یک لیوان چای داغ، نوشته‌های حامد قدوسی hamed_ghoddusi

یک لیوان چای داغ، نوشته‌های حامد قدوسی hamed_ghoddusi

در دانش‌گاه استیونس نیوجرسی اقتصاد درس می‌دهم. حوزه تخصصم اقتصاد خرد کاربردی، اقتصاد انرژی و منابع طبیعی، مدیریت ریسک و کنترل بهینه تصادفی است. به علوم انسانی هم علاقه‌مندم. مسایل توسعه و سیاست‌گذاری ایران را دنبال می‌کنم و گاهی چیزهایی می‌نویسم.

دیپلماسی کربن و اقلیم

ایران دهمین تولیدکننده دی‌اکسید کربن در جهان است٬ بعد از کره جنوبی و قبل از مکزیک. البته هم به لحاظ انتشار سرانه کربن کشورهایی مثل عربستان، آمریکا و استرالیا (احتمالا به خاطر تولیدات معدنی) از ایران بالاتر هستند و هم به لحاظ حجم کل کربن تولیدی کشورهای بزرگی مثل چین و هند اهمیت بیش‌تری نسبت به کشور ما دارند. با این همه چون ایران تلاش زیادی برای کاهش کربن در سال‌های قبل نکرده است، هزینه‌ نهایی کاهش کربن در مقایسه با کشورهای دیگر پایین‌تر است (به قول فرنگی‌ها Low Hanging Fruits) و احتمالا هنوز در بخشی از منحنی کاهش کربن قرار دارد که هزینه آن «منفی» است. هزینه «منفی» مربوط به قدم‌های اولیه کاهش کربن از مسیر افزایش بهره‌وری مصرف سوخت است که هم باعث کاهش کربن می‌شود و هم منافع مثبت اقتصادی دارد (در مقابل قدم‌های مرحله بعد مثل انتقال فناوری تولید برق از ذغال سنگ به گاز یا سوخت‌های تجدیدپذیر که باعث گران‌‌تر شدن هزینه تولید می‌شود و هزینه «مثبت» دارد.). در فضای بعد از کنفرانس پاریس و مومنتوم جدیدی که در جامعه جهانی برای تعهد به محدود کردن افزایش دمای جهانی به ۱٫۵ درجه (در مقایسه با دوران ماقبل ...

سه نسخه از بازار آزاد.. به نظرم حداقل سه نسخه از بازار آزاد را می‌شود از هم تفکیک کرد

اول از شباهت‌ها شروع کنیم که نقطه اشتراک هر سه روی‌کرد این است که قابلیت کلی نظام بازار در دو امر مهم «تنظیم درست انگیزه‌های فردی» و «تجمیع اطلاعات غیرمتمرکز» را به رسمیت می‌شناسند. ولی در مورد حد و حدود این موضوع با هم اختلاف دارند …۱) نسخه ایدئولوژیک (یا لیبرتارین) که بازار را امری مطلق و در حد یک ارزش می‌داند، اصولا قایل به شکست آن در هیچ موردی نیست، راه حل همه مشکلات را در ازادسازی و سپردن به بازار می‌داند و تقریبا قایل به هیچ نوع مقررات‌گذاری نیست. ممکن است چنین نگاهی فضایی و تخیلی به نظر برسد ولی افراد با نفوذی وجود دارند که ضمنی یا صریح از این نسخه دفاع می‌کنند …۲) نسخه عمل‌گرا (یا کتاب‌درسی) که قایل به وجود شکست‌های موردی در بازار است و لذا دخالت دولت در اموری مثل مقررات‌گذاری محیط‌زیست یا شکل‌دهی به بازار بهداشت و بیمه و حفظ ثبات نظام بانکی و امثال آن را در راستای «ارتقای کارایی» لازم و موجه می‌داند ولی این مداخله‌ها را حداقلی و با احتیاط توصیه می‌کند..۳) نسخه تعدیل‌شده که معتقد است بازار را صرفا به خاطر «شکست در تخصیص بهینه» نیست که باید کنترل کرد٬ بل‌که مجوز برای مداخله‌های ...

قطار٬ وسیله حمل و نقل دموکراتیک.. در داخل قطاری در ایرلند مشغول کار هستم

تجربه مسافرت با قطار قطعا یکی از اطمینان‌بخش‌ترین بخش‌های زندگی در اروپا است که در آمریکا مشابه ندارد و خلاء‌اش به سرعت حس می‌شود (جز در برخی نقاط استثنایی مثل شمال کالیفرنیا). اخیرا یکی از استادان برنامه‌ریزی شهری پرینستون در انتقاد از شیوه توسعه شهری و نوع نگاه صرفا بازارمحور به نظام حمل و نقل و کاهش کربن در آمریکا تعبیر جالبی به کار برد که برای کسانی که تجربه‌‌اش کرده‌اند بسیار ملموس است: «نظام قطار در اروپا در کنار امتیازهای دیگر، فرصت‌های دموکراتیک را گسترش داده است». قطار فراگیر و ارزان‌قیمت به افراد اجازه می‌دهد که در فاصله نسبتا زیاد (گاه حتی در حد چند صد کیلومتر) از محل زندگی‌شان کار کنند و روزانه تردد کنند٬ بی‌آن‌که زمان‌شان در ترافیک تلف شود یا ردپای کربن بزرگی بر جای بگذارند. با بودن قطار سریع و ارزان افراد مجبور نیستند لزوما در شهری که نزدیک محل کار است زندگی کنند٬ در نتیجه زوج‌ها یا خانواده‌ها هم مجبور نیستند انتخاب‌‌های خود را به محل کار/تحصیل یک نفر محدود کنند یا مجبور شوند در دو/چند شهر زندگی کنند …اثر دموکراتیک قطار به روز کاری محدود نمی‌شود. چون زیرساخت قطار برای زما ...

گفت و گو با ویژه‌نامه نوروزی هفته‌نامه تجارت فردا در زمینه بحران آب.. «یک‌ لیوان چای داغ»،

آیا اسکنانس درشت از لحاظ سیاستی موضوعی خنثی است؟

فرض کنیم بانک مرکزی تصمیم بگیرد اسکناس‌های خیلی درشت چاپ کند و اسکناس‌های ریز را با آن‌ها جای‌گزین کند. آیا صرف چاپ اسکناس یک یا ده میلیون تومانی - طبعا با فرض ثبات بقیه عوامل از جمله حجم پول - سیاست درستی یا غلطی است؟ در نگاه اول ممکن است به نظر برسد این اسکناس هم تکه کاغذی است مثل بقیه و تعداد صفرهای روی آن به خودی خود اهمیت خاصی ندارد. تازه ممکن است فایده هم داشته باشد، چون برای یک حجم نقدینگی یک سان در سطح کلان، یک اسکناس ده میلیونی جای هزار اسکناس ده هزار تومانی را می‌گیرد و در حجم کاغذ و چاپ و وقت شمارش و انتقال پول و غیره صرفه‌جویی می‌شود. ولی نکته جالب و ظریفی در این بین هست: بانک مرکزی اروپا تصمیم گرفته است اسکناس‌های ۵۰۰ یورویی را جمع کند. چرا؟ چون به این نتیجه رسیده‌اند که یک فرد عادی برای مبادلات روزانه معمولا به اسکناس ۱۰ یا ۲۰ یا حداکثر ۵۰ یورویی نیاز دارد. برای معاملات سنگین‌تر (مثلا خرید ماشین یا خانه یا پرداخت حقوق‌های ماهیانه) هم معمولا کسی اسکناس پرداخت نمی‌کند٬ بل‌که از طریق پرداخت بانکی این کار را می‌کند. پس عده مشتریان اسکناس ۵۰۰ یورویی چه کسانی هستند؟ ...

نظام مالی مدرن نقش مهمی در توسعه اقتصادی کشورها داشته است

ولی باید دقت کنیم که همه فعالیت‌های بازارهای مالی لزوما از منظر اجتماعی ارزش‌ آفرین نیست. برخی فعالیت‌های اقتصادی به اصطلاح «جمع صفر» یا Zero-Sum هستند، یعنی بدون این‌که مازاد جدیدی خلق کنند فقط یک بازتوزیع از بازنده به برنده هستند. ولی فعالیت‌های متعدد دیگری در این بازارها «جمع مثبت» هستند٬ یعنی وقتی اتفاق می‌افتند ارزش جدیدی خلق می‌‌شود که قبلا نبود بین طرفین معامله (یا حتی افراد خارج از معامله) تقسیم می‌کنند. برای تقریب به ذهن می‌توانیم از این داستان مثالی استفاده کنیم …فرض کنیم در جامعه‌ای در قرن ۱۲ میلادی - که اسب عامل مهمی برای اقتصاد و سیاست و امنیت است - مسابقه اسب‌سواری برقرار است و شرط‌بندی روی اسب‌ها (استعاره از فعالیت‌های بخش مالی اقتصاد) در جریان است. در جریان مسابقات افراد زیادی مشغول هستند: مثلا، دور منطقه راه می‌افتند و اسب‌های جوان مستعد (مثل دورات و قیرات کوراوغلو) را شناسایی و به سرمایه‌گذاران معرفی می‌کنند٬ ژن اسب‌های خوب را تکثیر می‌کنند٬ اسب‌ها را تغذیه و تیمار و درمان می‌کنند٬ برای هر اسبی سوارکاران مناسب برای آن اسب پیدا می‌کنند، اسب‌ها را برای مسابقه تربیت می‌ک ...

مجسمه‌های یادبود قحطی بزرگ ایرلند (یا قحطی سیب‌زمینی) که یک میلیون از هشت میلیون جمعیت این کشور را در سال‌های حدود ۱۸۵۰ کشت و اثرا

چون قحطی باعث موجی از مهاجرت هم شد، جمعیت ایرلند هنوز بعد از ۱۶۰ سال به جمعیت قبل از قحطی نرسیده است. ارزش غذایی سیب‌زمینی چند برابر ارزش غذایی جو و گندم به عمل آمده از همان میزان زمین است و در نتیجه این محصول را به عنوان یکی از عوامل «رفع خطر قحطی» در نقاط دیگری از دنیا (از جمله ایران) می‌دانند. ضمن این‌که در مقالات مهمی در اقتصاد توسعه چگالی غذایی بالاتر سیب‌زمینی عامل مهمی برای رشد شهر نشینی و گسترش شهرهای بزرگ در قرن ۱۷ و ۱۸ پیش‌نهاد شده است. ولی خصوصیات مثبت سیب‌زمینی در جایی از تاریخ هم بلای جان ایرلندی‌ها شد. اقتصاد کشاورزی و غذایی ایرلند (خصوصا برای طبقات فاقد مالکیت زمین) طی چند دهه اول قرن ۱۹ کاملا حول سیب‌زمینی شکل گرفته بود و واردات غلات دیگر (از جمله ذرت) به این کشور هم توسط سیاست‌های استعماری دولت انگلستان محدود شده بود. ماجرای قحطی ایرلند یکی از مهم‌ترین موردکاوی‌های تاریخی امنیت غذایی است که در آن «تک‌محصولی» شدن٬ گرچه در سال‌‌های خوب بهره‌وری را بالا می‌برد ولی به همان نسبت شکنندگی (یا چیزی که امروزه ریسک سیستمی می‌گوییم) هم ایجاد می‌کند. وقتی در سال ۱۸۴۵ آب و هوای جزی ...

عکس کانال را از داخل هواپیمای تهران - مشهد گرفتم وقتی در یک روز آفتابی از روی دماوند زیبا عبور می‌کرد