در دانشگاه استیونس نیوجرسی اقتصاد درس میدهم. حوزه تخصصم اقتصاد خرد کاربردی، اقتصاد انرژی و منابع طبیعی، مدیریت ریسک و کنترل بهینه تصادفی است. به علوم انسانی هم علاقهمندم. مسایل توسعه و سیاستگذاری ایران را دنبال میکنم و گاهی چیزهایی مینویسم.
مقاله علمی: کشش قیمتی قاچاق بنزین
مقاله علمی: کشش قیمتی قاچاق بنزین
مقاله مشترک ما با نیما رفیعزاده و حسین رحمتی (هر دو از دانشگاه شریف) در ژورنال Energy Economics منتشر شد. این مقاله اولین تجربه من از چاپ یک مقاله در ژورنالهای خارجی با استفاده از دادههای ایران و با همکاران داخل ایران بود. تجربه بسیار مثبت و دلچسبی بود، خوششانس بودیم که دو داور خیلی حرفهای و دقیق داشتیم که پیشنهادها و نقدهایشان کمک شایانی به بهبود کیفیت مقاله کرد و در عین حال محدودیت کمبود داده داخل ایران را درک میکردند. یکی از آرزوهای همیشگیام تمرکز بخشی از وقت پژوهش روی مسایل ایران است و خوشحالم که توانستهام کمکم به این سمت حرکت کنم.
ما به طور خلاصه روی این موضوع متمرکز بودیم که شکاف قیمت بنزین در داخل و خارج ایران چه تاثیری روی انگیزه قاچاق دارد. چون قاچاق بنزین به طور مستقیم قابل مشاهده نیست، مدل اقتصادسنجی باید آن را به صورت غیرمستقیم و از طریق کنترل مصرف داخلی در مناطق مرکزی تخمین بزند. مشکل این نوع تخمینها معمولا همبستگی پنهان شکاف قیمت و سایر شرایط محیطی برای قاچاق است و در نتیجه تخمین اقتصادسنجی ساده دچار معضل درونزایی (Endogeneity) و غیرقابل اعتماد است. چون قیمتهای کشورهای همسایه و شوکهای نرخ ارز برای مساله ما«برونزا» حساب میشوند، از تغییرات برونزای آنها در تعامل با فاصله طبیعی از مرز به عنوان شوکهای برونزا استفاده کردیم تا معضل درون زایی را حل کرده و به تخمین علی (Causal) و خالص از اثر قیمت بر قاچاق برسیم.
نتیجه تخمین ماهیانه تمایل به قاچاق بنزین در طول زمان (از طریق مدل ما) نشان میدهد که در سه مقطعی که قیمت بنزین درایران توسط دستور دولت جهش می کند و به قیمتهای همسایهها نزدیک میشود تمایل به قاچاق به شدت کم میشود. تخمینهای سطح استانی ما نشان میدهد که آذربایجان غربی (و پس از آن خراسان رضوی) بالاترین کشش قیمتی برای قاچاق را دارد.
این موضوع باید در مقاله جداگانهای بررسی شود ولی گذرا اشاره میکنیم که در برخی مناطق محروم (مثل سیستان و کردستان) حمل و نقل خرد و اندک بنزین و گازوییل یکی از معدود منابع کسب درآمد برای خانوارهای مناطق محروم است. در نتیجه بخشی از قاچاق بنزین در این مناطق نقش «بازتوزیعی» به سمت گروهی از اعضای دهکهای پایین دارد و باید آنرا به عنوان جایگزین توسعه محلی و «تامین اجتماعی» دید. تصور میکنم این نکته را مسوولان هم میدانند و به طور ضمنی اجازه میدهند این اتفاق رخ دهد تا به طور غیرمستقیم انگیزه برای قاچاق پرهزینهتر (مثلا مواد مخدر) کاهش پیدا کند. ما در مقاله نشان میدهیم که حجم قاچاق در این مناطق پس از هدفمندسازی به طرز معنیداری کاهش پیدا کرده است. تحقیقات بعدی میتوانند روی این که وضع مصرف و درآمد خانوادههای مناطق مرزی در طول زمان چه ارتباطی با قیمت نسبی بنزین و گازوییل در داخل و خارج دارد متمرکز شوند.
معمولا به دوستان این امیدواری را میدهم که به خاطر پیچیدگیها، اندازه بزرگ و پیشرفته بودن ساختار نهادی ایران (به نسبت متوسط کشورهای نفتی) و وجود دادههای خوب قابل دسترس و سطح نسبتا خوب علم اقتصاد در کشور، مقالات تولید شده توسط متخصصان ایرانی در حوزههای مختلف اقتصاد کشورهای نفتخیز (چرخههای اقتصاد کلان، مدیریت نرخ ارز، سیاست حساب سرمایه، حذف یارانهها، قیمتگذاری انرژی، تامین مالی انرژی، بازارهای مشتقه و الخ) میتواند مورد ارجاع کارشناسان و محققان بقیه کشورهای مشابه قرار گیرد و کشور ما میتواند یکی از مراکز پیشروی تولید جهانی علم در این زمینه شود. حدس ما این است که مقاله ما برای اولین بار شواهد کمی و عددی از اثراصلاح یارانههای انرژی روی قاچاق بنزین به بیرون در یک اقتصاد نفتی را ارائه میکند.
اصل مقاله را میتوانید اینجا مطالعه کنید:
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0140988318300665
تماس با نویسنده @hamed_ghoddusi
@hamedghoddusi