مدیریت ریسک در اوراق رهنی‌سازی‌شده.. قول داده بودیم که بحث ریسک اوراق رهنی‌سازی‌شده را پی بگیریم

مدیریت ریسک در اوراق رهنی‌سازی‌شده

قول داده بودیم که بحث ریسک اوراق رهنی‌سازی‌شده را پی بگیریم. بحث‌هایی که بعد از بحران مالی ۲۰۰۸ صورت گرفت تا حد خوبی آناتومی این ریسک‌ها را روشن کرد و می‌شود از آن‌ها درس گرفت.

مدل رایج برای عرضه وام‌های مسکن در کشورهایی مثل آمریکا مدل «اعطا به منظور فروش مجدد» (Originate to Distribute) است که در آن بانک (یا موسسه شبه‌بانکی) به جای این‌که روی نرخ بهره وام‌های اعطایی حساب کند روی «کارمزد» اعطا و امضای قرارداد وام مسکن حساب می‌کند.

در مدل سنتی اعطا به منظور نگهداری (Originate to Hold) بانک خود تا به آخر با مشتری باقی می‌ماند و «ریسک‌های بازپرداخت وام را تحمل می‌کند». در حالی که در مدل جدید اعطا به منظور فروش، بانک تنها یک کارگزار است که مشتری را جذب کرده و با مشتری بر سر جزییات مختلف قرارداد به توافق می‌رسد. وقتی که قرارداد وام نهایی شد کل بسته وام به صورت به نهاد دیگری به فروش می‌رسد. از این حیث نقش بانک به کسانی مثل نمایندگی‌های بیمه نزدیک ‌تر می‌شود.

همان طور که می‌شود حدس زد خطر این مدل این است که چون بانک خودش ریسک وام‌های معوقه را تحمل نمی‌کند و تمام ریسک را به فرد دیگری منتقل می‌کند انگیزه‌ای برای ارزیابی دقیق متقاضیان یا اطمینان از کیفیت وثیقه آنان ندارد. بل‌که بیش‌تر متمایل است تا میزان عرضه و فروش مجدد وام را هر چه بیش‌تر کند تا «کارمزد» (یا دقیق‌تر بگوییم بهره سرمایه‌ای ناشی از فروش وام) بیش‌تری تولید کند.

از جمله مقرراتی که بعد از بحران مالی جدی گرفته شده اصل «دست زیر ساطور یا افسانه خوابیدن زیر پل ورسک» (Skin in the Game) است. این اصل می‌گوید که عرضه کننده اولیه وام باید تا به آخر عمر وام مقداری از ریسک را تحمل کند تا از روز اول در اعطای وام دقت کند. برای قوی‌تر شدن این انگیزه، بانک باید بخشی از «پسماند» اوراق دسته‌بندی و رهنی‌سازی‌شده را برای خودش نگه دارد و حق ندارد مثل گذشته صددرصد وام را بفروشد. پسماند (یعنی آن دسته از اوراق‌رهنی‌سازی‌‌شده که آخر از همه سود دریافت می‌کند) کم‌ترین درجه اعتباری را دارد و با وقوع اتفاقات بد اولین ضربه را می‌خورد، چون بقیه دسته‌ها اول پول‌شان را دریافت می‌کند و ممکن است دیگر چیزی برای گروه پسماند نماند. در نتیجه انگیزه بانک برای مدیریت ریسک به حداکثر می‌رسد.

من دقیق نمی‌دانم که آیا این اصل در مورد اوراق‌رهنی‌سازی‌شده اخیر رعایت شده و آیا بانک‌ها هم درصدی از ریسک اوراق را برداشته‌اند یا کل آن را منتقل کرده‌اند.

@hamedghoddusi کانال یک لیوان چای داغ٬ نوشته‌های حامد قدوسی