در دانشگاه استیونس نیوجرسی اقتصاد درس میدهم. حوزه تخصصم اقتصاد خرد کاربردی، اقتصاد انرژی و منابع طبیعی، مدیریت ریسک و کنترل بهینه تصادفی است. به علوم انسانی هم علاقهمندم. مسایل توسعه و سیاستگذاری ایران را دنبال میکنم و گاهی چیزهایی مینویسم.
بازدارندگی حاشیهای
بازدارندگی حاشیهای
وقتی جرمهای تنفربرانگیز در جامعه زیاد میشود معمولا یک میل عمومی وجود دارد تا آن را نتیجه «کافی نبودن» مجازات بداند و تقاضای «تشدید» مجازات برای چنین مجرمینی را داشته باشد. این واکنش فوری جامعه معمولا از این منطق خطی حاصل میشود که بالا بردن مجازات تقاضا برای جرم را کم میکند، ولی این نگاه از طرف دیگر این نکته کلیدی را فراموش میکند که افزایش مجازات یک جرم خاص «هزینه نسبی» آن در مقایسه با سایر جرایم و مجازاتها را کم میکند.
با این دید موضوع تعیین جرم را میتوان از سوی دیگری هم و گاهی با راهحلی غیربدیهی دید: در علم حقوق مفهوم کلیدی به اسم «بازدارندگی حاشیهای» (Marginal Deterrence) وجود دارد که میگوید «فاصله مجازات» بین جرمهای مختلف باید طوری باشد که به مجرمین انگیزه بدهد تا جرم سبکتر را انتخاب کنند. اگر قرار باشد برای انواع و اقسام جرمها - با درجه مختلفی از خطر برای جامعه - «نهایت مجازات ممکن» اعمال شود و فاصلهای بین مجازات آنها نباشد دیگر انگیزهای به مجرم برای خودداری از جرم بالاتر به امید به مجازات سبکتر داده نمیشود.
مثال: فرض کنیم در جامعهای آدمربایی زیاد باشد و جامعه و قانونگزار به این نتیجه برسند که ریشه معضل در آن است که آدمرباها به اندازه کافی تنبیه نمیشوند و تصمیم بگیرند که مجازات آدمربایی را اعدام تعیین کنند. مجازات قتل هم در همان جامعه اعدام است. با بالا بردن مجازات آدمربایی گرچه ممکن است تا حدی از انگیزه کلی آدمربایی کم شود ولی همزمان به آدمرباها علامت داده میشود تا در صورت امکان یا لزوم قربانی خود را به قتل برسانند (چون قتل قربانی چیزی به مجازات مجرم اضافه نمیکند و اثر حاشیهای صفر دارد ولی شانس لو رفتن آدمربا را کمتر میکند). بنابراین قبل از واکنش فوری برای تشدید مجازات آدمربایی (و برابر کردن آن با مجازات قتل) کمی بیشتر تامل میکنیم و راهحلهای دیگر را هم در نظر میگیریم.
با این دید قانونگزار هر از چندی باید به تمرکز جرمهای مختلف با مجازات یکسان (که در طول زمان انباشته شده است) نگاه کند و اگر فاصله بازدارندگی لازم بین آنها رعایت نشده یا در طول زمان به هم خورده است، سعی کند این فاصله را گاهی از طریق «کاهش» مجازات برخی جرمهای سبکتر بیشتر کند. حذف حداکثر مجازات برای جرایم سبکتر مواد مخدر و رزرو کردن آن برای خلافکاران سنگین در این حوزه، قدمی در همین راستا بود.
@hamed_ghoddusi تماس با نویسنده
@hamedghoddusi