در دانشگاه استیونس نیوجرسی اقتصاد درس میدهم. حوزه تخصصم اقتصاد خرد کاربردی، اقتصاد انرژی و منابع طبیعی، مدیریت ریسک و کنترل بهینه تصادفی است. به علوم انسانی هم علاقهمندم. مسایل توسعه و سیاستگذاری ایران را دنبال میکنم و گاهی چیزهایی مینویسم.
باز هم بحث شیرین هندوانه.. ظاهرا صادرات هندوانه به چیزی حدود ۷۰۰ هزار تن در سال رسیده است
باز هم بحث شیرین هندوانه
در چندین گروه اینترنتی دیدم که نمودار صادرات هندوانه به اشتراک گذاشته است. ظاهرا صادرات هندوانه به چیزی حدود ۷۰۰ هزار تن در سال رسیده است. به تبع این نمودارها کامنتهایی مثل «با احتساب ٥٠٠ ليتر آب براى هر كيلو هندوانه ، يعنى صادرات ٣٥٠ ميليارد ليتر آب اين كشور بى آب» یا موارد مشابه آن هم زیاد دیده میشد. عجیب نیست که ببینیم در اثر تحریک احساسات ناگهان دستورالعمل یا قانونی برای ممنوعیت صادرات هندوانه تصویب شود.
این ماجرا را میتوانیم به عنوان مثالی آموزشی از خلط موضوعات درجه اول و ثانویه از طریق بزرگنمایی اعداد استفاده کنیم. بلی درست است: صادرات ۷۰۰ هزار تن هندوانه چیزی رقم وحشتناک ۳۵۰ میلیارد لیتر یا رقم بزرگ ۳۵۰ میلیون مترمکعب یا رقم کوچک ۰.۳۵ کیلومترمکعب آب از کشور خارج میکند. اولین درس این است که با تغییر مقیاس بیان مساله از لیتر به مترمکعب یا کیلومتر مکعب چه طور میتوان اندازه اهمیت آن در ذهن مخاطب را تغییر داد.
قدم بعدی این است که ببینیم این میزان آب صادراتی از چه اهمیت «نسبی» برخوردار است. به همان منطق اندازه مقیاس که در نوشتههای قبلی استفاده کردهایم برگردیم و بگوییم که میزان آب شیرین قابل استحصال کشور در سال چیزی در «حدود» ۱۰۰ میلیارد مترمکعب (یا حدود ۱۰۰ کیلومتر مکعب)* است. آب مصرفی کشاورزی هم چیزی از مقیاس ۵۰ کیلومتر مکعب است. با این حساب کل آب مجازی صادراتی از طریق هندوانهها چیزی در مقیاس ۰.۳ درصد از کل آب شیرین سالیانه کشور یا حدود ۰.۶ درصد (۰.۰۰۶) آب مصرفی کشاورزی کشور است. میبینید که با این نرمالسازی ناگهان ابعاد بیان مساله از ۳۵۰ هزار میلیارد لیتر (که عدد شوکآوری است) به ۰.۰۰۶ (که به نظر یک عامل درجه اول نمیرسد) تغییر کرد، با اینکه هر دو یک واقعیت را بیان میکنند.
پس از زاویه دیگری میتوان گفت که در مقایسه با هدررفت و تبخیر آب کشاورزی کشور و نیز مصرف آب محصولات بسیار آببر دیگر، مساله صادرات هندوانه و آب مجازی آن واقعا اهمیت درجه دوم و سوم دارد. البته هندوانه یک جای نگرانی ویژه دارد: بخش مهمی از آب مجازی هندوانه از «آب آبی» سطحی و زیرسطحی در مناطق مرکزی و کویری آمده است که ارزش ویژهای دارد و باید مراقبت شود.
* چون این مطالب گاه دست به دست میشود باید همیشه این توضیح را بنویسیم که منطق ما در این نقدها تمرکز روی مقیاس (Order of Magnitude) مسائل است و نه عدد دقیق. یک بار مطلبی نوشته بودم و به سرانه آب ۱۶۰۰ مترمکعب اشاره کرده بودم. منتقدی همین را پیراهن عثمان کرده بود که سرانه آب ۱۵۰۰ مترمکعب است و نه ۱۶۰۰! وقتی صحبت از بهرهمندی و سرانه آب میکنیم دقت کنیم که خطای تعاریف و اندازهگیریها در این حوزه آنقدر بزرگ است که هر دو عدد ۱۵۰۰ و ۱۶۰۰ تقریبی هستند و تفاوت معنیداری بین آنها وجود ندارد.
@hamed_ghoddusi تماس با نویسنده
@hamedghoddusi