در دانشگاه استیونس نیوجرسی اقتصاد درس میدهم. حوزه تخصصم اقتصاد خرد کاربردی، اقتصاد انرژی و منابع طبیعی، مدیریت ریسک و کنترل بهینه تصادفی است. به علوم انسانی هم علاقهمندم. مسایل توسعه و سیاستگذاری ایران را دنبال میکنم و گاهی چیزهایی مینویسم.
اثر کالای لوکس روی بقیه مشتریان
اثر کالای لوکس روی بقیه مشتریان
هواپیمایی امارات «سوییت بیزنس» در پرواز به نیویورک معرفی کرده که ظاهرا ۳۸۰۰۰ دلار قیمت دارد و یک سوییت خواب و کار کامل است. این موضوع آنقدر مهم نیست که به خودی خود ارزش صحبت کردن داشته باشد، ولی به عنوان تمرین ذهنی و تحلیلی برای در مسایل مهمتر و جدیتری که رفتار مفهومی مشابه دارند، یعنی جایی که در یک بازار محصولات لوکس ارائه میشود، میتوانیم از آن استفاده کنیم. معرفی یک محصول کاملا لوکس از این نوع چه تاثیری روی بقیه مسافران دارد؟ طبعا مثل مساله مشابهی، تاثیرات متعدد است و میتوان در مورد اثرات مثبت و منفی (خصوصا حس تبعیض) مفصل صحبت کرد. ولی به طور مشخص معرفی این سوییت روی «قیمت بلیط بقیه صندلیها» اثر جالبی دارد:
سوییت بیزنس (و ضمنا صندلی بیزنس) به هواپیمایی اجازه میدهد تا چند نوع محصول همزمان برای مسافرانی با «کشش قیمتی تقاضا» (یا تمایل به پرداخت) متفاوت معرفی کند و مسافران با کشش قیمتی کم را از بقیه سوا کند. چیزی که در ادبیات اقتصاد خرد به آن «تبعیض قیمتی» میگوییم. کشش قیمتی مسافران صندلی یا سوییت بیزنس خیلی کوچکتر از مسافر معمولی است. مسافر معمولی ممکن است برای یافتن بلیطی که مثلا صد دلار ارزانتر است مقدار زیادی وقت صرف کند ولی مسافر بیزنس (که یا پول صندلی را خودش نمیدهد یا درآمد زیادی دارد) این قدر به قیمت حساس نیست. در نتیجه هواپیمایی میتواند حاشیه سود خیلی بزرگی به صندلی بیزنس اعمال کند و مقدار زیادی از هزینههای ثابت پرواز (مثل دستمزد کادر پرواز٬ مالیات٬ نگهداری و تا حد خوبی سوخت) را از طریق درآمد صندلی/سوییت بیزنس پوشش دهد. این کار باعث میشود که در یک بازار رقابتی خطوط هوایی (که سود انتظاری اقتصادی باید به صفر میل کند) قیمت بلیطهای معمولی «کاهش» پیدا کند و مسافران دیگر از پرداختهای درشت بخش بیزنس سود کنند. به زبان اقتصادی یک انتقال یارانه (Cross Subsidizing) از بخش بیزنس به بخش معمولی اتفاق میافتد.
حتی اگر بازار کاملا رقابتی نباشد و مثلا دولت قیمت بلیطها را (بر اساس یک نرخ بازگشت سرمایه منصفانه) مقرراتگزاری کند باز همین اثر برقرار است. به زبان ریاضی میانگین سود ثابت میماند ولی منحنی توزیع درآمد هواپیمایی روی صندلیها چولگی (Skewness) بزرگی پیدا کرده و بخش بزرگی از وزن توزیع روی تعداد کمی صندلی بیزنس متمرکز میشود.
کانال «یک لیوان چای داغ»، https://telegram.me/hamedghoddusi