تاریخ شفاهی گروه‌های مهاجر به مشهد

تاریخ شفاهی «گروه‌های مهاجر به مشهد» به همت کارشناسان بخش تاریخ شفاهی مدیریت امور اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی به پایان رسید. در طول انجام این پروژه بیش از ۵۰۰ ساعت مصاحبه صوتی و تصویری با موضوع مهاجران خارجی و داخلی به مشهد مقدس، ضبط و ثبت شده است. این پروژه تاریخ شفاهی در دو مرحله در سال‌های ۱۳۹۱ و ۱۳۹۴ انجام شده است که در ابتدای سال ۱۳۹۵ پس از گفت‌‌وگو با چند تن از عراقی‌های مقیم مشهد به اتمام رسید. به‌دلیل کثرت گروه‌ها و اقشار مهاجر به مشهد، این پروژه تاریخ شفاهی در سال ۱۳۹۴، با نگاه جامع‌تری به بحث گروه‌های مهاجر به مشهد، مجدد پیگیری شد. محمد نظرزاده کارشناس مسول بخش تاریخ شفاهی افزود: مدیریت امور اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی در راستای رسالت ذاتی خویش مبنی بر روشنگری و روشن‌سازی حقایق تاریخی و اجتماعی شهر مقدس مشهد این پروژه را با تکیه بر داده‌های شفاهی افراد صاحب اطلاع در این زمینه به خصوص مهاجران خارجی افغانستان، عراق و پاکستان و مهاجران داخلی مانند سیستانی‌ها، ده‌سرخی‌ها و بجستانی‌ها به مشهد در بخش تاریخ شفاهی این مدیریت به اتمام رساند. معرفی اجمالی شرایط اولیه زندگی و محیط ...
  • گزارش تخلف

خاطراتی از کتاب شازده حمام ۳۶. حالا -۱۳۸۲-، دنبال مداح روزی ۵۰۰ - ۳۵۰ هزار تومانی هستند

آن موقع به محتوا کار داشتند؛ حالا به صوت و آواز. محلات «پشت باغ» «محله تل» یا «دروازه قصاب‌ها»، «فهادان» یا «پنبه گلون» یا «یوزارون» یا «یوز دارون» یا «جنگل» و «میدان شاه»، با هم، رقیب سرسخت بودند. حدود چهل روز قبل از محرم، بساط حسینیه بستن و بازار شام درست کردن و تمرین شبیه در آوردن، آغاز می‌شد. روسای محلات، هرچه می‌توانستند، پول خرج می‌کردند. اصلا پول خرج کردن، خود، باعث می‌شد که رییس محله تلقی شوند؛ منتها این پول خرج کردن، مثل پول خرج کردن حالا نبود؛ عملا مزدی به افراد نمی‌دادند؛ غذا و خوراک می‌دادند. البته نجار، خیاط و دیگران، همه، مزد می‌گرفتند؛ ولی همیشه ۵۰ درصد به خاطر امام حسین -ع-، تخفیف می‌دادند. من، پشت باغی هستم و چون پسر عمویم - «حاج کاظم آقا مقتدری ناظمی» - مدت‌ها رییس محله بود، تا حدی در جریان کار‌ها هستم. حسینیه، خود، تجلی گاه روابط و جایگاه اجتماعی افراد بود. «حسینیه پشت باغ»، حدودا برای ۲۵۰۰ نفر، جا داشت. ...
  • گزارش تخلف

نسبت تاریخ شفاهی و انقلاب. ⚪️⚪️⚪️

تاریخ‌نگاری‌ای که از سوی تاریخ شفاهی به جامعه تزریق می‌شود در مرحله توصیف است و به مرحله تبیین و تفسیر نرسیده است. ما همچنان در مرحله ثبت و گردآوری داده‌ها و اطلاعات هستیم که بخشی از کوه یخی است که بیرون زده است. بعضی از این اطلاعات، به دلیل جنبه‌های محرمانه بیرون نمی‌آیند و به دلیل اینکه تاریخ شفاهی همچنان زنده است و امکان اینکه ما به آن بپردازیم، هست. از بعضی از سوژه‌ها باید پنجاه سال بگذرد تا حرف بزنیم. کتاب خاطرات جواد منصوری را منتشر کردم؛ بعد از ۱۰ سال، ۱۵ سال و۲۰ سال دیدم اسناد جدیدی منتشر شده و اطلاعات جدیدی آزاد شده که لازم به تجدید نظر است و این کار را کردم. انقلاب هم یک پدیده اجتماعی و سیاسی است که در تمام زیرساخت‌های یک جامعه اتفاق می‌افتد. انقلاب ما هم همین طور است و شعارهایی داشت: استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی. پدیده بزرگی به اسم جنگ، باعث به وجود آمدن تاریخ شفاهی بود. جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵ تمام شده بود و گروه‌هایی در آمریکا می‌خواستند خاطرات را جمع کنند. ...
  • گزارش تخلف

برای حسن جوهرچی؛ روزگاری که «محمدم» رمز مشترک عاشق‌ها بود. احسان محمدی/ عصرایران. ⚪️⚪️

سال ۷۴ تازه پشت لب مان سبیل درآمده بود. همه‌ی همسن‌ها را می‌گویم چون دخترها هم آن زمان سبیل داشتند! رویایمان رفتن به دانشگاه بود. بزرگترها در مهمانی‌ها به غیر از گرانی، داستان عاشق شدن پسرها و دخترهای دانشجو را با اغراق و لب گزیدن پیش ما تعریف می‌کردند که عبرت بگیریم! غافل از آنکه مشتاق‌تر می‌شدیم برویم به این بهشت زمینی! آن زمان عشق یعنی صدای علیرضا افتخاری و یک سیب سرخ، شالاپ می‌افتاد وسط یک رودخانه و یارا یارا گاهی دل ما را!. تا اینکه سریال «در پناه تو» شروع شد. ماجرای چند هم دانشکده‌ای که اسیر سلسله موی دختری شده بودند. وقتی رامین با دست و دلی که می‌لرزید به مریم (لعیا زنگنه) نزدیک می‌شد که حرفی بزند، قلب همه دختر و پسرهای آن روزگار به تپش می‌افتاد. ...
  • گزارش تخلف

طرح تاریخ شفاهی اصناف مشهد

و تحلیل مسائل مختلف پیرامون انقلاب اسلامی کمک می‏کند تا مبارزات انقلابیون از زوایای مختلف مورد بررسی واقع شود. هر چند تا کنون تحقیقات قابل توجهی در این زمینه انجام شده است ولی برخی از موضوعات و محورهای اساسی انقلاب دور از دید جامعه پژوهشی بوده است. نقش اصناف مشهد در مبارزات انقلاب موضوعی است که به صورت علمی به آن پرداخته نشده است. و مهمترین سئوالی که در این زمینه مطرح است آیا اصناف و بازاریان مشهد در مبارزات انقلاب اسلامی شهر مشهد مشارکت و فعالیت داشته‏اند؟ به طور کلی این مبارزات در چه اشکالی انجام شده و بازخورد آن چه تاثیری در روند مبارزه داشته است؟. بررسی نقش و حضور اصناف مشهد در انقلاب اسلامی از جمله طرح‏هایی است که بخش تاریخ شفاهی سازمان کتابخانه‏ها، موزه‏ها و مدیریت اسناد آستان قدس رضوی در قالب تاریخ شفاهی اصناف مشهد در انقلاب اسلامی به آن پرداخته است. طرح تاریخ شفاهی اصناف مشهد در انقلاب اسلامی از بهمن ماه ۱۳۸۸با مطالعه و شناسایی فعالان صنفی شروع شده و نخستین مصاحبه با رئیس انجمن اسلامی اصناف مشهد که خود از مبارزان و فعالان انقلاب بوده است صورت گرفته است. این مصاحبه شش جلسه یک سا ...
  • گزارش تخلف

مرز حقیقت و واقعیت در تاریخ شفاهی کجاست؟

از ملاحظات اساسی درباره داده‌های تاریخ شفاهی، مرز بین حقیقت و واقعیت است. وابسته بودن تاریخ شفاهی به حافظه انسانی و عوامل گوناگونی که بر آن مترتب می‌گردد نظیر سن، موقعیت سیاسی و اجتماعی، زمان گذشته و حال، باعث می‌شود بدبینی و گاهی مخالفت با محتوای خروجی آن به وجود آید. آیا مصاحبه ‌شونده در پاسخ به سؤالات پرسیده شده واقعیت را از نگاه خود بیان می‌کند یا حقیقت ماجرا را؟ چگونه می‌توان بین این دو مؤلفه ارتباط برقرار نمود و یا نسبت بین آن‌ها را در اطلاعات سنجید؟ آیا مسئله عینیت در تاریخ شفاهی مانند تاریخ مطرح است و می‌توان به آن رسید و یا برآیندی از آن چه که گذشته را می‌توان مطرح نمود؟ تا چه اندازه تعیین مرز بین این دو در تاریخ شفاهی به عهده مصاحبه‌کننده و تا چه اندازه متولی آن استفاده کنندگان هستند؟ آیا به تناسب نوع موضوع مطرح در تاریخ شفاهی و اهمیت آن این مرزبندی کمرنگ و یا پررنگ می‌شود؟ آیا می‌توان مؤلفه‌هایی برای تشخیص و تعیین این دو عامل در داده‌های تاریخ شفاهی تبیین نمود؟. ای. ...
  • گزارش تخلف

روایت محمدعلی ابرآویز از ساخته شدن سرود بوی گل سوسن و یاسمن آید

ابرآویز سازنده سرودهای انقلابی گفت: قطعه بوی گل سوسن و یاسمن آید قبل از ورود امام خمینی (ره) و در زمانی که ایشان در تبعید بودند، ساخته شد. بنده که در آن سال‌ها اکثر سرودهای انقلابی را ساخته و یا تهیه‌کنندگی آن را بر عهده داشتم، ‌قطعه بوی گل و سوسن و یاسمن آید یا همان دیو چو بیرون رود» را قبل از آمدن امام به تهران ساختم. در واقع زمانی که ایشان در عراق بودند و حتی زودتر از این که سر و صداها با نوشتن اخبار در مطبوعات بلند شود، به ما خبر رسید که امام علاقه‌مند هستند که به وطن برگردند، شما کاری می‌توانید بکنید که این تبعید بشکند و دولت مجبور به حضور ایشان در ایران شود؟. ما استودیو را برای ضبط این کار دزدیدیم و مخفیانه کار کردیم، به طوری که شب‌ها ساعت ۳۰: ۱۹که حکومت نظامی شروع می‌شد، ما به این استودیو می‌رفتیم و ۳۰: ۷صبح بیرون می‌آمدیم. در این مدت همه نوازنده‌ها و خواننده‌ها، پابرهنه وارد استودیو می‌شدند تا جای پای کسی روی زمین نباشد. همچنین هر چند دقیقه یکبار، پنجره‌ها را باز می‌کردیم تا هوا جابه جا شود. از آنجایی که آن استودیو در محله ارمنی‌نشین‌ها بود، این دوستان با ما همکاری زیادی می‌کرد ...
  • گزارش تخلف

آی سده، سده، سده

سده در بردسکن روز دهم بهمن ماه یعنی پنجاه روز پیش از نوروز آغاز می‌گردد ومعمولا سه روز به طول می‌انجامد. در باور بیشتر ایران شناسان، واژه سده همان ۱۰۰ است و به معنای این است که تعداد ۱۰۰ شب و روز تا آغاز نوروز و تحویل سال در پیش روی ایرانیان است. روستا نشینان خراسان در شب‌های یازدهم و دوازدهم و سیزدهم بهمن ماه به مناسبت فرا رسیدن جشن سده به شادی و رامش می‌پردازند ودر حین اجرای مراسم اتش افروزی، تصنیفی می‌خوانند که از دورانی کهن سینه به سینه نقل شده وامروز به ما رسیده است. آی سده، سده، سده. سد به غله، پنجه به نوروز. معنی و مفهومش این است: صد روز به غله و پنجاه روز به فرا رسیدن نوروز است. جشن سده در اکثر روستاهای خراسان از جمله در روستاهای بردسکن به شکل باشکوه و با هیجان خاصی برگزار می‌شود. مردمان در گرد آوردن هیزم با یکدیگر مشارکت می‌کنند و بدین ترتیب جشن سده، جشن همکاری و همبستگی مردمان است. غروب روز دهم بهمن ساکنان ده بر بلند‌ترین بام خانه‌ی خود می‌روند و بوته‌های صحرایی را به طرز خاصی بر روی هم می‌چینند. ...
  • گزارش تخلف

خاطراتی از کتاب شازده حمام ۳۵. هنوز هم همین بساط در اکثر روستا‌ها و شهرک‌ها و شهر‌ها، هست

البته حالا سرخ یا سرخیته و آبی یا آبیته هم به این داستان، اضافه شده است. در حال حاضر، رقابت به حدی است که اگر یک روستا، به مداح، شبی ۳۰۰ هزار تومان بدهد، روستای دیگر، شبی ۴۰۰ هزار تومان می‌دهد. در سال ۱۳۸۱، برخی روستا‌های یزد و به خصوص در اطراف میبد که کویتی‌های پولدار هستند، در دهه محرم، به مداح، ۴ ملیون تومان پول داده‌اند. نان مداحان در روغن است. در دهه اول محرم، بهترین شبیه را در اطراف یزد، اردکانی‌ها، میبدی‌ها و روستا‌های اطراف در می‌آوردند. در همه شهرستان و استان فعلی یزد، بهترین نقش مثبت و منفی شبیه بازی، مال مردم میبد و حومه آن بود؛ و حتی هیات‌های یزدی هم برای بازارگرمی خود، از شبیه بازان این خطه استفاده می‌کردند. بهترین شبیه را در «حسینیه خانقاه» اجرا می‌کردند و شب‌ها بیده ای‌ها، با پای پیاده و در تاریکی و یا با فانوس، راهی خانقاه می‌شدند؛ و «محمود آقا»، مرا هر شب با دوچرخه به خانقاه برای تماشای شبیه خوانی و تعزیه می‌برد. بچه‌ها و مردانی که شبیه دو طفل مسلم، خولی، شمر، حرمله، حر، حضرت ابو الفضل -س- را در می‌آوردند، آنچنان نقش خود را عاشقانه و عالی بازی می‌کردند که همه را شدیدا ...
  • گزارش تخلف

خاطراتی از دکتر شریعتی. سوال امتحانی: روزی که امدم و روزی که رفتم?

روز در کلاس درس، پس از یک امتحان پرسید «لطفی کیه؟» بچه‌ها مرا نشان دادند که کنار پنجره نشسته بودم. گفت من فکر می‌کردم این دانشجوی ساکت و بی‌استعدادی است! من گفتم این «سکوت»، روزی به «فریاد» بدل خواهد شد. دکتر گفت نه! از همین حالا باید تمرین فریاد کنی!. یک روز دیگر دم درب دانشکده ایستاده بودم. دکتر کاغذی از جیبش درآورد وبه من نشان داد و گفت مرا «توین بی» دعوت کرده تا در یک کنفرانس آسیایی در ژاپن شرکت کنم. این نامه از لندن دو روزه آمده به مشهد واز پستخانه مشهد ۸ روزه آمده به دانشکده و فردا هم کنفرانس برگزار می‌شود!. ⚪️⚪️. ...
  • گزارش تخلف

خاطراتی از کتاب شازده حمام ۳۴. نذری بیده. یک دفعه که به «بیده» رفتم، اول محرم بود

بساط روضه، تعزیه و شبیه بازی در «میبد» و همه آبادی‌های اطراف میبد مانند بیده، «یخدان»، «خانقاه»، «بفروییه» و … برقرار بود. در حسینیه بیده هم، روضه خوانی بود؛ ولی از همه مهمتر، بساط آش نذری برقرار بود. واقفی، املاکی را وقف کرده بود که در ده روز اول محرم، باید از درآمد وقفیات او، آش نذری می‌پختند. روز اول، همه مردم برای گرفتن آش، رفتند. آش خوشمزه‌ای بود. همه خوردند. روز دوم، همه مردم هجوم بردند. روز سوم، تعداد مردم کم شد. روز چهارم هم آش تمام شد. ...
  • گزارش تخلف

تاریخ شفاهی جذام و جذامیخانه. بهمن ماه روز جهانی مبارزه با جذام است

یکی از پروژه‌های تاریخ شفاهی در مرکز اسناد آستان قدس رضوی تاریخ شفاهی جذام در خراسان است. حسین سنابادی عزیز طی سال‌های گذشته با انجام مصاحبه و مستند سازی‌های میدانی با جذامی‌ها و افرادی که مرتبط با جذامیخانه بودند به بررسی جذام و ثبت خاطرات انها پرداخته است. حاصل کار ایشان در کتابی با عنوان آستان قدس رضوی و موقوفه محراب خان با تکیه بر اسناد جذامیان چاپ و منتشر شده است. جذام از سده‌های دور در ایران وجود داشته است. مساله‌ای که اما درباره بیماران جذام اهمیت می‌یابد، به یک سده گذشته بازمی‌گردد، یعنی زمانی که علم پزشکی پیشرفت کرد و راه درمان این بیماری پیدا شد. خط جذام در ایران، در شمال و غرب کشور بود. بیماران جذامی به ندرت در دیگر مناطق شناسایی می‌شدند. بسیاری از بیماران جذامی به سبب رانده‌شدن از جامعه و به منظور شفاجویی از حضرت رضا (ع) در سال‌های گوناگون به سوی مشهد مهاجرت می‌کردند. بسیاری از این بیماران تا پیش از آن که فرهنگ آسایشگاهی در دوره پهلوی رواج یابد، در کلونی‌های بیرون شهرها کنار یکدیگر می‌زیستند. ...
  • گزارش تخلف