در دانشگاه استیونس نیوجرسی اقتصاد درس میدهم. حوزه تخصصم اقتصاد خرد کاربردی، اقتصاد انرژی و منابع طبیعی، مدیریت ریسک و کنترل بهینه تصادفی است. به علوم انسانی هم علاقهمندم. مسایل توسعه و سیاستگذاری ایران را دنبال میکنم و گاهی چیزهایی مینویسم.
آیا خامفروشی نفت خام از زاویه اقتصادی واقعا خیلی بد است؟
آیا خامفروشی نفت خام از زاویه اقتصادی واقعا خیلی بد است؟
یک باور محبوب در بین اکثر کشورهای نفتخیز این است که نباید نفت را به صورت خام فروخت و باید به سمت فروش محصولات پالایششده روی آورد. این باور احتمالا ریشه در مشاهدات مربوط به صنایع دیگر (مثلا الکترونیک) دارد که ارزش افزوده تبدیل ماده خام به محصول نهایی در آنها خیلی بالا است.
واقعیت این است که در صنعت نفت چنین قاعدهای حاکم نیست. ظرفیت مازاد پالایشگاه در دنیا زیاد است و مارجین ناشی از پالایش نفت خام بسیار پایین است. در حالیکه برای کشوری مثل ما که هزینه تولید نفت خام پایین (حدود چند دلار در بشکه) است مارجین فروش نفت خام بسیار بالا است. در نمودار ضمیمه پست سعی کردهام موضوع را به صورت عددی نشان بدهم.
نمودار بالایی قیمت حقیقی نفت خام و نمودار پایینی تفاوت بین قیمت سبد محصولات پالایشی و نفت خام را نشان میدهد. ملاحظه میکنید که در شرایطی که قیمت نفت خام حدود ۵۰-۱۰۰ دلار متغیر است٬ مارجین پالایش حدود ۵ تا ۱۰ دلار است. از این رقم هم باید حدود ۵-۶ دلار بابت هزینه انرژی پالایشگاه، هزینه سرمایه، دستمزد و بقیه موارد ورودی کم کرد. در این صورت سود خالص ناشی از پالایش چیزی حدود ۲-۳ دلار در بشکه است که در قیاس با سود ۴۰-۸۰ دلاری کشور ما از فروش نفت خام بسیار اندک است.
البته توضیح بدهم که این استدلال صرفا در مورد پالایش نفت خام و تولید بنزین و سایر فرآوردههای پالایشی (مثل نفت سفید و سوخت جت) صحیح است. منطق تبدیل گاز به محصولات پتروشیمی ممکن است متفاوت از این موضوع باشد. ضمن اینکه بحثهای سیاسی مثل خودکفایی به منظور مقابله با تحریم در این تحلیل بحث نشده است.
با توجه به این که صنعت پالایشگاه بسیار سرمایهبر است شاید عاقلانهتر این است که به جای اصرار برای دور شدن از خام فروشی نفت خام، همین سرمایه را صرف توسعه بالادست نفت و گاز، صنعت پتروشیمی و صنایع دانشمحور و با ارزشافزوده بالا کنیم.
@hamedghoddusi کانال یک لیوان چای داغ٬ نوشتههای حامد قدوسی