قصیدهٔ۴..۱۴. تو را مقامر صورت کجا دهد انصاف؟!. تو را هلیلهٔ زرین کجا برد صفرا؟!

قصیدهٔ۴

۱۴. تو را مقامر صورت کجا دهد انصاف؟!
تو را هلیلهٔ زرین کجا برد صفرا؟!

🍃🍃🍂🍁🍂🍃🍃
مقامر صورت: بازیگر صوری، کسی که به خاطر دنیا قمار می‌کند.
انصاف دادن: داد و حق دادن.
هلیله: گیاهی است که میوه‌اش مصرف طبّی دارد و به اندازهٔ سنجد ریز است و خشک‌شدهٔ آن را به عنوان قابض به کار می‌برند. این گیاه خاص نواحی حارّه است و بیشتر در هندوستان و هند و چین می‌روید و آن چند نوع است: هلیلهٔ زرّین یا زرد که زردآب را می‌افزاید و گونهٔ دیگر آن هلیلهٔ سیاه که سوداانگیز است.
ابوریحان می‌نویسد: «اصناف هلیله چهار نوع است: یک صنف از او هلیلهٔ زرد است و این صنف را نارسیده از درخت بازکنند. صنف دوم، آن است هلیلهٔ سیاه هندی است و این نوع، آن است که بر درخت رسیده شود، آنگاه او را از درخت بازکنند و به هیأت فربه‌وش بود. صنف سوم، هلیلهٔ کابلی است و او بزرگتر باشد به مقدار و این صنف هم فربه‌وش باشد. صنف چهارم، آن است که جرم او خشک باشد و باریک و نزاروش و او را به چینی تعریف کنند.» (الصیدنه فی الطب، ج۲، ۲۰ و ۷۱۹)

صاحب «مخزن‌الادویه» ذیل اهلیلج، ۱۸۶ ضمن برشمردن انواع آن می‌نویسد: مقوّی دماغ است و دافع صفراست.
مصراع دوم را چنین می‌توان معنی کرد: شاعر هلیله را صفرابُر می‌داند و می‌گوید: هلیله‌ای است که از طلا ساخته شده باشد، دافع صفرا نیست و این می‌تواند اشاره به حکایت جاحظ داشته باشد: «سیدی هاشمی از هندوستان به بصره آمد که سکه‌‌های طلا را به شکل هلیله ساخته بود. وی طالب دیدار جاحظ شد. از جاحظ پرسید: چه موافق طبع توست؟ جاحظ گفت: از آن هلیله که تو داری و سید مقداری از آن هلیله را به جاحظ فرستاد. (فرهنگ اشارات)
صفرا: خلطی است زردرنگ از اخلاط اربعه که به فارسی به آن تلخه یا زردآب گویند.
صفرا بریدن: بریدن و کم کردن صفرا.
مصراع دوم تمثیل است برای تأکید معنی مصراع اول.

@khaghanieshervani