دین و جامعه

دین و جامعه

مرجع محتوای تخصصی مطالعات اجتماعی دین: نشستها، همایش ها، پایان نامه ها، معرفی کتاب، مقالات، پژوهشها و یادداشت‌های تحلیلی. اطلاع رسانی، تبادل و دریافت مطلب: مریم محمدی اکمل @maryam_mohamadiakmal

‍ ‍ ✔️طیف سنجی تجربی طلاب.. 🔸رضا تاران

🔹در سالهای اخیر طیفی از طلبه‌ها در حوزه علمیه رشد کرده‌اند که از نظر فکری و سبک زندگی متفاوت از روال سنتی حوزوی هستند سعی میکنم بر اساس مشاهده هایم بخشی از دیدگاه‌های آن را بنویسم. ممکن است همه این خصوصیات در یک فرد پیدا شود یا اینکه فردی بخشی از این خصوصیت‌ها را داشته باشد …🔹۱-در جستجوی حقیقت بجای دفاع از تشیع: روال طبیعی در حوزه این بوده است که طلاب بعد از تحصیل در حوزه‌های علمیه به تبلیغ و دفاع از دیدگاه‌های شیعی می‌پرداختند. اما طیف مورد اشاره، راه و روش خود را «در جستجوی حقیقت بودن» می‌داند مساله آنها دفاع از حقانیت شیعه نیست. ممکن است بخشی از حقیقت در ادیان دیگر باشد یا حقیقت خارج از ادیان تعریف شود. در نتیجه نگاه به اعتقادات موجود، رویکرد انتقادی به خود می‌گیرد. انتقاد از سیره پیامبر (ص) و ائمه معصومین (ع) بارها و بارها در گفتگوهای این طیف به چشم می‌خورد یعنی مساله عصمت در ذهن آنها ممکن است متزلزل شده باشد. علاقمندی به یافتن تناقض‌ها در متون اسلامی و سیره رهبران دینی نیز در ادامه همین رویکرد دیده می‌شود …🔹۲-اخلاق به جای فقه و شریعت: عمده این طلاب اخلاق را محوریت اندیشه و رفتارها ...

‍ ⭕ مناظرۀ امیرحسین ترکاشوند و حسین سوزنچی دربارۀ لزوم و اندازۀ پوشیدگی زنان در تاریخ فقه

گفت‌وگوی فقهی دربارۀ پوشش زنان از لزوم پوشیدگی زن در برابر مرد بیگانه شروع می‌شود و پس از این، اندازۀ پوشیدگی زنان است که به موضوع کنکاش و کاوش تبدیل می‌شود و در کانون مناقشه می‌نشیند. می‌توان به‌روشنی گفت که میان دین‌دانان و دین‌داران نسبت به اصل پوشش زنان به‌منزلۀ یک دستور ضروری دینی کشمکشی نیست و پوشیدگی زنان در الگوی زیست دینی بی‌شک امری پذیرفتنی است. دربارۀ میزان پوشیدگی سروتن زنان نیز گفته‌اند که موی سر و بدن زن در برابر مرد بیگانه باید پوشیده باشد اما شماری از پژوهشگران تاریخ فقه، به‌تازگی دیدگاه‌ دیگری را بیان کرده‌اند که واکنش‌برانگیز بوده‌ است. کتاب «حجاب شرعی در عصر پیامبر»، نوشتۀ امیرحسین ترکاشوند، یکی از نمونه‌های برشمردنی در این زمینه است. کتابی که امکان نشر رسمی نیافت اما در ۱۲اردیبهشت۱۳۹۰ به‌صورت گسترده‌ای در فضای مجازی منتشر شد و در دسترس کاربران ایرانی قرار گرفت. وی در پیش‌گفتار کتابش می‌نویسد: «در این تحقیق درصدد هستم تا تصور مسلمانان در مورد میزان حجاب شرعی زنان مؤمن آن روزگار را منطبق بر واقعیت کنم، و در این راستا مواضع واجب‌الستر و نواحی جایزالکشف آنان را تبیین نم ...

•نقدی بر وضعیت نهاد روحانیت.. یادداشت عباس عبدی خطاب به محمدرضا نائینی

نقل از کانال نامه‌های حوزوی.

✔️مطالعه جامعه شناختی انگیزه‌های مهاجرت از دانشگاه به حوزه علمیه🔻.. ◾️چکیده مقاله

🔹مسئله‌ی اصلی مقاله‌ی حاضر به مهاجرت علمی از دانشگاه به حوزه‌ی علمیه و شناخت انگیزه‌های این مهاجرت مربوط است که معمولا در سویه‌ی مخالف از حوزه‌ها به دانشگاه‌ها رایج است. به منظور پاسخ گویی به این مسئله، با استفاده از مصاحبه‌های عمیق اپیزودیک با ۲۳ نفر از مهاجران از دانشگاه به حوزه، همچنین با مشاهده‌های میدانی در حوزه‌های علمیه‌ی قم و تهران، درنهایت به سنخبندی سه گانه‌ای از انگیزه‌های ایشان رسیدیم. هسته‌ی اصلی این بود که این دانشجویان با سه رویکرد متفاوت دینی که خود با خرد ابزاری منفعت محور نیز پیوند دارد، دست به چنین انتخابی میزنند. نمونه‌های متعلق به سنخ نخست با عنوان «محافظان دین» میخواهند از صورت‌های سنتی دینداری در مقابل عناصر تغییربخش فعلی در جامعه محافظت کنند. دومین سنخ با عنوان «پیام آوران دین» هستند که قصد دارند پیوند مسالمت آمیزی میان دین و مسائل جامعه‌ی امروزی فراهم کنند. درنهایت نمونه‌های متعلق به سنخ سوم با عنوان «امنیت طلبان»، دین را پناهگاه امنی می‌دانند که در رسیدن به تعالی اجتماعی، امنیت خاطر و مزایای اجتماعی سیاسی برای آن‌ها مفید است. در پایان تلاش شده است ضمن تحلیل ان ...

‍ ‍ ⭕️صدیقه وسمقی. در گفت و گو با ماهنامه «ایران فردا». (اسفند ۹۶، شماره ۳۸)

/// در حجاز، هوا بسیار گرم بود. به علاوه، همه‌ی مردم توان خرید لباس را نداشتند و اجبار کردن آنان به پوشاندن همه‌ی بدن، کاری امکان ناپذیر و زحمت آفرین بود. فکر کنید زنان در حجاز می‌خواستند مانتو و مقنعه و شلوار و جوراب و چادر بپوشند، آن هم در آن گرمای کشنده. اجبار زنان به استفاده از چنین پوششی، نه تنها از لحاظ مالی برای آنان مشکل بود، بلکه به دلیل گرم بودن هوا نیز زنان را به مشقت می‌انداخت … با وقوع حوادث یا مطرح کردن پرسش هایی توسط مردم، پیامبر از طریق آیاتی، به زنان توصیه کردند که بدن خود را بیشتر بپوشانند، اما نشانه‌ای از اجبار در کار نیست. حتی آنان که در مورد حدود حجاب از آیات قرآن، تفسیر بسیار سخت گیرانه‌ای دارند، درباره مجبور کردن زنان به پذیرش این تفسیر نمی‌توانند دلیل شرعی ارائه دهند.. اجازه دهید به یک اصل و قاعده‌ی مهم عقلی درباره امور شرعی اشاره کنم و آن این است که اساسا امور شرعی با اجبار و تحمیل سازگار نیست. انسان مختار است که هر دین و آداب آن را بپذیرد یا نپذیرد. قرآن نیز بر همین اصل عقلی تاکید می‌کند و می‌فرماید اگر خدا می‌خواست خودش، همه را مومن می‌آفرید. این اصل درباره‌ی ...

‍ ◽️ حجاب انقلابی و انقلاب حجابی!. 🖋 رضا بابایی. ‏

کسانی که سال‌های دهۀ پنجاه را به یاد دارند، می‌دانند که حجاب و چادر، یک‌مرتبه در میان دانشجویان دختر رایج شد. و نیز می‌دانند که عامل تغییر ناگهانی در پوشش دختران در آن سال‌ها، حسینیۀ ارشاد و سخنرانی‌های علی شریعتی بود. اسد الله علم، وزیر دربار شاه در یادداشت‌های روزانه‌اش، دست‌کم دو بار به این رخداد عجیب و ناگهانی در دانشگاه‌های ایران اشاره کرده است. در یادداشت مربوط به روز هفتم اردیبهشت سال ۱۳۵۶ می‌گوید: «چیزی که دیروز خیلی باعث تعجب من در دانشگاه پهلوی شد، مشاهدۀ زیادی دختر چادر‌به‌سر بود.» (یادداشت‌های علم، ج۶، ص۶۵). در خاطرات مربوط به ۵۶/۲/۳۱ می‌گوید وقتی به شاه گفتم که دانشجوهای دختر در دانشگاه‌ها چادری شده‌اند، شاه گفت کار مارکسیست‌های اسلامی است (همان، ص۴۴۷). «مارکسیست‌های اسلامی» نامی بود که شاه برای سخنرانان حسینیۀ ارشاد به کار می‌برد (حسینیۀ ارشاد به روایت ساواک، ص۲۴۹ و ۳۵۶). استاد محمدرضا حکیمی نیز می‌گوید: «این‌جانب از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ در دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران تدریس می‌کردم و دانشجویانی بسیار، حتی از دانشگاه‌های دیگر، به صورت مستمع آزاد در آن کلاس (درس نهج البلاغه) ح ...

•••انحراف جدی مسئولان در شناخت اولویت‌های اجتماعی

محمد هادی سمتی، نویسنده و پژوهشگر حوزوی در خبرگزاری رسا اینگونه آورده است:. موضوع حجاب همیشه مهم بوده و اهمیتش از جنبه‌های مختلف قابل توجه است. تاکنون حجاب بیش از آن یک حکم شرعی تلقی شود سیاسی بوده است و دستاویزی برای رأی آوری هم محسوب می‌شده است. با این همه اگرکسی از حجاب حرف می‌زد یا مطلبی می‌نوشت عده‌ای می‌گفتند مگر مشکل اصلی ممکلت تار موی زنان است که این قدر به آن بهاء می‌دهید؟ بروید به مشکلات بزرگتر رسیدگی کنید …اما حالا مدتی است که ورق برگشته و موضوع حجاب به دلایلی که برای اهل دقت معلوم است به مسئله اصلی تبدیل شده است. ماجرای حجاب اجباری قبل‌تر توسط چندین نفر مورد نقد قرار می‌گرفت؛ ولی در روزهای گذشته این تئوری به یک عملیات تبدیل شد. با کلید خوردن طرح دختران خیابان انقلاب و استفاده از فضای رسانه این موضوع جنجالی‌تر از گذشته شد. حجاب مهم بوده و هست اما چکیده همه مسائل نیست و به تنهایی ملاک دین داری هم نیست، اما این گونه هم نیست که بتوان به سادگی از کنارش عبور کرد …نمی توان حجاب را آزاد گذاشت چون آزادی دو طرفی است و همه حق دارند سالم زندگی کنند پس اگر کسی بخواهد بگوید من دوست دارم ...

⭕️ مصطفی ملکیان:

فقه زدگی باعث به دست فراموشی سپردن تیپولوژی روانی انسان‌ها می‌شود … … «دین و جامعه»، کانال مرجع محتوای تخصصی مطالعات اجتماعی دین:.

/// نقد یکی از مخاطبان محترم (الف. «دین و جامعه»، کانال مرجع محتوای تخصصی مطالعات اجتماعی دین:

🔻انعکاس خبر طلبه پیانیست.. 🔸جواد شریفی طلبه حوزه علمیه مشهد:

به اقتضای صرف ده سال از عمرم در حوزه علمیه و تجربه و مشاهده و مصاحبه‌های مکرر با بسیاری از طلبه‌ها میتوانم مدعی وجود «ارتداد خفی» در میان حوزویان باشم. منظورم از «ارتداد خفی» این است که قبسی از آتش مدرنیته و جهانی شدن و علوم انسانی دامن حوزه علمیه را نیز گرفته و این سه گانه جادویی، ذهن و ضمیر بسیاری از طلبه‌ها را با تشکیک‌های جدی روبرو کرده است. نرم‌های اعتقادی که از سوی حوزه علمیه به طلبه‌ها تحمیل می‌شوند دیگر به اندازه کافی قانع کننده نیستند و بسیاری طلبه‌ها این اعتقادات را پس می‌زنند اما به علل گوناگونی که اینجا مجال طرحش نیست توان این که بی اعتقادی خود را آشکار کنند ندارند. می‌دانم که آن چه اینجا می‌نویسم اسرار ممنوعه حوزه است که از باب: «جرمش این بود که اسرار هویدا می‌کرد» ممکن است برایم زحمت آفرین شود؛ اما این‌ها باید دانسته شوند. گستره «ارتداد خفی» در میان طلبه‌ها چنان است که مثلا در مورد مسئله خدا، برخی خودشان را آتئیست و برخی ندانم گرا می‌نامند. در مورد نبوت، برخی پیامبر را یک عارف معمولی و دین وی را حاصل تجارب عارفانه ایشان می‌دانند. در مورد مناسک، نماز و روزه را یا انجام نمی ...

🔸‍ طلبه پیانیست. # رویدادها …

«دین و جامعه»، کانال مرجع محتوای تخصصی مطالعات اجتماعی دین:.

‍ ‍ 🔻مرکل: اسلام بنیان اجتماعی آلمان مدرن را شکل داده است🔻

✔️مرکل به متحد محافظه‌کارش، هورست زیهوفر، که گفته بود «اسلام در آلمان جایی ندارد» واکنش نشان داد. صدراعظم آلمان، اظهار داشت اسلام بنیان اجتماعی آلمان مدرن را شکل داده است. مرکل در جلسۀ مطبوعاتی در کنار نخست وزیر سوئد، استفان لوفن، گفت مسلمانان بخشی از جامعۀ آلمانی هستند و اسلام برای آلمان بیگانه نیست …به گزارش دین‌آنلاین، پس از به قدرت رسیدن مجدد آنگلا مرکل در روز چهارشنبه ۱۴ مارچ ۲۰۱۸ در آلمان، هورست زیهوفر به سمت وزیر کشور منصوب شد. هورست زیهوفر یکی از اعضای ارشد حزب اتحادیه سوسیال مسیحی در ایالت باواریا (بایرن) در جنوب آلمان است. او در نخستین اظهارات خود پس از انتصاب به این سمت گفته بود: «اسلام جایی در آلمان ندارد» و در عین حال تاکید کرده بود که «مسلمانانی که با ما زندگی می‌کنند، متعلق به آلمان هستند اما به این معنی نیست که ما باید سنت‌ها و رسوم خاص کشورمان را خارج از ملاحظات نابجا در نظر بگیریم.». آنگلا مرکل در واکنش به اظهارات وزیر کشور آلمان، گفت: «مسیحیت و یهودیت در توسعۀ تاریخی آلمان مشارکت داشته‌اند، امروز کشور آلمان خانۀ بیش از چهار میلیون مسلمان است و اسلام نیز در ساختن بنیا ...

⚡️نیازمند کارخانه تولید انبوه روحانی نیستیم

✔️محمدرضا نائینی از اساتید حوزه علمیه قم در کانال خود نوشت🔻. 🔹جملات زیر منسوب به جناب آقای رجائی، مسئول دفتر برنامه ریزی و نظارت راهبردی حوزه‌های علمیه هستند: در افق ۱۴۱۴ و برنامه ۵ ساله نیازمند به ۳۰۰ هزار طلبه‌ی فعال برای اجرای کار ویژه‌ی روحانیت هستیم. ذیلا دو پرسش از برادران دست اندر کار این گونه طرح‌ها دارم:. 🔹حقوق ماهیانه‌ی این تعداد طلبه‌ی جدید الورود را از چه منبعی تأمین مى فرمایند؟ لابد می‌دانید که تأمین بودجه‌ی همین مقدار طلبه که داریم نیز از محل وجوه شرعیه به راحتی امکان پذیر نیست …🔹در این یکی دو سال در فضای مجازی رفتارهای عجیب و غریبی از برخی طلاب جوان دیده‌ایم که هر یک به تنهائی برای ایجاد نفرت از دین در امتی کافی است: از گاز زدن خیار با بز گرفته تا تنبک زنی با لباس پیامبر ص و خوانندگی مبتذل همراه با آلات موسیقی و تبلیغ ادکلن‌های گران قیمت و ایفاء نقش ممد بوقى در ورزشگاه و دیگر حرکات نسنجیده. برادران عزیز برنامه ریز، چه اقدام مؤثری برای تربیت دینی همین نسل از طلاب، نموده‌اند؟. 🔹بنده به جد معتقدم قبل از فراهم نمودن زیرساخت‌های لازم، پذیرفتن همه ساله‌ی هزاران طلبه‌ی علوم دین ...

‍ مراجعه مردم به روحانیون کمتر شده/. پر وزن شدن روحانیت در عالم سیاست به ضرر این نهاد تمام شده است:

گفت وگوی شفقنا با دکتر قانعی راد. - در طی تاریخ شیعه می‌بینیم که ایرانیان پناهگاه بودن روحانیت را در بخش فرهنگ جستجو می‌کردند. - روحانیت گاهی بیش از اینکه در مناصب سنتی – مذهبی حضور داشته باشند در مناصب دیوانی و دیوان سالاری حضور دارند. - پر وزن شدن روحانیت در عالم سیاست در شرایطی که جامعه ایران سیاست زده شده به ضرر این نهاد تمام شده است. - برخی یا بخشی از روحانیت وقتی سخن فرهنگی می‌گوید در پشت آن منطق سیاسی است. - در سال‌های اخیر مراجعه مردم به روحانیت کمتر شده، حتی بعضی اعتقاد ندارند که روحانیت می‌تواند به داد آنان برسد. - پیوند بخش هایی از روحانیت با اقتصاد و سیاست سبب کاهش اعتماد مردم نسبت به آنان شد. - جایگاه روحانیت دچار چالش شده است بدون اینکه حتی افراد و خود روحانیت نسبت به این فرایند آگاه باشند. - روحانیت در یک وضعیت پارادوکسیکال گیر کرده است. ...

/ معرفی کتاب.. ✔️ کتابی در خصوص مراتب روحانیت شیعه …

🔹 تحقیق در خصوص روحانیت یکی از پژوهش‌های مهم و کاربردی در تاریخ ایران است. پر بی‌راه نیست که برخی بر این باورند که تاریخ ایران، یعنی تاریخ روحانیت ایران؛ چرا که رد پای این قشر، در غالب وقایع تاریخی این سرزمین دیده می‌شود. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی اینک کتابی را منتشر کرده و به ترسیم مراتب روحانیت پرداخته و بر اساس آن، نقش روحانیت در تاریخ معاصر ایران را به تصویر کشیده است؛. کتاب «مراتب روحانیت و نقش آن در تحولات سیاسی اجتماعی ایران معاصر»، تألیف عبدالرسول یعقوبی در ۴۶۶ صفحه …🔹 نویسنده مدعی است که واژه «علما» تا ظهور نهضت مشروطه در کنار واژه «ملا»، «شیخ» و «حجت‌الاسلام» برای اشاره به دانشمندان دینی در معنای عام آن به‌کار می‌رفت. وی عنوان می‌کند که در بررسی‌های خود به این نتیجه رسیده است که در طول تاریخ اسلام، تا پیش از نهضت مشروطه، فقط و فقط کلمه عالم و علما و دیگر عناوین علمی و تخصصی کاربرد داشته و حتی یک بار کلمه «روحانی» به کار نرفته است.. 🔹 به باور وی، اولین کاربرد واژه روحانی به جای واژه علما و طلاب در نهضت مشروطه و از زبان روشنفکران صدر مشروطه جاری شده است. نگارنده سپس ...

‍ شادی هم‌چون معیاری برای سنجش کیفیت دین / مصاحبه در باب نسبت دین و شادی /

گفت‌وگوی محدثی با خداداد خادم در بهمن ۱۳۹۶ / خبرگزاری ایکنا / ۱ فروردین ۱۳۹۷ … «دین و جامعه»، کانال مرجع محتوای تخصصی مطالعات اجتماعی دین:.

‍ سکولاریسم چیست؟

محمدرضا_نیکفر/داریوش_محمدپور/داریوش_رجبیان … «دین و جامعه»، کانال مرجع محتوای تخصصی مطالعات اجتماعی دین:.

‍ ‍ ⚡️معنای زندگی، اعتماد عمومی، جنسیت و آزادی دینی از مسایل پیش روی روحانیت است

✔️مهراب صادق نیا هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب قم در گفتگو با خیمه🔻. 🔹باید در سه سطح خرد، کلان و میانه مسائل پیش روی روحانیت را پیگیری کرد. در سطح خرد، مهم‌ترین مسئلة بشر امروز معناداری زندگی است فارغ از اینکه در کجا زندگی می‌کند. به نظرم هر کتاب یا هر نوشته‌ای که برای معنادار کردن زندگی انسان تلاش کند (معنادار با همه معانیش همچون کارکرد، ارزش، کیفیت، رویه، هدف و …) برای بشر امروز خواندنی خواهد بود. تجربه بشر مدرن نشان داده که این بشر مشکل معنای زندگی دارد که بسیار مهم است.. 🔹در سطح میانه، یکی از مهم‌ترین مسائل بشر اعتماد به دیگری است و هر تلاشی برای افزایش این اعتماد از طرف بشر مورد قبول است. در دنیای سنتی به دلایل مختلف از جمله مشابهت، اعتماد وجود داشت؛ اما در دنیای مدرن به دلیل سازمان‌یافتگی و قوی شدن حریم شخصی انسان‌ها، اعتماد کاهش یافته است …🔹در سطح میانه، می‌توان از مسائلی همچون جنسیت در جامعه ایران صحبت کرد. به نظرم این مسئله بسیار مهم است و زیرمجموعه‌هایی همچون طلاق، ازدواج و گونه‌های مختلف ازدواج که به تازگی مرسوم شده‌اند، معضلات و دشواری‌های مسائل جنسیتی، اختلاط، کنسرت، دان ...

🔹هفتمین دوره فشرده بین المللی مطالعات تشیع ۱تا۹ شهریور ۹۷ دانشگاه ادیان و مذاهب قم

نقل از کانال کویریات.

🔶فقه همیشه فتوا به حرمت فناوری ارتباطی داده است

مردم دینشان را از دست نمی‌دهند و جلو می‌روند و فقها جا می‌مانند. 🔻ابراهیم فیاض در نشست «فقه ارتباطات» در دفتر تبلیغات خراسان رضوی. 🔹تقریبا تا امروز فقه همیشه فتوا به حرمت فناوری ارتباطاتی داده است. رادیو و بلندگو که آمد، گفتند: بوق شیطان. تلویزیون هم که آمد یادم هست که گفتند، علم شیطان است …🔹فتواها، فتواهای نفی بوده است. ماهواره آمد، گفتند حرام است. در این رابطه، فتوای آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی درباره اینکه اینترنت حرام است را هم داشتیم …🔹برخی مراجع هر چیزی که آمد، گفتند حرام است و به صورت ناهیانه، با آن برخورد کردند. اینها می‌گویند ماهواره حرام است؛ اما آیا الآن که گفتند حرام است، مردم ماهواره را کنار گذاشتند؟ خیر، بلکه فتوا دادیم و رها شد. ...