یادداشت های تحلیلی پیرامون جامعه و سیاست در ایران @mehran_solati : ارتباط با نویسنده


‍ 🔹 چرا مردم برخی کشورها از «دموکراسی» رضایت ندارند؟!.. مهران صولتی

🌱دموکراسی تحقق یکی از دیرینه‌ترین و پایدارترین خواسته‌های بشر، از دولت شهرهای یونان باستان تا کنون تلقی می‌شود. این آرمان در سه قرن اخیر بیش از پیش به تثبیت خود نزدیک شد و هم اکنون به جرات می‌توان گفت که تعداد حکومت‌های دموکراتیک در جهان بیش از هر زمان دیگری می‌باشد. البته جهان در پنجاه سال گذشته از تحمیل یک نوع دموکراسی به همه کشورها چشم پوشیده و واقع بینانه پذیرفته است که می‌توانیم به تعداد ملت‌ها و فرهنگ‌های جهان، دموکراسی هایی متناسب با شرایط محلی، بومی و منطقه‌ای داشته باشیم! از همین منظر واضح است که دموکراسی لیبرال تنها یک مدل برای حکومت‌های دموکراتیک تلقی شده و تحقق انواع دیگری از دموکراسی منتفی نیست! همچنین دموکراسی می‌تواند رضایت مندی یا نارضایتی هایی را در میان مردم یک جامعه موجب شود. اینفوگرافی پیوست این یادداشت نشان می‌دهد که در میان ۱۲ کشور مورد مطالعه، تنها نیمی از وجود روش دموکراسی حاکم بر کشورشان راضی بوده‌اند! نتیجه‌ای که شاید برای ما به عنوان آرزومندان تحقق حکومت دموکراتیک در ایران، ناباورانه و شگفت انگیز جلوه کند. در بین این کشورها شاید بتوان هند و یونان را دو سر طیف ...
  • گزارش تخلف

🔹 گرامیداشت کوروش؛ مساله این نیست! 🔹.. مهران صولتی

🌱 هفتم آبان ماه، روز گرامیداشت یکی از بزرگان ایران زمین، کوروش کبیر است. هر چند که سال هاست این روز در ذهن و ضمیر ایرانیان به نیکی ثبت شده ولی از چندسال پیش و به دلیل برگزاری تجمعاتی در پاسارگاد، از اهمیت زیادی در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی برخوردار شده است. گذشته از موافقت‌ها و مخالفت‌های دیرینه با اصل و جایگاه کوروش در تاریخ ایران، فراخوان‌های سال‌های اخیر برای برگزاری این تجمعات هم حساسیت آفرین بوده است! به طوری که می‌توان پررنگ شدن تدریجی دوگانه؛ ممانعت - مقاومت را در آن مشاهده کرد. یعنی به همان میزان که برگزاری چنین مراسمی از طرف حکومت امنیتی تلقی شود، می‌توان برانگیخته شدن مقاومت هایی را از سوی شهروندان علاقمند به ایران باستان انتظار داشت! البته داستان هویت در این سرزمین، قصه‌ای پر خاطره و عبرت آموز است! شاید در تاریخ بلند ایران، هیچ زمانی چون یکصد سال اخیر هویت این چنین برای مردم و حکومت مهم تلقی نشده باشد. با ورود جدی اندیشه‌های مدرن به کشور در آستانه انقلاب مشروطه، شهروندان ایرانی سه ساحت جداگانه یافتند؛ «ایرانی»، «اسلامی» و «غربی». متاسفانه تجربه حاکمیت‌های معاصر نشان داده ...
  • گزارش تخلف

🔹انتخابات شوراهای دانش آموزی با طعم آموزش خرید آراء!!.. مهران صولتی

🌱دوشنبه سوم آبان ماه، مانند سال‌های پیش انتخابات شوراهای دانش آموزی در کلیه مدارس کشور برگزار شد. انتخاباتی که قرار بوده است تمرین مشارکت سیاسی، فراگیری احساس مسئولیت در قبال مدرسه و جلوه‌ای از تربیت سیاسی دردانش آموزان باشد. معمولا نظام‌های سیاسی می‌کوشند تا از فرصت جامعه پذیری کودکان در سنین پایین بهره گرفته و آرمان‌های خود را در نسل‌های آتی نهادینه سازند. از همین رو جامعه شناس فرانسوی، لویی آلتوسر؛ مدرسه را یکی از سازوبرگ‌های ایدئولوژیک دولت می‌داند که می‌تواند مناسبات نظام سرمایه داری را تقویت و بازتولید کند. اما انتخابات امروز را می‌توان به نوعی تیرخلاص به تلاش‌های آموزش و پرورش کشور در زمینه نهادینه کردن آموزه‌های اخلاقی در نسل آتی تلقی کرد. امری که نشان می‌دهد این بنگاه ورشکسته تا چه اندازه می‌تواند در خدمت فرآیند کالایی شدن، و سست کننده بنیان‌های اخلاقی جامعه باشد. در فرآیند برگزاری این انتخابات، چیرگی آموزش، بر پرورش کاملا مشهود بود. مدیران مدارس کوشیدند تا برای لطمه ندیدن آموزش، مهمترین تمرین مشارکت سیاسی دانش آموزان را در کوتاه‌ترین زمان ممکن و صرفا جهت رفع تکلیف برگزار نمای ...
  • گزارش تخلف

🔷 خطر فرسودگی روشنفکران! 🔷 … مهران صولتی.. 🌱 دکتر محسن رنانی روشنفکر کامیابی است!

کلامی پرنفوذ و قلمی روان و تاثیر گذار دارد. در همه این سال‌ها هم تریبون هایی برای سخن گفتن و ارائه نظریاتش در اختیار داشته است. جامعه هم گوش شنوایی در اختیارش گذاشته است. گواهش استقبال از نوشته‌ها و کانال تلگرامی سی هزار نفری اش است. ولی امروز این روشنفکر پرآوازه در یادداشتی از خستگی و فرسودگی مفرط خود سخن به میان آورد! پدیده‌ای اسف بار که باید به عنوان نمادی از «روشنفکری خسته و فرسوده» ی امروز ایران مورد توجه قرار گیرد. اگر چه همه ما انسان‌ها در جریان زندگی روزمره گاهی دچار ملالت‌ها و دل زدگی هایی می‌شویم ولی واقعیت این است که خستگی روشنفکران بیش از دیگران خسارت بار است! روشنفکران در دیار ما اگر چه اندک هستند ولی از اهمیت زیادی برخوردارند. برای کشوری مانند ایران که هنوز به تلفیق کارآمدی میان سنت و تجدد دست نیافته است، روشنفکران برای حرکت در مرز میان این دوساحت بسیار ضروری اند، همچنین روشنفکران به عنوان منتقدان همزمان سنت، قدرت و مدرنیته می‌توانند به جامعه شجاعت اندیشیدن و ایستادن در قبال اسطوره‌های هر یک از این حوزه‌ها را بیاموزند! ...
  • گزارش تخلف

نقدی بر مطلب «چرا در ایران روشنفکران با یکدیگر گفتگو نمی‌کنند؟» دکتر مهران صولتی

ایشان در مطلب خود، موانع گفتگوی روشنفکران ایرانی را در موارد زیر دانسته‌اند: شکاف میان نظر و عمل؛ ارزشی به نام قاطعیت؛ فرهنگ مرید و مرادی و نهایتا کارکردی نبودن گفتگو. موانع فوق را می‌توان موانعی اجتماعی و روانی دانست که بر گفتگوی روشنفکران ایرانی موثرند. این موانع هر چند در جای خود تاثیرگذارند اما نقش تعیین کننده‌ای ندارند. همچنین این موانع بیشتر معلول به شمار می‌روند تا علت. اما مانع تعیین کننده چیست؟ در جواب باید گفت «نظام سیاسی ایدئولوژیک». مانعی که در تحلیل دکتر صولتی هر چند در بند «کارکردی نبودن گفتگو» به صورت پراکنده به آن اشاره‌ای شده، اما برجسته نشده است. چرا که نظام سیاسی ایدئولوژیک هست که سایه‌اش را بر همه عرصه‌های زندگی گسترده است و به دنبال تبلیغ و تلقین ایدئولوژی واحد و کلیشه‌ای از واقعیات اجتماعی است و هر گونه نظر و فکر مخالف یا ناهماهنگ با آن را برنمی تابد. چنین نظامی نه تنها امکان شکل گیری گفتگوی آزادانه و عمومی را نمی‌دهد، بلکه اصلا طرح چنین موضوعاتی را پروژه‌ای علیه نظام و امنیت ملی محسوب می‌کند. ...
  • گزارش تخلف

🔹 چرا در ایران «روشنفکران» با یکدیگر گفتگو نمی‌کنند؟.. مهران صولتی

🌱بیش از بیست سال از سخنان خانم نیلوفر گوله، جامعه شناس ترک تبار می‌گذرد که در مقایسه‌ای میان روشنفکران ایران و ترکیه، از فقدان گفتگو میان روشنفکران ایران با یکدیگر ابراز شگفتی کرده بود! به باور گوله در ایران بر خلاف ترکیه، روشنفکران بجای گفتگو با یکدیگر، بیشتر با هواداران شان مونولوگ دارند! شاید آخرین خاطره گفتگوی روشنفکران در ایران به مباحثات میان دکتر سروش و مخالفان فکری او در مجلات کیهان فرهنگی و سپس کیان باز می‌گردد. در این مناظره‌های مکتوب دو طرف می‌کوشیدند با رعایت احترام و بسیار مستدل مواضع یکدیگر را نقد کنند. افرادی مانند صادق لاریجانی، حسین غفاری، سعید حجاریان، محسن کدیور و … در این زمره بودند. ولی به نظر می‌رسد که در سال‌های اخیر ما بیش از پیش به سوی قطع ارتباط میان روشنفکران با یکدیگر، و صرفا کانالیزه شدن ارتباط آنها به سمت و سوی هواداران پیش رفته‌ایم. بنابراین پرسش از چرایی این عدم گفتگو می‌تواند حیاتی و مفید تلقی شود. به نظر من دلایل زیر در فقدان گفتگوی میان روشنفکران با یکدیگر در ایران موثرند:. ✏️ شکاف میان نظر و عمل: روشنفکری به عنوان میراث عصر روشنگری در روزگار رونق خرد ...
  • گزارش تخلف

‍ 🔹 پیوندهای ناگسستنی سبزوار و نیشابور! 🔹.. مهران صولتی

🌱 شهریور ماه ۷۶ که برای انتخاب واحد به دانشگاه نیشابور رفته بودم به هنگام خرید آخرین نسخه هفته نامه صبح نیشابور با مقاله‌ای از مرحوم گرایلی درباره مقایسه میان نیشابور و سبزوار مواجه شدم. ایشان با استناد به برخی منابع تاریخی ادعا کرده بودند که چون در گذشته‌های دور سبزوار یکی از روستاهای نیشابور بوده است، پس هم اکنون هم باید از ادعای تشکیل استان خراسان غربی دست بردارد! پس از آن در مناظره‌ای مکتوب با مرحوم کاویانی سردبیر این نشریه کوشیدم ثابت کنم که پیوندهای میان این دو شهر تاریخی بسیار پایدارتر از مناقشات زودگذر منطقه‌ای بوده و نباید به این چنین تقابل هایی در خراسان بزرگ دامن زد. اما امروز با دیدن فیلم برخورد تند و جنجالی خانم چنارانی (نماینده نیشابور) با دکتر حسینی (معاون سیاسی استاندار) دوباره همان مجادلات بیست سال پیش برایم زنده شد. هیچ چیز زیان بارتر از آن نیست که مسئولی بکوشد با تحریک احساسات قومی و منطقه ای (دعوت حاضران در فرهنگسرای نیشابور به ترک جلسه!)، تقابلی کاذب و غیر واقعی میان دو شهر دیرینه و همسایه را دوباره زنده کند. ابداع اصطلاحاتی از قبیل «سبزواری» یا «نیشابوری» فکر کردن ...
  • گزارش تخلف

‍ 🔹 توسعه ایرانی! هولوکاست ایرانی! 🔹

مهران صولتی. 🌱 هولوکاست اگر چه رویدادی بدیع بود ولی از آنجا که بنیان آن را نوعی فلسفه توسعه یافتگی تشکیل می‌داد (جامعه شناس لهستانی تبار، زیگموند باومن به خوبی حاکمیت عقلانیت صوری در شکل گیری این تراژدی تاریخی را شرح می‌دهد!)، بعد از وقوع در شکل‌های تلطیف شده‌تری تکثیر و گسترش یافت! اگر هولوکاست را نوعی برتری نژادی منجر به حذف یهودیان از عرصه‌های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و در انتها فیزیکی بدانیم، چنین فرایندی پیش و پس از آن هم همواره وجود داشته است. منظور همان محوریت توسعه خطی است که ایجاب می‌کند برای افزایش کارآمدی، به کار گیری نوعی عقلانیت صوری به رسمیت شناخته شود. عقلانیتی که می‌کوشد تا با حذف سنت‌های مزاحم و انسانهای سنتی، مسیر توسعه را با سرعت بیشتری به جلو ببرد. پیشینه این توسعه خطی و آمرانه به حدود یکصد سال پیش در ایران می‌رسد و در همه دوران‌های قبل و بعد از انقلاب ۵۷ نیز در جریان بوده است. همان توسعه‌ای که اقتصاد را بر فرهنگ برتری بخشید و نخبه گرایی را با حذف مردم از عرصه مشارکت اجتماعی تثبیت کرد. شاید بتوان ملموس‌ترین جلوه این توسعه را در جداسازی مدارس و دانش آموزان کشور به دو ...
  • گزارش تخلف

🔹 ضرورت خوانش «حافظ» در افق امروز! 🔹.. مهران صولتی

🌱بیستم مهرماه روز حافظ است و به همین مناسبت مراسم حافظ خوانی و موسیقی در محافل و مجالسی در سراسر ایران برپا بود. من توفیق انس دیرینه و عمیق با حافظ نداشته‌ام ولی حدود بیست سال پیش با جوانی همسفر بودم که فقط دیوانی از او را به همراه داشت و می‌گفت هر زمان که دچار دلمردگی می‌شود سوار بر اتوبوس مسیر طولانی تهران تا شیراز را می‌پیماید تا به نشاط و آرامشی مجدد دست یابد. آن زمان بود که دریافتم چه ذخائری در این فرهنگ نهفته است! اما به نظر می‌رسد که در ایران ما همچنان در کمند حافظ، سعدی، مثنوی و شاهنامه خوانی گرفتار مانده‌ایم! درست است که توجه به این مواریث فرهنگی در جامعه و محافل و مجالس آن بسیار است ولی این نمی‌تواند غایت بهره گیری ما از این سرمایه‌های فرهنگی محسوب شود. به طور مثال در جامعه‌ای که به شدت از وجود آفات دینی همچون اجبار و تظاهر رنج می‌برد، در کشوری که هویت ملی دچار مناقشه بوده و به نسل‌های آتی منتقل نمی‌شود، در سرزمینی که همچنان با برخی خوانش‌های قشری و تنگ نظرانه از خدا و دین مواجهیم و … این حافظ، سعدی، فردوسی و مولوی هستند که می‌توانند با پشتوانه نفوذ عمیق خود در فرهنگ مردمان ا ...
  • گزارش تخلف

🔹 قوچانی روزنامه نگار، نه استراتژیست و نظریه پرداز!.. مهران صولتی

🌱 حسن روحانی در یک انتخاب شایسته، محمد قوچانی را به عنوان مشاور رسانه‌ای خود برگزید. از سال ۱۳۷۷ که آغازین یادداشت‌های قوچانی را در روزنامه‌های نشاط و عصرآزادگان، و سپس شرق، هم میهن، و مجلاتی همچون مهرنامه دیده و پیگیری کرده‌ام وی را پدیده‌ای نوظهور و موفق در عصر روزنامه نگاری پس از دوم خرداد یافته‌ام. قوچانی همچنین سابقه موفقی از مدیریت مجموعه‌ای از روزنامه‌ها و مجلات را در کارنامه خود دارد. به نظر می‌رسد انتخاب قوچانی جوان می‌تواند خونی تازه در رگ‌های تیم رسانه‌ای دولت جاری سازد و بر یکی از بارزترین نقاط ضعف دولت اول روحانی فائق آید. ضعف و فترتی که اگر نشاط و تعهد کاربران شبکه‌های اجتماعی آن را جبران نمی‌کرد معلوم نبود که شاهد انتخاب دوباره حسن روحانی به عنوان رییس جمهور باشیم. اما به همان اندازه که در سال‌های اخیر شاهد درخشش قوچانی به عنوان یک روزنامه نگار حرفه‌ای بوده‌ایم، نمی‌توانیم نسبت به ورود غیر حرفه‌ای و زیانبار وی در برخی از عرصه‌ها معترض نباشیم. واقعیت این است که قوچانی در سال‌های اخیر گاهی در قامت یک استراتژیست سیاسی و زمانی در جامه یک نظریه پرداز اجتماعی ظاهر شده است. در ...
  • گزارش تخلف

🔷🔹 جامعه رو به زوال! 🔹🔷.. مهران صولتی

🌱 شواهد زیادی وجود دارند که از ورود جامعه ایران به مرحله زوال یافتگی حکایت می‌کنند. افزایش نزاع‌های خیابانی، بی تفاوتی اجتماعی، خشونت‌های خانوادگی و آسیب‌های اجتماعی به همراه بازنمایی ناامید کننده رسانه‌ای از تحولات جامعه، از نشانه‌های فرسایش جبران ناپذیر «تمدن ایرانی» محسوب می‌شود. به نظر می‌رسد فقدان سازوکارهای موثر در احیای جامعه‌ای پویا و پرنشاط دست در دست عوامل مداخله‌گر برای کنترل جامعه نهاده و ما را به چنین وضعیتی دچار ساخته‌اند. شرایطی که اگر در حد توصیف‌های ناامید کننده متوقف مانده و از علل ایجاد کننده آن سراغ نگیرد صرفا می‌تواند تبدیل به مرثیه سرایی برای حیات اجتماعی ایرانیان شود. از همین رو عزم آن داریم تا در این یادداشت برخی از علت‌های پدیدآورنده «جامعه رو به زوال» ایرانی را جهت تعمیق بیشتر موضوع مورد معرفی و کاوش قرار دهیم:.۱- فقدان مرجع تنظیم کننده روابط اجتماعی: در گذشته آموزه‌های دینی به عنوان معتبرترین مرجع تنظیم روابط اجتماعی قلمداد می‌شد. مجموعه‌ای از تکالیف دینی که از نوعی اخلاق سلسله مراتبی و عمودی پشتیبانی می‌کرد، ولی با افول تاثیر گذاری دین در ایران امروز، ما هم ...
  • گزارش تخلف

🔹 «کارکرد» ها و «کژکارکرد» های محبوبیت خاتمی!.. مهران صولتی

🌱محمد خاتمی چند سالی است که به یک پدیده تبدیل شده است. پدیده‌ای که در آستانه هر انتخابات از راه می‌رسد و با «تکرار می‌کنم» های خود، پیروزی ائتلاف اصلاحات- اعتدال را در فضای رقابت‌های سیاسی کشور رقم می‌زند. در این میان مردم هم با یادآوری دوران خاطره انگیز ریاست جمهوری اش که یادآور عزت، کرامت و گفتگو بود به او اقبال کرده و به لیست پیشنهادی او رای می‌دهند. در این میان اعلام و اعمال محدودیت‌های گاه و بی گاه بر اقدامات سیاسی- فرهنگی خاتمی هم به حساسیت‌ها حول نام و شخصیت او افزوده است. اگر چه اصولگرایان عزم آن را داشتند که از تاثیرگذاری او بکاهند ولی در عمل به افزایش کم سابقه محبوبیت و نفوذ او کمک کرده‌اند. اما اینها همه تنها یک روی سکه است! اگر بپذیریم که حمایت خاتمی از لیست امید در سال‌های اخیر به افزایش بسیج توده‌ای، نشاط سیاسی، پیروزی اصلاح طلبان و کسب کرسی‌های ریاست جمهوری، مجلس و شورا انجامیده است، حال می‌توان این پرسش را مطرح کرد که نتیجه کار تا کنون چقدر رضایت بخش بوده است؟ آیا اصلاح طلبان پیروز در این عرصه‌ها توانسته‌اند چشم انداز، برنامه عمل یا نقشه راهی برای تداوم جریان اصلاح طلبی ...
  • گزارش تخلف

🔹 ایران و عربستان؛ رقابت میان «انقلاب سنتی» و «سنت انقلابی»!.. مهران صولتی

🌱داستان اصلاحات اجتماعی و انقلابی در عربستان همچنان برق آسا و سریع پیش می‌رود. ابتدا حق رانندگی زنان، بعدا اجازه حضور در ورزشگاه‌ها و سپس حق سفر و تحصیل بدون اذن شوهر! دقیقا مشخص نیست که قضیه آزادی و جلوه‌گری زنان در این سرزمین تا کجا و چگونه تداوم خواهد یافت، ولی واقعیت این است که همه این اقدامات می‌تواند به عنوان رونمایی از قدرت نرم و نوظهور عربستان در مواجهه با رقیب دیرینه و توانمند منطقه‌ای خود یعنی ایران تلقی شود. از همین رو می‌توان شرحی نوشت بر داستان مواجهه میان انقلابی که به سنت گرایید! (ایران) و سنتی که وجوهی انقلابی یافته است! (عربستان) …🔹ایران و «انقلاب سنتی»: ایران در سال ۵۷ رویدادی استثنایی و دوران ساز را رقم زد. انقلابی که در پی گسترش پهنه امکان بود ولی بعد از مدتی به دیوار ستبر سنت برخورد و پویایی خود را از دست داد. ماکس وبر در قاعده‌ای جامعه شناختی از عادی شدن ناگزیر کاریزما و تبدیل آن به سنت سخن می‌گوید. سرنوشت محتوم برای هر انقلابی که داعیه انداختن طرح نو را داشته است. ...
  • گزارش تخلف

‍ 🔹 پیام‌های نوحه خوانی در یزد و جهرم! 🔹.. مهران صولتی

🌱 نوحه خوانی‌های مردم یزد و جهرم در شبکه‌های اجتماعی سروصدا برپا کرده و مورد استقبال جامعه قرار گرفته است. نوحه هایی که پا به عرصه انتقاد سیاسی نهاده و از آسیب‌های یک جامعه دینی سخن به میان آورده‌اند. در حالی که تا کنون بحث از آلوده شدن عزاداری‌ها به مداحی‌های لس آنجلسی بود، گویا از این به بعد باید منتظر رادیکالیزه شدن هر چه بیشتر این عرصه باشیم. از همین رو به نظر می‌رسد شکل گیری این سبک جدید از نوحه خوانی می‌تواند حاوی نشانه‌ها و پیام هایی از تحولات زیر پوستی جامعه باشند:. ✏️ بیان آسیب‌های جامعه دینی به آموزه‌های عصر مشروطه باز می‌گردد. در دوران قبل و بعد از انقلاب اسلامی هم روشنفکران دینی از اهمیت پالایش جامعه دینی از این آفات سخن به میان آورده بودند. تلاش هایی که البته با مخالفت شدید برخی از روحانیون مواجه شده و نتوانست به گفتمان غالب کشور تبدیل شود. به نظر می‌رسد هم اکنون افول سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی جامعه نسبت به خوانش رسمی از دین، آنچنان برخی از دینداران را بی تاب کرده که لاجرم آنها را به سوی واگویه کردن دردهای‌های خود در قالب چنین نوحه هایی سوق داده است!. ✏️ یکی از کارکرده ...
  • گزارش تخلف