نامه امام علی (ع) به مالک اشتر نخعی یکی از پرمغزترین و زیباترین متونی است که اگر امروز دغدغه ایران داشته باشیم، خواندن و عمل به آن – البته برای مسئولان و حاکمان –ضروری است. ترجمه نامه به قلم مرحوم بزرگوار سیدجعفر شهیدی قریب به 5700 کلمه است که من به گزینش، طبقه‌بندی و چینش متن به سلیقه خودم، متنی 2400 کلمه‌ای از آن استخراج کرده‌ام که در چهار قسمت تنظیم شده است، به امید آن‌که به‌کار آید. نامه این گونه شروع می‌شود: «به نام خداوند بخشنده مهربان اين فرمانى است از على اميرمومنان به مالك اشتر پسر حارث، در عهدى كه با او مى‌گذارد، هنگامى كه وى را به حكومت مصر مى‌گمارد تا خراج آن را فراهم آرد، و پيكار كردن با دشمنان و سامان دادن كار مردم مصر و آباد كردن شهرهاى آن.»

آداب حکمرانی اقتصادی
✅ در كار خراج چنان بنگر كه اصلاح خراج‌دهندگان در آن است، چه صلاح خراج و خراج‌دهندگان به صلاح ديگران است، و كار ديگران سامان نگيرد تا كار خراج‌دهندگان سامان نپذيرد، كه مردمان همگان، هزينه‌خوار خراجند و خراج‌دهندگان، و بايد نگريستنت به آبادانى زمين بيشتر از ستدن خراج بود، كه ستدن خراج جز با آبادانى ميسر نشود، و آن‌كه خراج خواهد و به آبادانى نپردازد، شهرها را ويران كند و بندگان را هلاك سازد، و كارش جز اندكى راست نيايد.
✅ اگر از سنگينى ماليات شكايت كردند، يا از آفتى كه به كشت رسيده، يا آبى كه از كشت‌هاشان بريده، يا باران بدانها نباريده يا بذر زمين بر اثر غرق شدن يا بى آبى تباه گرديده، بار آنان را سبك گردان چندانكه مى‌دانى كارشان سامان پذيرد بدان. و آنچه بدان بار آنان را سبك گردانى بر تو گران نيايد، چه آن اندوخته بود كه به تو بازش دهند، با آبادانى كه در شهرهايت كنند و آرايشى كه به ولايت‌ها دهند، نيز ستايش آنان را به خود كشانده‌اى و شادمانى كه عدالت را ميانشان گسترانده‌اى.
✅ مردم شهرها هنگامى تنگدست گردند كه واليان روى به گرد آوردن مال آرند و از ماندن خود بر سر كار اطمينان ندارند، و از آنچه مايه عبرت است كمتر سود بردارند.
✅ ديگر اينكه نيكى به بازرگانان و صنعتگران را بر خود بپذير، و سفارش كردن به نيكويى درباره آنان را به عهده گير، چه كسى كه بر جاى بود و چه آن كه با مال خود از اين سو بدان سو رود، و با دسترنج خود كسب كند، كه آنان مايه‌هاى منفعتند و پديدآورندگان وسيلت‌هاى آسايش و راحت. و آورنده آن از جاهاى دوردست و دشوار، در بيابان و دريا و دشت و كوهسار. جايى كه مردمان در آنجا گرد نيايند و در رفتن بدان جا دليرى ننمايند.
✅ بازرگانان مردمى آرامند و نمى‌ستيزند، و آشتى جويند و فتنه‌اى نمى‌انگيزند. به كار آنان بنگر، چه در آنجا باشند كه خود به سر مى‌برى يا در شهرهاى ديگر. و با اين همه بدان كه ميان بازرگانان بسيار كسانند كه معاملتى بد دارند، بخيلند و در پى احتكارند. سود خود را مى كوشند و كالا را به هر بها كه خواهند مى فروشند، و اين سودجويى و گرانفروشى زيانى است براى همگان، و عيب است بر واليان. پس بايدت از احتكار منع نمود كه رسول خدا (صلی الله علیه وآله) از آن منع فرمود. و بايد خريد و فروش آسان صورت پذيرد و با ميزان عدل انجام گيرد. با نرخهاى رايج بازار نه به زيان فروشنده و نه خريدار.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad