«رانت‌خواری به زبان ساده» (۴). کارتل‌ها و انحصارات

«رانت‌خواری به زبان ساده» (4)
كارتل‌ها و انحصارات
هر زمان مديران بنگاه‌هاي رقيب با همديگر می‌نشینند و صحبت و مذاكره مي‌كنند منافع مصرف‌كنندگان به خطر خواهد افتاد. چون که گفتگوي آنها به ايجاد محدوديت بر تولید و تجارت منجر مي‌شود- فعالان اقتصادي قيمت‌ها را تعيين كرده و قلمرو را بین خود تقسيم مي‌كنند مانند استعمارگران اروپايي كه در قرن نوزدهم قاره آفريقا را بين خود تقسيم كردند. بيشتر كشورها براي مبارزه با اين مشكل، قوانيني در قرن بيستم تصويب كردند كه همكاري و تباني بنگاه‌ها در تعيين قيمت‌ها يا تقسيم قلمرو را ممنوع مي‌كرد. اين قوانين اگر به شكل بي‌طرفانه‌اي اجرا شود مي‌تواند به عموم مردم نفع برساند اما اجراي اين قوانين اغلب گرفتار سياست‌زدگی مي‌شود. براي اينكه سياسي‌شدن آنها تا حد امکان کمتر شود، ساده‌ترين و قابل اطمينان‌ترين سياست ضدانحصاری در بسياري از بخش‌هاي يك اقتصاد، «تجارت آزاد» است چون که به انحصار درآوردن بازارهاي جهاني به سختي امکان‌پذیر است.
درحاليكه قانون ضدانحصار، كسب‌وكارهاي خصوصي را از سازماندهي كارتل‌ها منع مي‌كند،‌ دولت‌ها خيلي عادي چنین كاری مي‌كنند. برخي اوقات بنگاه‌های در يك صنعت، نهاد ناظر دولتی را به گروگان درمي‌آورند،‌ كه در نتيجه اين نهاد ناظر به نمايندگي از آنها يك كارتل را به ‌راه مي‌اندازد. اگر بخواهيم با يك مثال عملي توضيح دهيم در سال 1980 که بازار هوایی امریکا هنوز آزادسازی نشده بود و تحت مقرراتگذاری دولت بود قيمت بليت پرواز هواپيما از بوستن به واشنگتن كه بايد از چندين ايالت عبور می‌کرد، حدود دو برابر قیمت بلیت پروازي بود كه مسافت مشابه را از سانفرانسيسكو به سان‌ديگو طي مي‌كرد اما این پرواز درون ايالت كاليفرنيا صورت مي‌گرفت. دلیل تفاوت قيمت بليت‌ها این بود که دولت فدرال امريكا، سفر هوايي بين ايالت‌ها و نه درون كاليفرنيا را مقررات‌گذاري‌ می‌کرد. در پروازهاي بوستن به واشنگتن كه از مرزهاي ايالتي عبور مي‌كرد قانون فدرال به شركت‌هاي هواپيمايي رقيب یکدیگر اجازه مي‌داد تا از نهاد مقرراتگذار بخواهند كرايه‌هاي قانوني كه مسافران بايد بپردازند را افزايش دهد. اما در پروازهاي سان‌فرانسيسكو به سان‌ديگو، اگر مديران خطوط هواپيمايي رقيب چنين گفتگويي داشته باشند قانون ضدانحصار را نقض كرده و با خطر حبس روبرو می‌شدند.
https://telegram.me/jafar_kheirkhahan