یک لیوان چای داغ، نوشته‌های حامد قدوسی hamed_ghoddusi

یک لیوان چای داغ، نوشته‌های حامد قدوسی hamed_ghoddusi

در دانش‌گاه استیونس نیوجرسی اقتصاد درس می‌دهم. حوزه تخصصم اقتصاد خرد کاربردی، اقتصاد انرژی و منابع طبیعی، مدیریت ریسک و کنترل بهینه تصادفی است. به علوم انسانی هم علاقه‌مندم. مسایل توسعه و سیاست‌گذاری ایران را دنبال می‌کنم و گاهی چیزهایی می‌نویسم.

ده فرمان شخصی برای مواجهه با سیاست‌های جدید ترامپ

اخباری که حول تصمیمات محتمل دولت جدید آمریکا برای محدودیت ویزای ایرانیان وجود دارد طیف وسیعی از افرادی که تحت تاثیر این سیاست قرار می‌گیرند را نگران کرده است. از دانشجویانی که ممکن است فرصت بازگشت و تکمیل تحصیل‌شان را نداشته باشند تا والدینی که امکان دیدار فرزندانشان را از دست می‌دهند و الخ. این ده فرمان شخصی من برای مدیریت احساسات و تصمیمات در چنین شرایطی است:.۱) پخته باش! به خبرهای غیرقطعی اعتماد نکن و زود واکنش نشان نده …۲) خوش‌بین باش! حتی اگر کابوس به واقعیت پیوست، این را هم به یاد آور که بخشی از محدودیت‌ها احتمالا موقتی است. فکر نکن دنیا به آخر رسیده است. کوهنوردی اگر کرده باشی می‌دانی که هوای طوفانی می‌گذرد و آفتاب دوباره می‌درخشد …۳) مسوول باش! حتی اگر خر شخصی خودت از پل گذشت، نفسی به راحتی نکش و اصل این قضیه را هیچ وقت فراموش نکن. این تجربه شخصی را تبدیل به عینک جدیدی برای دیدن و حساس بودن به تبعیض‌ها در دنیا بکن …۴) حقیر نباش! ...

آن قدیم‌ها که وبلاگ می‌نوشتیم امکان لینک دادن به وبلاگ‌های قابل توصیه و جذاب در کنار وبلاگ بود

در تلگرام چنین امکانی نیست ولی امروز دیدم برخی دوستان فهرستی از کانال‌های تلگرامی تخصصی را تهیه کرده‌اند که تا حدی کار همان لینک کنار صفحه را انجام می‌دهد. لطف هم کرده‌اند و چای داغ را در اول فهرست قرار داده‌اند. من مشتری برخی از این کانال‌های ارزشمند (مثل اقتصاد سیاسی) بودم و تعدادی را هم از این فهرست شناختم. تصور می‌کنم خوب است دست به دست کنیم که بقیه دوستان هم با این کانال‌ها آشنا شوند. ...

📑📑 📑 لیست برخی کانالهای مفید با گرایشهای متنوع. (عمدتا اقتصادی!) …✅ یک لیوان چای داغ/ حامد قدوسی

بهبود خدمت سربازی. شفافیت برای ایران. فرنگ نوشت/ روایت تجربه‌های جالب و مفید ساکنان خارج از کشور. دیپلماسی آب/ حجت میان آبادی. اقتصاد سیاسى/ مجید شاکری. اقتصاد تصویری. موسسه مطالعات و تحقیقات مبین. شبکه اقتصاد مقاومتی. کافه اقتصاد/ علی بهادر. ...

نکاتی در مورد مقایسه دست‌مزدها بین کشورها

وقتی بحثی در مورد یک شغل خاص در جامعه داغ می‌شود (مثلا چند ماه پیش حول پزشکان، قبل‌تر در مورد خلبانان و این روزها حول آتش‌نشانان) جداولی هم دست به دست می‌شود که دست‌مزد شغل‌ها را در کشورهای مختلف بیان می‌کند …این جدول‌ها معمولا با نیت خیر و برای نشان دادن پایین بودن دست‌مزد برخی مشاغل (مثل نیروهای فداکار و زحمتکش آتش‌نشان) در کشور ما تهیه می‌شوند و شاید هم تا حدی به مقصود برسند. ولی لازم است در زمان تحلیل و بازنشر آن‌ها برخی ملاحظات را داشته باشیم …۱) اولین نکته بدیهی این است که مقایسه مطلق دست‌مزدها بین کشورهای مختلف به دلایل متعدد امری بی‌معنی است..۱-۱) اولین نکته بدیهی تفاوت جدی در هزینه‌های زندگی (خصوصا ناشی از کالاهای غیرقابل مبادله مثل قیمت مسکن) بین کشورها و حتی بین شهرهای مختلف یک کشور است که این مقایسه را بی‌معنی می‌کند …۱-۲) محور دوم تفاوت در درآمدهای غیرنقدی (و پرداخت‌های انتقالی و خدمات اجتماعی) بین کشورها است. مثلا در آمریکا که نظام بازار بر همه چیز از جمله بهداشت و آموزش غلبه دارد فرد باید هزینه بهداشت و آموزش خانواده خود و هزینه مهدکودک فرزندان و الخ را هم به صورت مستقیم ...

مساله جلسه

در ایران ما چند مورد است که امکان تمرکز فکری و زمانی روی محتوای کار پژوهشی و علمی را تضعیف می‌کند. شاید حادترین موردی که به ذهن می‌رسد تعدد «جلساتی» است که فرد مجبور می‌شود در طول هفته شرکت کند. مورد دوم هم البته تماس‌های تلفنی پی‌درپی (عمدتا برای موضوعاتی که با یک اس‌ام‌اس یا ایمیل ساده قابل حل است) است. برخی متخصصان معروف کشور را که نظاره می‌کنیم دائما در حال دویدن از یک جلسه‌ و نشست و همایش به اتفاقی دیگر هستند و شاید تنها زمان تمرکزشان مدتی است که بین دو جلسه در حال تردد هستند، البته اگر سیل تلفن‌ها اجازه بدهد. این‌ها برخی مشاهدات من از تجربه‌ نزدیک به ۲۰ ساله‌ام از جلسات در ایران است …۱) واضح‌ترین مشاهده این است که خیلی از این جلسات اصولا لزوم یا توجیهی ندارند. موارد زیادی هست که با چند ایمیل یا هم‌فکری روی گوگل‌داک یا حداکثر یک ویدئو کنفرانس قابل مدیریت است و نیازی به جلسه ندارد ولی عملا برای‌‌شان جلسه تشکیل می‌شود. کم ندیده‌ام که جلسه‌ای با حضور چند شخصیت مهم تشکیل می‌شود که مثلا لجستیک یک همایش معمولی را بررسی کند و با توجه به ترکیب اعضاء قیمت نفر-ساعت چنین جلسه‌ای بسیار بالا ا ...

هاشمی و دغدغه آب

مطمئن نبودم که در حال و هوای فراگیر روزهای بعد از فوت آقای هاشمی تشکیل جلسه امروز کار معقولی باشد. خودم هم هنوز از شوک این واقعه تلخ بیرون نیامده‌ام و برای اداره جلسه چندان سرحال نیستم. با دوستان مشورت کردیم و به این نتیجه رسیدیم که اتفاقا به یاد ایشان و آرزوها و برنامه‌هایی که برای آبادانی کشور داشت جلسه را برقرار نگه داریم.. مساله آب دغدغه بسیاری از سیاست‌مداران ایرانی است که از مناطق کویری و نیمه‌کویری داخل ایران می‌آیند. این سیاست‌مداران ارزش منابع محدود آب در میانه سرزمین ایران را به عینه لمس کرده‌اند و آرزو دارند کاری کنند که منابع آب استحصال‌نشده یا از منظر آن‌ها هدررفته به ارزش اقتصادی تبدیل شود.. هاشمی جزو مثال‌های مهم این نوع سیاست‌مداران بود. اگر برای مرحوم آیت‌الله چند میراث مهم قایل شویم قطعا دغدغه بخش آب و موج سرمایه‌گذاری‌های گسترده در این بخش (خصوصا سدسازی) جزو موارد انکارناپذیر آن فهرست خواهد بود.. البته امروز که به عقب نگاه می‌کنیم و تصمیمات ۲۰-۳۰ سال قبل را با دید انتقادی امروزی بررسی می‌کنیم در کنار تاثیرات مهم این برنامه‌ها، خطاهایی بزرگ و کوچک هم در آن می‌بینیم. ش ...

محتوای برنامه کمابیش همان است که در اتاق بازرگانی داشتم

محتوای برنامه کمابیش همان است که در اتاق بازرگانی داشتم

طبق قولی که به شرکت‌کنندگان محترم داده بودم، اسلایدهای سخن‌رانی «بحران آب در جهان و ایران» روی کانال قابل دست‌رسی است

درون‌زایی و علیت معکوس.. مساله مثال عینی از تحلیل‌های تجربی در اقتصاد و علوم اجتماعی است

برای شروع مشاهده خام و ابتدایی این است که «همبستگی» بین حضور پلیس و حجم ترافیک بالا است. نکته مهم تشخیص عدم یا وجود رابطه علی بین دو عامل و در قدم بعدی جهت درست علیت است.. در واقعیت احتمالا علیت از سمت ترافیک به سمت حضور پلیس است. نیروهای پلیس راهنمایی بیش‌تر در نقاطی مستقر می‌شوند که گره ترافیکی است (یا «انتظار می‌رود» ترافیک در آینده بالا برود) و نیاز به مداخله و مدیریت پلیس دارد. ولی باور رایج بین بسیاری از رانندگان (که بارها شنیده‌ام) این است که «اصلا خود این پلیس‌ها عامل ترافیک هستند. شما ببینید هر جا پلیس هست ترافیک هم آن‌جا بیش‌تر است!». کانال یک لیوان چای داغ٬ نوشته‌های حامد قدوسی ...

این جلسه نسخه طولانی‌تر ارائه‌ای است که در همایش مدیریت داشتم

این جلسه نسخه طولانی‌تر ارائه‌ای است که در همایش مدیریت داشتم

یادداشت‌های شخصی از همایش مدیریت

بیش از ۱۰ سال است که سعی می‌‌کنم سفر زمستانی‌ام به ایران را مقارن با کنفرانس بین‌المللی مدیریت کنم و صحبتی در همایش داشته باشم. هر چند لزوما به حوزه تخصصی خودم مربوط نیست ولی فرصت کم‌‌نظیری است برای دیدار انبوهی از دوستان و همکاران قدیم و جدید و استفاده از نظرات و بینش‌ها و مشورت‌های آنان …۱) به همت دکتر مسعود طالبیان پنلی در مورد «جایزه نوبل ۲۰۱۶ و نظام‌های پرداخت» برگزار شد که خود مسعود و من و مهندس دیانی (متخصص حقوق و دست‌مزد) صحبت کردیم. خودم هم از صحبت‌های دو سخن‌ران دیگر و هم سوالات و نقدهای شرکت‌‌کنندگان بسیار آموختم. دوستان اقتصادی ما خیلی در این همایش شرکت نمی‌کنند ولی مثلا در همین پنل بعد از این‌‌‌که من خلاصه‌ای از نتایج کار هولمستروم را ارائه کردم یکی از حاضرین - که متخصص مسایل انگیزشی بود - با دقت زیادی چند مورد سوال/نقد در مورد فروض، چارچوب و نتایج مدل ‌ها مطرح کرد که شاید در یک جمع صرفا اقتصاددان هرگز مطرح نمی‌شد و برای خود من خیلی آموزنده و الهام‌بخش بود …۲) دو روز است که حدود ۳۰ دقیقه نسبت به زمانی که گوگل‌مپ برای رسیدنم به مرکز همایش‌های میلاد تخمین می‌زند عقب هستم. دی ...

اولین نشست اقتصاد آب در دانشکده اقتصاد دانش‌گاه شریف

اولین نشست اقتصاد آب در دانشکده اقتصاد دانش‌گاه شریف

حلقه آخر مفقوده در انتشارات علمی اقتصاد

مشاور چند پایان‌نامه بودم و مدتی که تهران هستم در جلسه دفاع آن‌ها شرکت کردم. برخی از این پایان‌نامه‌ها واقعا با کیفیت درجه یک انجام می‌شوند و خود من از آن‌ها بسیار آموختم. همین طور وقتی با هم‌کاران و دانش‌جویان به صورت شفاهی صحبت می‌کنیم یا در جلسات ارائه حضور دارم نکته‌های جدید زیادی یاد می‌گیرم. ولی متاسفانه بخشی (یا شاید باید بگوییم بخش قابل توجهی) از این دانش تبدیل به محتوای مکتوب منتشر شده نمی‌شود که در دست‌رس سایر محققان و جامعه قرار بگیرد، نقد شده و پایه پژوهش‌های بعدی شود.. ساده شده قضیه این است: بخش قابل توجهی از دانش‌جویانی که پایان‌نامه‌های خوب انجام می‌دهند قصد ادامه تحصیل دارند. در نتیجه معمولا فقط فرصت می‌کنند تا آخرین مهلت ممکن روی محتوای پایان‌نامه و تولید نتایج متمرکز باشند و در لحظات آخر نهایتا دفاع کرده و مشغول ادامه تحصیل شوند. استادان راه‌نما هم مشغولیت‌های فراوان تدریس و اجرایی و پژوهشی و مشاوره‌ای دارند و فرصت و فراغت و انگیزه کافی برای تبدیل این پایان‌نامه‌ها به مقاله‌های علمی را - که واقعا کار وقت‌گیری است- ندارند. خصوصا که وقتی دانش‌‌جو دیگر در دست‌رس نباشد و ...

لزوم تحلیل انتقادی انرژی‌های نو

در این چند روز در چند جلسه و نشست علمی حول مباحث محیط‌زیست و انرژی‌های نو حضور داشتم. برداشت کلی‌ام از صحبت‌های سخن‌رانان دیگر - خصوصا مقامات مسوول- در مورد انرژی‌های نو این بود که برخورد با موضوع در کشور تا حدی آرمانی و دنباله‌روانه و عمدتا هم از زاویه مهندسی است و اقتصاد ماجرا بسیار کم‌رنگ است. این‌ها برخی نکات است که در واکنش به نکات مطرح‌شده به ذهنم می‌رسد. طبعا ادعای این نوشته این است که صرفا در چند بند کل سیاست انرژی نو در کشور را تحلیل کرده است، بل‌که تنها می‌خواهیم با چند مثال بر اهمیت داشتن نگاه انتقادی/اقتصادی در کنار نگاه فنی به ماجرا تاکید کنیم …۱) حتی اگر به هدف کاهش کربن متعهد باشیم نقطه شروعش برای کشور ما از سمت گسترش انرژی‌های نو نیست. بحث کاهش کربن برای کشور ما باید از استراتژی «مدیریت مصرف انرژی» و «بالا بردن بهره‌وری و کاهش شدت انرژی» شروع شود که اتفاقا در منحنی هزینه کاهش کربن در سمت منفی است، یعنی منافع مستقیم و خصوصی آن (حتی بدون لحاظ اثرات گرمایش زمین) از هزینه‌هایش بیش‌تر است …۲) استراتژی‌های کشوری مثل آلمان در حوزه انرژی نو نمی‌تواند برای ما الگو باشد. کشورهای ...

صادرات/واردات آب آبی و سبز

برای کمی کردن ردپای آب و مصرف منابع آب در کشورها، منابع آب را به سه دسته آبی و سبز و خاکستری تقسیم می‌کنند. آب سبز، رطوبت ناشی از آب باران است که فقط برای کشاورزی دیم قابل استفاده است. آب آبی، آب روانی است که جایی - در رودها، سدها، یا منابع زیرزمینی - ذخیره شده است. ردپای آب خاکستری، میزان منابع آبی است که در نتیجه پساب فعالیت کشاورزی، صنعتی، یا تولید انرژی آلوده شده و از چرخه مصرف خارج می‌شود …سوال این است که چرا این تفکیک - غیر از یک سری برچسب - برای تحلیل اقتصادی مفید است؟ از نظر من تفکیک آب سبز و آبی از دو حیث خیلی اهمیت دارد: اول این‌که استفاده از آب آبی «هزینه فرصت» خیلی بیش‌تری دارد، چون‌ آبی است که می‌‌تواند به مصارف شهری و صنعتی و کشاورزی تخصیص داده شود. در حالی‌که آب سبز قابل انتقال و استفاده در مصارف دیگر نیست و هزینه فرصت آن نزدیک به صفر است (غیر از برخی مصارف اکوسیستمی). نکته دوم این‌که آب سبز دچار مساله تبخیر مجدد نیست. آبی است که از بالا نازل شده و در صورت کشت محصول مقداری از آن جذب گیاه (و تعرق) می‌شود، ولی مقدار تبخیر آن چه در صورت کشت و چه در صورت نکشت یک‌سان است. در ...

نوشته خوبی از دوست گرامی دکتر مرتضی زمانیان

📑📑📑 بحران ارزی به زبان ساده

📑📑📑 بحران ارزی به زبان ساده

مرتضی زمانیان …یکی از وظایف بانک مرکزی در ایران و بسیاری از کشورها استفاده از ذخایر ارزی خود به منظور کنترل قیمت ارز در بازار است. هر زمان بانک مرکزی احساس کند قیمت ارز بیش از حد بالاست، اقدام به عرضه منابع ارزی خود با قیمت پایین‌تر می‌نماید (یکی از منابع اصلی ارزی بانک مرکزی خرید ارز از دولت است. دولت درامدهای ارزی حاصل از فروش نفت و … را به بانک مرکزی می‌فروشد و بانک مرکزی ریال به دولت می‌دهد). اما ممکن است بانک مرکزی به دلیل محدودیت منابع توانایی عرضه‌ی کافی ارز برای کاهش قیمت و کنترل بازار را نداشته باشد (بویژه در ایران که هم درامدهای ارزی کاهش یافته و هم مشکلات جدی در انتقال ذخایر ارزی از بانک‌های خارج به داخل وجود دارد). در این شرایط اگر سوداگران ارز احساس کنند که بانک مرکزی ذخایر کافی برای تامین تقاضای بازار را ندارد به سرعت شروع به خریداری ارزهای عرضه شده توسط بانک مرکزی و ذخیره آن خواهند نمود. در چنین شرایطی سوداگران اینگونه می‌اندیشند که یا منابع ارزی بانک مرکزی به انتها می‌رسد و یا بانک مرکزی به منظور ممانعت از اتمام ذخایر خود نرخ ارز را افزایش خواهد داد و یا اینکه عرضه را م ...

قیمت‌های پیش‌رو نگر (Forward Looking) در بازار نفت خام

درست به فاصله چند ساعت از اعلام توافق اوپک برای کاهش تولید قیمت انواع نفت خام در عرض چند ساعت چیزی حدود ۱۰-۱۲ درصد جهش کردند که خب در بازارهای دارایی و انرژی جهش خیلی بزرگ و کم‌سابقه‌ای به حساب می‌آید …سوال این است که توافق اوپک - که معطوف به تولید در ماه‌های آینده است - چرا باید قیمت امروز نفت را تحت تاثیر قرار دهد؟ این سوال حالت خاصی از یک سوال کلی‌تر است که چرا در حالی که هیچ اتفاقی در عرضه و تقاضای روز یک کومودیتی دیده نمی‌شود قیمت آن می‌تواند بسیار متلاطم باشد؟. کسانی که علاقه‌مند هستند که نشان دهند نظریه‌‌های اقتصاد متعارف در دنیای واقع برقرار نیست این تلاطم‌ها و جهش‌ها را به عنوان مثال نقض نظریه عرضه و تقاضا ذکر کرده و یا آن را به «اثرات روانی» در بازار نفت و هیجانات زودگذر و امثال آن نسبت می‌دهند. شکی نیست که بازار ممکن است به صورت موقت دچار اشتباه محاسباتی شود تا نهایتا به تعادل همگرا شود ولی این نیرو یک نیروی درجه اول نیست.. اتفاقا این رفتار مشاهده‌شده کاملا با یک چارچوب بازار عقلانی و مبتنی بر عرضه و تقاضا (ولی به صورت چند دوره‌ای) سازگار است. در بازار نفت، قیمت‌های دوره‌های ...

نیروهای بازار در تقابل با آرزوهای انرژی ترامپ

ترامپ مدعی است که قرار است قید را از «همه» بخش‌های انرژی آمریکا بردارد. به طور خاص قول اجازه بهره‌برداری از منابع نفت و گاز زیر زمین‌های فدرال (در آمریکا منابع زیر زمینی به صاحب زمین تعلق دارد، مگر این‌که قبلا این حق فروخته شده باشد)، حذف محدودیت‌های سنگین روی نیروگاه‌های ذغال‌سنگی و حفظ موانع تکمیل خط لوله کی‌استون را می‌دهد. مشکل پیش روی این است که نیروهای بازار بخشی از این آرزوها را خنثی خواهند کرد …۱) اگر آمریکا به تولید نفت غیرمتعارف خود بیفزاید فشار روی قیمت جهانی نفت بیش‌تر می‌شود و قیمت‌ها احتمالا همان حول و حوش ۵۰ دلار تثبیت می‌شود. این در حالی است که منابع غیرمتعارف (و نفت تزریق شده به خط لوله کی‌استون) برای اقتصادی بودن نیاز به قیمت‌های حدود ۴۰-۶۰ دلار دارند. البته به مدد پیش‌رفت فناوری سطح قیمت سربه‌سر منابع غیرمتعارف پایین‌تر رفته است ولی باز هم در قیمت‌های پایین مارجین زیادی ندارد.. بخش خصوصی از این دینامیک قیمت آگاه است و ممکن است با انتظار عقلانی از قیمت آینده اصولا وارد سرمایه‌گذاری سنگین در بخش غیرمتعارف نشود. مگر این‌که فشارهای سیاسی به اوپک یا تولیدکنندگان خاورمیانه ...

فریب حریف در نظریه بازی‌ها

از جمله مصداق‌های خیلی روشن عبارت «دانش ناقص خطرناک است» در به‌کارگیری نادرست مدل‌های نظریه بازی است که متاسفانه کم هم اتفاق نمی‌افتد. کسانی که صرفا مقدمات ابتدایی از نظریه بازی را می‌آموزند و یا به جای آموختن آن از متون جدی، چیزهایی از «فروشندگان نظریه بازی» به گوش‌شان می‌خورد تصورات رویایی از قابلیت مدل‌های نظریه بازی دارند که ورا یا خلاف مدعای این نظریه است …ذات اصلی نظریه بازی کشف «تعادل‌های» محتمل در شرایط رقابتی است که همه حریفان «عقلانی و پیچیده» هستند و ضمنا «می‌دانند» که طرف مقابل‌شان هم عقلانی و پیچیده است و نیز می‌دانند که حریف هم این اطلاع را در مورد آن‌ها دارد و الخ.. استفاده ناقص از نظریه بازی وقتی است که ادعا کنیم «بر اساس تکنیک‌هایی نظریه بازی» روش‌هایی برای دادن اطلاعات غلط به طرف مقابل و گول زدن او در راستای برنده‌شدن خودمان کشف کرده‌ایم٬ گویی که فقط یک طرف این بازی - که ما باشیم - این نکته را می‌دانیم و حریف‌مان ساده‌لوح و گیج است! این دقیقا خلاف شهودی است که نظریه بازی به ما می‌آموزد. وقتی طرفین همه‌گی عقلانی و پیچیده باشند دیگر «فریب» حریف و استفاده از نظریه بازی ب ...