قصیده۷..۳۴. شاه بود آگه که وقتی ماهی و گاو زمین. کلی اجزای گیتی را کنند از هم جدا

قصیده۷

۳۴. شاه بود آگه که وقتی ماهی و گاو زمین
کلّیِ اجزای گیتی را کنند از هم جدا

🍃🍃🍂🍁🍂🍃🍃
ماهی و گاو زمین: قدما معتقد بودند که زمین بر روی شاخ گاو است و گاو هم بر پشت ماهی مستقرّ است. اسم این ماهی «لیوثا»ست؛ ماهی‌ای که به موجب بعضی روایات زمین بر پشت او نهاده است و بعضی گفته‌اند که: زمین بر دوش فرشته‌ای است که پاهای او بر سنگی کلان قرار دارند و آن سنگ را بر پشت ماهی عظیمی نهاده‌اند. راویان این خبر تا آن اندازه در وجود این ماهی بر یقین بوده‌اند که در نامش هم اختلاف داشته‌اند. بعضی ابوالیقظان و بعضی لوشایا، لیوثا و یا بَلَهوت گفته‌اند.
... پس حق تعالی گاوی بیافرید در جنّات فردوس و آن گاو را چندین هزار دست و پا و بزرگی آن چندان است که شاخ‌های آن گاو از هفت آسمان گذشته است... .
پس آن گاو به قدرت خدا معلق در هوا بماند؛ پس حضرت عزت کم‌کم او را بر پشت ماهی نهاده تا قرار گرفت و این ماهی آن است که حق‌تعالی در قرآن مجید یاد کرده است. (فرهنگ اشارات، سیروس شمیسا)
بیت اشاره به طوفان سال ۵۸۲ است که «منجمان، که انوری شاعر نیز طرفدار آنان بود، حکم به طوفان بزرگ بادی کردند و مردم ایران به ویژه اهل خراسان و آذربایجان به وحشت افتادند و پناهگاه ساختند؛ اما آن طوفان هرگز برنخاست و حتی بر خرمنگاه‌ها برای جدا کردن کاه از گندم باد نبود، در عوض طوفانی از خشم و اعتراض بر ضدّ انوری که این حکم را طرفدار بود و تبلیغ می‌کرد و ابوالفضل خازمی یا خازنی که اصل این حکم از او بود، برخاست و در شعر آن عصر به شکل مضمون و موضوع حادّ روز درآمد و‌ باقی ماند.

گفت انوری: که سب‌ بادهای سخت
ویران شود عمارت و کاخ سکندری
در روز حکم آن نوزیده است هیچ باد
یا مرسل‌الرّیاح تو دانی و انوری (فرید کاتب، تذکرهٔ دولتشاه سمرقندی)

خاقانی در دیوان به این قران و پیش‌بینی منجمان در مورد آن اشاره کرده است. نک: (دیوان خاقانی چاپ عبدالرسولی، ص۴۹۲)
و ص۴۹۳ و ص۳۰۰.

رک: ص۱۴۵ تا ۱۴۶. شرح دیوان خاقانی، محمدرضا برزگر خالقی

@khaghanieshervani