در دانش‌گاه استیونس نیوجرسی اقتصاد درس می‌دهم. حوزه تخصصم اقتصاد خرد کاربردی، اقتصاد انرژی و منابع طبیعی، مدیریت ریسک و کنترل بهینه تصادفی است. به علوم انسانی هم علاقه‌مندم. مسایل توسعه و سیاست‌گذاری ایران را دنبال می‌کنم و گاهی چیزهایی می‌نویسم.


فاطمه اعتماد مقدم٬ رامین ناصحی و فرشید مجاور حسینی سه مقاله تاریخی در جلسه عصر ارائه کردند

مقاله اعتماد مقدم توضیح تاریخی در مورد افول جهان اسلام در زمان ظهور سلسله‌های ایلخانی بود. ظاهرا اصل مقاله روی وب قابل دست‌رس نیست.. مقاله رامین به این سوال پرداخت که چرا ایران و عربستان رفتار هزینه‌ای متفاوتی را در واکنش به شوک مثبت قیمت نفت در دهه هفتاد دنبال کردند. فرضیه رامین این است که گذشته سیاست‌های توسعه در دو کشور دو رفتار متفاوت برای هزینه‌کرد درآمد نفتی را دیکته کرد … حسینی هزینه/فایده راه‌آهن شمال/جنوب ایران را بررسی کرد و نهایتا نتیجه گرفت که این پروژه توجیه اقتصادی داشته است … کانال یک لیوان چای داغ٬ نوشته‌های حامد قدوسی‌ ...
  • گزارش تخلف

صادرات و بهره‌وری بنگاه‌ها

کوثر یوسفی مقاله مشترکی با فاطمه سبحانی و سیدعلی مدنی‌زاده مقاله‌ای در مورد دینامیک بهره‌روی بنگاه‌های فعال در بازار صادراتی ارائه کرد. از ادبیات اقتصاد بین‌الملل می‌دانیم که بنگاه‌های صادرکننده به نسبت سایر بنگاه‌های اقتصاد بهره‌وری بالاتری دارند (چون قادرند در بازار بین‌المللی رقابت کنند). در نتیجه کاهش موانع صادرات باعث رشد این نوع از بنگاه‌ها و ارتقاء بهره‌وری کلی صنعت می‌شود. هدف مقاله این است که جهت معکوسی از رابطه علی صادرات و بهره‌وری را ارزیابی کند: آیا صادرکننده بودن خودش باعث رشد بهره‌وری بنگاه‌های صادرکننده می‌شود؟ طبعا این سوال به لحاظ اقتصادسنجی پیچیده است چون بنگاه‌هایی که صادرکننده شده‌اند از لحظه اول با بقیه بنگاه‌های اقتصاد متفاوت بوده‌اند (بایاس گزینش نمونه) و در نتیجه نمی‌شود بهره‌وری ان‌ها در طول زمان را صرفا به یادگیری در اثر صادرات نسبت داد. برای رفع معضل درون‌زایی مقاله از روش جفت کردن امتیازی (PSM) استفاده می‌کند …یافته‌ها جالب است: بنگاه‌های صادرکننده در ایران دست‌مزد بیش‌تری به کارگران خود می‌دهند٬ کالاهایی با ارزش افزوده بالاتر تولید می‌کنند (ولی تقریبا تمام ...
  • گزارش تخلف

هموارسازی مصرف و محدودیت‌های نقدی

مجید عینیان مقاله مشترکی با مسعود نیلی را ارائه کرد که به این سوال می‌پردازد که آیا محدودیت‌های اعتباری (قرض‌گیری) باعث شده رفتار خانوارها از مسیر بهینه نظریه درآمد دائمی (PIH) دور باشد. استراتژی مقاله این است که حساسیت مصرف به درآمد خانواده‌های کارکنان دولت را (که دست‌رسی به‌تری به خرید قسطی با چک کارمندی دارند) با خانوارهای بخش خصوصی٬ خویش‌ فرما و بیکار مقایسه کند. اگر PIH کامل برقرار باشد (یعنی افراد محدودیت اعتباری نداشته باشند و انتظارات عقلانی حاکم باشد) تنها متغیر معنی‌داری که باید بتواند مصرف دوره بعد را پیش‌بینی کند مقدار مصرف فعلی است و هیچ متغیر دیگری قدرت پیش‌بینی نداشته باشد. مقاله نشان می‌دهد که این رفتار برای کارکنان دولت حاکم است ولی برای بقیه صادق نیست و نتیجه می‌گیرد که دست‌رسی ضعیف به وام و خرید قسطی باعث شده خانواده‌های غیردولتی از مسیر بهینه دور باشند …منتقد (Discussant) مقاله خود من بودم و طبعا نقدم به این مقاله خیلی مفصل است. می‌توانید اصل مقاله و اسلایدهای نقد من را از این دو لینک مشاهده کنید.. ‌اقتصاد‌ایران. اصل مقاله. من. کانال یک لیوان چای داغ٬ نوشته‌های حامد ...
  • گزارش تخلف

اثر محدودیت روزانه روی دینامیک قیمت‌ سهام

ثمین جلالی مقاله مشترکی با حسین رحمتی و علی ابراهیم‌نژاد ارائه کرد که در آن اثر سیاست محدودیت تغییر قیمت روزانه سهام (که سال‌ها است در بورس ایران حاکم است) بر دینامیک قیمت و حجم خرید سهام را بررسی می‌کرد. ایده مقاله این بود که رفتار قیمتی سهامی با خصوصیات مشابه (با روش PSM) را در بورس اصلی (با محدودیت تغییر قیمت روزانه ۴٪) و فرابورس (با محدودیت تغییر قیمت روزانه ۵٪) را مقایسه کنند. یافته‌های مقاله جالب است: بازده و حجم معاملات سهام مشابه در دو بازار شبیه هم است (که پیش‌نهاد می‌کند سقف قیمت روزانه اثر منفی مهمی روی کارایی بازار نداشته)، ولی ریسک غیرسیستماتیک سهام فرابورس بزرگ است.. من البته جای شک و سوال را باز می‌گذارم که علی‌رغم جفت کردن سهام مشابه (PSM) در دو بازار٬ هم‌چنان بازار فرابورس خصوصیات متفاوتی از بورس اصلی دارد که ممکن است نوسانات غیرسیستماتیک سهام آن بازار را بیش‌تر کند.. ‌اقتصاد‌ایران. لینک مقاله اصلی. کانال یک لیوان چای داغ٬ نوشته‌های حامد قدوسی‌ ...
  • گزارش تخلف

پازل مشارکت زنان در بازار کار

جواد صالحی اصفهانی مقاله‌ مشترکی با سارا تقوی‌طلب در مورد پازل قدیمی «مشارکت زنان در بازار کار» در ایران (و تا حدی در کل منطقه) ارائه کرد. پازل این است که زنان ایرانی در طول ۲۰ سال گذشته به مراتب تحصیل‌کرده‌تر شده‌اند، نرخ باروری آن‌ها پایین رفته و ضمنا بهره‌مندی آن‌ها از وسایلی که بهره‌وری کارهای خانه را افزایش می‌دهد (مثل ماشین ظرفشویی) مرتب بالا رفته است، با این همه نرخ مشارکت زنان ایران در بازار کار در دو دهه گذشته تقریبا حول ۲۰ درصد ثابت بوده و بر خلاف انتظار بالا نرفته است.. توضیحی که این مقاله سعی می‌کند برای رفع پازل ارائه کند این است که با بالا رفتن تحصیلات مادران٬ بهره‌وری آن‌ها برای «آموزش کودکان خود در خانه» هم بالا می‌رود. در نتیجه تحصیلات بیش‌تر زنان بیش از آن‌که خود را در شکل مشارکت در بازار کار نشان دهد به شکل صرف وقت بیش‌تر با فرزندان (هم برای آموزش و هم برای اوقات فراغت کودک) بروز کرده است. داده‌ها نشان می‌دهد که زنانی که تحصیلات بالاتری دارند با آن‌که فرزندان کم‌تری دارند ولی در مجموع وقت بیش‌تری با فرزندان خود صرف می‌کنند.. نقد و بحث مقاله بر عهده محمدرضا فرزانگان ب ...
  • گزارش تخلف

اثر تحریم‌ها روی اقتصاد ایران

علی کریمی‌راد (دانش‌‌جوی دکترای شریف) مقاله مشترکی با حسین رحمتی و علی‌مدنی‌زاده را ارائه کرد که بر اساس یک مدل ساختاری-کلان نتیجه می‌گرفت که افت قابل توجه در اقتصاد ایران بعد از سال ۱۳۹۰ عمدتا توسط سیاست‌های نادرست داخلی (که خودش را در مفهوم «شکاف بهره‌وری» نشان می‌دهد) و نه تحریم‌ها توضیح داده می‌شود. صرف افزایش هزینه‌های تجارت خارجی (در اثر موج آخر تحریم‌ها در ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲) فقط یک درصد از افت تولیدناخالص داخلی را توضیح می‌دهد.. ‌اقتصاد‌ایران. اصل مقاله. ...
  • گزارش تخلف

شکاف جنسیتی در رای دادن.. طبق نظرسنجی‌ها ترامپ رای قوی اکثریت «مردان سفیدپوست» را دارد

در انتخابات اخیر اتریش نامزد سبزها (به لطف رای بالای زنان) با اختلاف بسیار اندکی نامزد دست راستی‌های افراطی را شکست داد٬ در حالی‌که این‌جا هم نامزد دست‌راستی رای اکثریت «مردان سفیدپوست» را به دست آورده بود. خلاصه با این الگوی رای‌دادن چشم امید به زنان و اقلیت‌ها است تا جلوی حرکت راست افراطی را بگیرند. اگر جهان انتخابات مثل زمان‌های قدیم مردانه بود و زنان حق رای نداشتند راست‌ها می‌توانستند قدرت خیلی بیش‌تری بگیرند … کانال یک لیوان چای داغ٬ نوشته‌های حامد قدوسی‌ ...
  • گزارش تخلف

ناظران بی‌طرف اقتصاد

در واقعیت «نهاد بی‌طرف» وجود ندارد و هر نهاد مدعی استقلال هم نهایتا خودش تحت سلطه فروض و منافع و عادت تحلیلی خود و در نگاه کلان‌تر نظام روابط و قدرت مسلط است. کارکرد «ناظر بی‌طرف اقتصادی» بیش از آن‌که محصول یک ابرفرد بی‌طرف باشد ماحصل تنوع در نظرها است و نهایتا توسط مجموعه‌ای از سازمان‌ها و نهادهای مختلف تولید می‌شود که درجات مختلفی از وابستگی به دولت‌ها را دارند. نهادهایی مثل مراکز بررسی اقتصادی مجلس‌ها، بانک مرکزی مستقل از دولت، موسسات تحقیقاتی اقتصادی بخش عمومی که خارج از فرمان مستقیم دولت هستند، دانش‌گاه‌ها، اتاق‌های فکر (Think Tank) غیردولتی، شرکت‌های مشاوره اقتصادی خصوصی، مردم‌نهادهای نگران مسایل اقتصاد٬ اتحادیه‌های کارگری، اتاق‌های بازرگانی، رسانه‌های اقتصادی، بخش‌های تحلیل اقتصادی شرکت‌های بزرگ و نهایتا بازارهای دارایی (بورس) در کنار هم و در موافقت و مخالفت با هم نهایتا چنین کارکردی را تولید می‌کنند.. علاوه بر موسسات بخش عمومی مستقل از دولت (مثل پژوهش‌کده‌های بانک‌های مرکزی)، نهادهای مدنی (مثل انجمن‌های تخصصی اقتصادی) ٬ دانش‌گاه‌ها و موسسات خصوصی مشاوره اقتصادی پایه دیگری برای ...
  • گزارش تخلف

تجاربی از دنیای جادویی قهوه

در این کتابچه الکترونیکی تجربه‌های شخصی خودم را از دنیای قهوه مستند کرده‌ام. امیدوارم مطالعه آن به شما کمک کند تا لذت بیش‌تری از این نوشیدنی جادویی کسب کنید … کانال یک لیوان چای داغ٬ نوشته‌های حامد قدوسی ...
  • گزارش تخلف

پاسخی به بحث «طیف‌های بازار آزاد»

آقای دکتر غنی‌نژاد در یادداشتی در روزنامه دنیای اقتصاد به مطلب هفته قبل این کانال در مورد «طیف‌بندی بازار آزاد» پاسخ داده‌اند. هر چند انتظار بیش‌تری از پاسخ ایشان داشتم ولی در هر صورت امیدوارم این جریان ادامه پیدا کند و بحث از بازار آزاد از شکل «بسیط» آن کمی فاصله بگیرد و به طیف‌های مختلف آن بیش‌تر پرداخته شود …از نظر ایشان چیزی به اسم «بازار آزاد وحشی» نداریم و همه انواع بازار آزاد مقید به قواعد هستند. بحث ما این نبود که «بازار آزاد وحشی» محدود به قواعد نیست٬ صحبت از این بود که در چارچوب همان قواعد و قانون‌ها٬ می‌توان شکل افراطی از بازار آزاد را متصور بود که نیروهای بازار در آن تقریبا بر هر قاعده دیگری غلبه داشته باشند و مرزی برای بازارها (تا جایی که قانونی هستند) متصور نباشد …بخش بزرگی از نوشته ایشان به تبین این موضوع پرداخته که اقتصاد کشورهای اسکاندیناوری در بخش تولید تابع بازار آزاد است و در بازتوزیع ثروت است که دولت مداخله می‌کند. این موضوع در نوشته من هم تصریح شده بود و به نظرم پاسخ آقای غنی‌نژاد از این منظر تکراری است و حاوی نکته جدیدی نیست. در مطلب ما به لزوم تفکیک قاعده بازار ...
  • گزارش تخلف

مساله آب در مقیاس جهانی

دوستی می‌پرسید اگر استدلال پست قبلی این کانال در مورد «هدر نرفتن جریان بازگشتی» را بپذیریم، چرا اصولا باید نگران مدیریت مصرف آب بود؟ نمی‌شود گفت بلاخره هر آبی که جایی می‌ریزد یا تبخیر می‌شود دوباره به زمین برمی‌گردد و نهایتا چیزی از آب‌های زمین کم نمی‌شود.. پاسخ این است که درست است که اگر مرز سیستم را کل زمین در نظر بگیریم نهایتا جرم اب (شور و شیرین) ثابت است ولی مشکل در توزیع جغرافیایی آب و نقاط سکونت بشری است. آبی که مثلا از منابع زیرزمینی و قدیمی یزد استخراج شده و حین کشاورزی تبخیر شده است دوباره به زمین بر می‌گردد، ولی ممکن است به جای این‌که دوباره در یزد یا صحرای آفریقا (که ارزش آب خیلی زیاد است) به زمین بنشیند در شمال کانادا یا در برزیل (جایی که ارزش سایه آب (Shadow Value) نزدیک صفر است) ببارد. حتی بدتر از آن ممکن است روی اقیانوس‌ها یا شوره‌زارها ببارد و از چرخه آب شیرین خارج شود. تغییرات اقلیمی هم ممکن است به این روند دامن بزند. من و هم‌کارانم در یک مقاله‌ نشان داده‌ایم که توزیع جهانی آب در طی چند دهه گذشته مرتب نابرابر شده و فاصله سرانه آب کشورهای پرآب و کم‌آب در طول زمان بزرگ‌ ...
  • گزارش تخلف

اهمیت آب بازگشتی در تحلیل بحران آب

در موضوع بحران آب و کشاورزی گاه یک بدفهمی کلیدی در مورد مفهوم «بهره‌وری آبیاری» وجود دارد که متاسفانه روی برخی از بحث‌ها و راه‌حل‌ها در ایران سایه انداخته است و گاه منجر به توصیه‌های سیاستی ناکارا می‌شود. خلاصه قضیه این است که باید بین بهره‌وری آب از منظر کشاورز و از منظر کل حوضه‌ آبریز تفاوت اساسی گذاشت. گفته می‌شود که در روش‌های سنتی (مثلا روش معمول غرقابی) ۸۰٪ آب «هدر» می‌رود ولی این حرف از منظر تعادل آبی کل حوضه دقیق نیست … بخش مهمی از آن ۸۰٪ آبی که به گیاهان نمی‌رسد (یعنی عدم بهره‌وری از منظر کشاورزی) اتفاقا جذب زمین شده و دوباره به تدریج وارد چرخه‌ آب منطقه شده و یا به مصارف اکولوژیک (مثل ابدهی به دریاچه‌ها و مراتع طبیعی) می‌رسد. البته درصدی از آب از مسیر تبخیر یا آلودگی شیمیایی یا جاری شدن سطحی دیگر وارد این چرخه نمی‌شود و واقعا باید عنوان هدر رفتن را به آن اطلاق کرد، ولی این رقم خیلی کم‌تر از آن ۸۰٪ اولیه خواهد بود …نکته کلیدی این است که از این منظر، تغییر روش آبیاری از سنتی به مدرن (مثل روش قطره‌ای یا آبیاری) نه تنها لزوما کمکی به به‌بود وضعیت پایداری منابع آب نمی‌کند بل‌که می ...
  • گزارش تخلف

تحلیل انتقادی آب مجازی: برنامه تلویزیونی

در سفرم آخرم به ایران فرصتی شد تا در برنامه چرخ شبکه چهار حضور پیدا کنم و گفت و گویی انتقادی در مورد مفهوم «آب مجازی» که این روزها در ایران خیلی استفاده می‌شود داشته باشیم. می‌توانید برنامه را از این‌جا ببینید … کانال یک لیوان چای داغ٬ نوشته‌های حامد قدوسی ...
  • گزارش تخلف

پیش‌بینی در بازار مالی

صحبت از کاربردهای موج جدید یاد‌گیری ماشین (Machine Learning) که می‌شود معمولا موضوعاتی مثل بهبود جست و جوی گوگل٬ تشخیص هوشمند متقاضیان کار٬ پیش‌بینی بار مصرف انرژی٬ پیش‌بینی هوا و صد البته تشخیص بیماری‌ها و تجویز داروی سرطان مطرح می‌شود. در همه این‌ها الگوریتم‌ها و روی‌کردهای جدید ML دقت پیش‌بینی‌ها یا دسته‌بندی را ‌بهبود داده و باعث افزایش کارایی تخصیص منابع می‌شود. تا این‌جا عالی.. ولی متخصصان یادگیری ماشینی از جایی به بعد هیجان‌زده می‌شوند و یک زمینه «خیلی مهم» دیگر کارشان را هم مطرح می‌کنند: پیش‌بینی نرخ ارز و قیمت سهام و طلا و الخ و این‌که چه طور «جلو افتادن از بازار» توانسته باعث سودهای بزرگی شود. این‌جا است که باید گفت صبر کنید! موارد قبلی تقریبا همه‌گی بازی با جمع مثبت بودند و مازاد اجتماعی تولید می‌کردند. به‌بود پیش‌بینی طوفان امکان مدیریت حوادث را می‌دهد٬ به‌بود پردازش فایل‌های پزشکی باعث تشخیص دقیق‌تر بیماری‌ها می‌شود و جور کردن دقیق‌تر کارفرما/متقاضی کار باعث کاهش اصطکاک‌های بازار کار و ارتقاء بهره‌وری است. ولی وقتی به بازار سهام و طلا و ارز می‌رسیم قضیه ناگهان تغییر می‌کند ...
  • گزارش تخلف

واردات محصولات کم‌ارزش٬ خوب یا بد؟.. در مواجه با چنین خبری ابتدا باید سراغ ارقام رفت

در واقعیت زمانی که آمار واردات را چک می‌کنید٬ گاه می‌بینید که سهم آن کالای ارزان از کل واردات کشور ما یا از سهم واردات از یک کشور خاص تقریبا صفر است. این که مثلا در کل یک سال ۲۰۰ هزار دلار سنجاق قفلی وارد کشور شده باشد موضوع خاصی نیست که ارزش توجه داشته باشد …از آن مهم‌تر٬ این‌که ایران واردکننده کالاهای کم‌ارزشی مثل دفتر مشق یا سنجاق باشد لزوما علامت بدی نیست. هیچ کشوری در دنیا همه محصولاتش را خودش تولید نمی‌کند٬ تجارت بین‌الملل برای همین است که کشورهابتوانند از مزیت‌های تولید در نقاط دیگر دنیا بهره ببرند. کشورهای توسعه‌یافته هم اکثر کالاهای این دست را از کشورهای کم‌تر توسعه‌یافته وارد می‌کنند و منابع خود را صرف تولید آن نمی‌کنند. واردات کالاهایی با ارزش افزوده و فناوری پایین (مثل دفتر مشق و سنجاق و آفتابه) اتفاقا نشان‌دهنده این است که منابع تولید در کشور مقصد برای تولید محصولات و خدماتی با ارزش و فناوری بالاتر تخصیص پیدا کرده‌اند و تولید محصولات با ارزش پایین‌تر را به بقیه برون‌سپاری کرده‌اند.. نظریه‌های تجارت بین‌الملل دو توضیح مهم برای چنین الگویی دارند. الگوی اول (هکشر اولین) می‌گو ...
  • گزارش تخلف

اثر کالای لوکس روی بقیه مشتریان

هواپیمایی امارات «سوییت بیزنس» در پرواز به نیویورک معرفی کرده که ظاهرا ۳۸۰۰۰ دلار قیمت دارد و یک سوییت خواب و کار کامل است. این موضوع آن‌قدر مهم نیست که به خودی خود ارزش صحبت کردن داشته باشد، ولی به عنوان تمرین ذهنی و تحلیلی برای در مسایل مهم‌تر و جدی‌تری که رفتار مفهومی مشابه دارند، یعنی جایی که در یک بازار محصولات لوکس ارائه می‌شود، می‌توانیم از آن استفاده کنیم. معرفی یک محصول کاملا لوکس از این نوع چه تاثیری روی بقیه مسافران دارد؟ طبعا مثل مساله مشابهی، تاثیرات متعدد است و می‌توان در مورد اثرات مثبت و منفی (خصوصا حس تبعیض) مفصل صحبت کرد. ولی به طور مشخص معرفی این سوییت روی «قیمت بلیط بقیه صندلی‌ها» اثر جالبی دارد:. سوییت بیزنس (و ضمنا صندلی بیزنس) به هواپیمایی اجازه می‌دهد تا چند نوع محصول همزمان برای مسافرانی با «کشش قیمتی تقاضا» (یا تمایل به پرداخت) متفاوت معرفی کند و مسافران با کشش قیمتی کم را از بقیه سوا کند. چیزی که در ادبیات اقتصاد خرد به آن «تبعیض قیمتی» می‌گوییم. کشش قیمتی مسافران صندلی یا سوییت بیزنس خیلی کوچک‌تر از مسافر معمولی است. مسافر معمولی ممکن است برای یافتن بلیطی که ...
  • گزارش تخلف

ارزش واقعی بشکه نفت

در تحلیل ارزش واقعی بشکه نفت نباید نقش قیمت نسبی دلار به سایر ارزها (خصوصا یورو) را فراموش کرد. دلار نسبت به یورو در چند ماه اخیر در قوی‌ترین وضعیت خود در یک دهه قبل بوده و نرخ برابری‌اش تقریبا حوالی ۰٫۹ است. در نتیجه یک بشکه نفت ۳۰ دلاری معادل حدود ۲۷ یورو می‌شود. در حالی‌که با نرخ تبدیل دلار به یورو در سال ۲۰۰۸ که حدود ۰٫۶ بود یک بشکه نفت ۳۰ دلاری فقط ۱۸ یورو ارزش داشت (البته این مثال صرفا برای تمرکز روی اثر برابری دلار/یورو است وگرنه قیمت دلاری نفت آن‌روزها تا ۱۴۰ دلار هم رفته بود).. در نتیجه با یک بشکه نفت ۳۰ دلاری امروز خدمات «یورویی» بیش‌تری می‌توان وارد کرد. مضاف بر آن قیمت کالاهای خام هم به دنبال افت قیمت نفت و کاهش تقاضای جهانی کم شده است. یعنی واردات کالای سرمایه‌ای و واسطه‌ای هم ارزان‌تر می‌شود و لذا با ۳۰ دلار ناشی از یک بشکه نفت کالای بیش‌تری می‌شود خرید. خلاصه این‌که درست است که قیمت نفت پایین است و درآمدهای ارزی کشور ضربه خورده و وضعیت برای کشور بد است ولی متناسب به موضوع واردات وقتی این دو عامل (نرخ برابری دلار و قیمت کالاهای خام) را در نظر می‌گیریم اوضاع از چیزی که به ...
  • گزارش تخلف