فناوری اطلاعات و بهره‌وری کلان اقتصاد

فناوری اطلاعات و بهره‌وری کلان اقتصاد

در ادبیات کلان مفهومی به اسم «پاراداکس بهره‌وری» هست که معمولا به جمله‌ای از رابرت سولو نسبت داده می‌شود که در اواخر دهه هشتاد گفت «رایانه‌ها همه جا دیده می‌شوند غیر از آمار بهره‌وری کل اقتصاد!». وضعیت پاراداکسیکال هم از آن جا می‌امد که علی رغم رشد فناوری رایانه و روباتیک و گسترش کاربردهای آن، بهره‌وری کل اقتصاد در کشورهای پیشرفته ثابت بود یا پایین می‌رفت.

این مشاهده در تضاد با جهش بهره‌وری بود که اقتصاد در دوره‌های پیشین و در اثر ظهور فناوری‌هایی مثل ارتباطات الکترونیکی، انقلاب کشاورزی، تبدیل انرژی، فرم‌های جدید انرژی (خصوصا نفت و گاز)، حمل و نقل مدرن و بهداشت و پزشکی تجربه کرده بود.

بحث در مورد رابطه ضعیف بین رشد بخش فناوری اطلاعات و بهره‌وری کل اقتصاد تا امروز ادامه دارد و مقالات جدید نشان می‌دهند که شواهد قوی برای رشد بهره‌وری در صنایع تولیدکننده یا مصرف‌کننده فناوری اطلاعات وجود ندارد. دو مشاهده عینی به طور مستقیم به این پاراداکس مربوط است:

۱) بخش مهمی از رشد فناوری اطلاعات در سال‌های اخیر در حوزه‌هایی بود که ربط مستقیم به بهره‌وری اقتصاد ندارد و بیش‌تر جنبه «مصرفی» دارند. مثلا رشد انواع و اقسام اپ‌ها و بسترهای شبکه اجتماعی مثل فیس‌بوک. نقد به این روند مثلا در موضع‌گیری کسانی مثل ایلان ماسک (مبداء شرکت‌هایی مثل تسلا) هم دیده می‌شود.

۲) سهم بخش‌های که ماهیت «جمع صفر» دارند در اقتصاد بیش‌تر و بیش‌تر می‌شوند و شوربختانه این بخش‌ها معمولا دست‌مزدهای بالایی هم دارند و به‌ترین استعدادها را جذب می‌کنند. مثال‌هایی این حوزه را می‌توانیم مثلا در رشد تصاعدی حوزه‌های مثل تبلیغات و آگهی، دعواهای حقوقی بین شرکت‌ها، روش‌های بازاریابی نوین و امثال آن ردیابی کنیم. این مثال را قبلا هم زده‌ام که به‌ترین استعدادها در حوزه فیزیک و ریاضی که احتمالا در سال‌های قبل در حوزه‌های دیگری کار می‌کردند الان جذب صنعت فاینانس و حوزه‌هایی مثل تجارت الگوریتمیک و فرکانس بالا و امثال آن می‌شوند. اگر در ساختار این بخش‌ها دقت کنیم می‌بینیم که عمدتا ماهیت جمع صفر دارند و تاثیر جدی روی بهره‌وری اقتصاد یا رفاه کل اقتصاد ندارند.


@hamed_ghoddusi تماس با نویسنده
@hamedghoddusi