یک لیوان چای داغ، نوشته‌های حامد قدوسی hamed

اندازه مقیاس ذهنی در اقتصاد

به دانشجویان مهندسی و فیزیک از همان ابتدا یاد می‌دهند که باید شهود جدی حول «اندازه مقیاس» (و رابطه بین لگاریتم‌) متغیرها پیدا کنند تا بتوانند چشم‌بسته و سرانگشتی برخی ابعاد مساله را در ذهن تصور کنند. مثلا باید بدانند که هر گرم فلان ماده حدودا شامل چند اتم است و هر سانتی‌متر معکب تقریبا چند گرم است و الخ. این شهود باعث می‌شود که بشود نتایج محاسبات را با تخمین‌های سرانگشتی از اندازه مقیاس مقایسه کرد و خطا‌های محتمل در محاسبات را کشف کرد. استادان مهندسی همیشه داستان‌هایی از این جنس دارند که دانشجوی برق باید بداند یک خازن یک فارادی یعنی چه و اگر روزی در امتحانش ظرفیت لازم برای خازن یک ساعت مچی را ده فاراد حساب کرد باید آن درس را تکرار کند چون هنوز نمی‌داند خازنی با این ظرفیت چه سایزی دارد …مهندسان خوب می‌دانند که وقتی صحبت از نیروگاه ۱۰۰۰ مگاواتی می‌کنیم از چه موجود فیزیکی صحبت می‌کنیم. با اتکا به این شهود فیزیکی است که مثلا اگر نامزدی بگوید ظرفیت برق تولید کشور را ظرف چهار سال به ۵۰۰ هزار مگاوات می‌رساند ذهن هزاران مهندس در جا به کار می‌افتد که این ظرفیت جدید در عمل یعنی چند نیروگاه معادل ...

مقاله علمی: «روی‌کرد زمان متوسط برخورد برای حل مسایل کنترل بهینه قیمت»

چند سال پیش و پس از حذف یارانه‌های سوخت و هدف‌گذاری برابر کردن قیمت داخلی با قیمت‌های فوب خلیج‌فارس، در سرمقاله‌ای این مساله سیاست‌گزاری را طرح کردم که با توجه به تصادفی بودن لحظه‌ای قیمت‌های جهانی بنزین و نرخ ارز، اگر سیاست‌گزار بخواهد قیمت‌های داخلی (ریالی) را با قیمت‌های جهانی هم‌سطح نگه دارد باید مرتبا قیمت داخلی سوخت را تغییر دهد. این کار ولی باعث تحمیل هزینه به بنگاه‌ها و خانواده‌ها و افزایش عدم اطمینان‌های اقتصادی می‌شود. از طرفی اگر دولت بخواهد فقط در ابتدای یک دوره قیمت‌ها را با قیمت جهانی تنظیم کند ولی در میانه راه به آن دست نزد ممکن است قیمت‌های داخلی در این فاصله انحراف زیادی از سطح جهانی پیدا کنند.. عملا هم دیدیم که مثلا بعد از جهش نرخ ارز در سال ۹۰-۹۱ و عدم تغییر قیمت‌های داخلی سوخت، شکاف قیمت داخل و خارج دوباره خیلی بزرگ شد. البته کاهش قیمت جهانی نفت در سال ۹۵ بعد از چند سال به کمک این موضوع آمد و شکاف کم‌تر شد. این موضوع در این سال‌ها همیشه به عنوان یک موضوع پژوهش در ذهنم بود …در این تحقیق تصمیم گرفتیم این موضوع سیاست‌گزاری را در چارچوب روی‌کرد کنترل بهینه و به صورت یک ...

تحلیل انتقادی «اشتغال از طریق پتروشیمی»: بخش دوم.. در حالی‌که می‌دانیم این عدد تا چه حد نادرست است

ریشه قضیه کجا است؟ ماجرا از آن‌جا ناشی می‌شود که یک بار انجمن دانش‌جویان ایرانی MIT گزارشی در مورد فرار مغزها تهیه کرده بود و خبرنگاری به شکل غیرمسوولانه و با درک نادرست از اعداد آن گزارش (خلط کل متخصصان ایرانی خارج از کشور با خروج سالیانه) این خبر غلط را منتشر کرد و چون تیترش هم جذاب بود فراگیر شد. در طی این سال‌ها هم هر قدر که نویسندگان گزارش اصلی توضیح داده‌اند که این عدد به کل اشتباه است، کسی گوش نداده و همان عدد ۱۵۰ هزار مبنا شده است …حال در مورد ماجرای اشتغال از طریق پتروشیمی هم با قضیه مشابهی مواجه هستیم. تقریبا هر خبر و گزارش دولتی و غیردولتی در مورد سطح اشتغال در پتروشیمی را که دنبال کنید همه‌جا نهایتا به گزارشی می‌رسید که مهندس رضا محتشمی‌پور مدیر وقت صنایع پایین‌دست پتروشیمی در سال ۱۳۸۷ تهیه کرده است و این عدد «دویست هزار» در آن ذکر شده است. متاسفانه این عدد بدون نقد و بررسی و سنجش پیشینه موضوع، از آن گزارش به گزارش‌های مجلس و دولت و نهایتا اتحادیه‌های تولیدکنندگان و دست آخر کمپین‌های انتخاباتی نامزدها راه پیدا کرده است. به زبان علما، این عدد هر چند در ماه‌های اخیر متواتر شد ...

تحلیل انتقادی «اشتغال از طریق پتروشیمی»

محمدباقر قالیباف مدعی شد که «در صنایع پتروشیمی به ازای هر یک میلیون تن، ۲۰۰ هزار شغل به صورت مستقیم و ۴۰۰ هزار شغل غیر مستقیم ایجاد می‌کند … می‌توانیم ۸ میلیون تن به ظرفیت پتروشیمی ایجاد کنیم یعنی ۱ میلیون و ۶۰۰ هزار شغل مستقیم و بیش از ۳ میلیون شغل غیر مستقیم». این ادعا این قدر عجیب بود که ابتدا با واکنش متخصصان و مدیرانی رو به رو شد که تذکر می‌دادند اتفاقا صنایع پتروشیمی جزو گران‌ترین صنایع برای ایجاد شغل است و هر میلیون تن پتروشیمی در به‌ترین حالت «چند هزار نفر» اشتغال ایجاد می‌کند. منتقدین توضیح دادند که اگر قرار بود این ادعا درست باشد با ظرفیت نصب شده فعلی بالادست و پایین‌دست پتروشیمی در کشور باید هیچ بی‌کاری پیدا نمی‌شد و ده‌ها میلیون نفر در این صنایع فعالیت می‌کردند! قصد ما ورود به این جنبه بحث نیست چون به تفصیل در مورد آن صحبت شده است …نقد اصلی معطوف به دفاعی است که طرف‌داران این گزاره پس از مشاهده نقد اولیه ارائه کردند و از منظر اقتصاد سیاسی به اصطلاح عذر بدتر از گناه است. یعنی معلوم شد که نه تنها خود وعده غیرواقعی و با خطای خیلی زیاد است بل‌که منبع آن هم کسانی هستند که خودشان ...

تحلیل انتقادی «اشتغال از طریق توریسم».. تلاش می‌کنیم برخی جنبه‌های این گزاره را تحلیل انتقادی کنیم

پیش از ورود به بحث باید روشن کنیم که سرمایه مورد نیاز برای خلق شغل در بخش خدمات (از جمله گردشگری) از صنعت (خصوصا صنایعی مثل بالادست نفت و گاز) کم‌تر است و هم سطح متوسط مهارت لازم برای نیروی انسانی در آن نسبتا پایین است. در نتیجه برای ایجاد اشتغال سریع و نسبتا کم‌‌هزینه گردشگری گزینه مناسبی است …در غیاب آمار دقیق، برای تحلیل ماجرا مجبوریم که برخی فروض کلیدی را اعمال کنیم. هدف ما از این مطلب هم لزوما رسیدن به یک عدد نهایی نیست و بیش‌تر می‌خواهیم چارچوبی ارائه کنیم که بتوان با بازی و تغییر فروض و پارامترها بازه محتمل برای نتیجه را دید. فروض کلیدی ما از این قبیل است:.۱) هر توریست به طور متوسط حدود ده روز اقامت می‌کند.۲) هر روز ۱۰۰ دلار هزینه اقامت و خورد و خوراک و رفت و آمد و امثال آن می‌کند (که این از زنجیره نیاز به ترکیب جدی کار و سرمایه دارد.).۳) هر توریست حدود ۳۰۰ دلار هم صنایع دستی و سوغاتی ایرانی می‌خرد (که این بخش نیاز به سرمایه زیادی ندارد و بیش‌تر کار محور است). با این حساب «اگر» ده میلیون توریست در سال وارد کشور شود سالیانه حدود ۱۳ میلیارد درآمد تولید می‌شود که به اعداد ناشی از ت ...

💠خلق اعتبار، اثر هماهنگی و امکان جهش اقتصادی در نتیجۀ یک سیاست‌گذاری پولی توسعه‌ای

💠نقدی بر تحلیل دکتر حامد قدوسی …✍️محسن یزدان پناه | مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات مبین | جستار شمارۀ ۴۸. دکتر حامد قدوسی از اقتصاددانان خوش‌فکر، متین و صاحب سبک است؛ در تحلیل بازارها، نظریۀ بازی‌ها، اقتصاد انرژی و البته ابعاد اقتصادی بحران آب در ایران ما. استاد موسسۀ فن‌آوری استیونس در امریکا و محقق موفقی که گرچه از زمینۀ مهندسی به دنیای اقتصاد آمده، اما عمق نگاهش به چارچوب‌های درک اتم‌وار محدود نشده و ردپای اخلاق، نهاد و زمینه در اجتماعیات نگارش‌هایش پیداست …• روشی کمابیش تکثرگرا که امروز مقبول دستۀ زیادی از اندیشمندان اقتصادی ذیل سرفصل Methodological Pluralism افتاده است. نگارنده از او آموخته و نیاز دارد همچنان از او بیاموزد؛ این نوشتار اما نقدی بر یکی از نوشته‌های اوست در باب نادیده گرفتن اثر ترتیبات پولی بر تمهید رشد شتابنده؛ در اقتصادی که سرمایه‌گذاری با اعتبار تازه خلق‌شده پیشران است. لازم به تأکید است که این نقد رد صحت دلایل ارائه‌شده در تحلیل ایشان نیست، اشاره به نادیده گرفتن مؤلفه‌ای مهم است که می‌توان آن را ذیل سیاست‌گذاری پولی توسعه‌ای نام‌گذاری کرد.. • هفته پیش از ایشان یادداشتی ...

نقد آقای یزدان‌پناه بر مطلب «وعده رشد اقتصادی قالیباف»

از برکت‌های حضور در کانال‌های تخصصی تلگرام آشنایی با دوستان جدیدتر و جریان‌های فکری متفاوت حول پژوهش‌های اقتصاد ایران بوده که آقای محسن یزدان‌پناه و موسسه مبین از جمله آن‌ها بوده‌اند. ایشان نقدی بر مطلب این‌جا در مورد دور از انتظار بودن دوبرابر شدن درآمد در ۴ سال نوشته‌اند که در پایین بازنشر می‌‌شود. نکته‌ای که من از نوشته‌های دوستان مبین استفاده کردم و در این متن هم برجسته شده است نقش ویژه سیاست پولی در مدیریت رشد اقتصادی است. از لطف ایشان متشکرم … کانال یک لیوان چای داغ٬ نوشته‌های حامد قدوسی ...

مقاله علمی: تخمین کشش قاچاق بنزین در ایران

در این مقاله مشترک‌مان با نیما رفیع‌زاده و محمدحسین رحمتی (هر دو از دانشگاه شریف) سعی می‌کنیم «کشش تقاضای قاچاق بنزین» در ایران را به عنوان تابعی از فاصله قیمت‌های داخلی و خارجی و نیز فاصله از مرز تخمین بزنیم …برای شناسایی علی (Causal Identification) و غلبه بر معضل درون‌زایی، از چند خاصیت نهادی/فیزیکی قیمت‌گذاری، فروش و قاچاق بنزین در ایران استفاده می‌کنیم. اول این‌که قیمت بنزین در ایران به صورت دستوری تعیین می‌شود و برای مدت زیادی ثابت است. در نتیجه معضل درون‌زایی قیمت (در پاسخ به تقاضا) را نداریم و می‌توانیم قیمت داخلی را برون‌زا فرض کنیم. ثانیا قاچاق به سمت چندین کشور همسایه ایران انجام می‌شود که فاصله قیمت‌شان با قیمت‌های داخل ایران با هم تفاوت دارد و در طول زمان هم متفاوت تغییر می‌کند. سوم این‌که قاچاق از استان‌های مختلف هزینه متفاوتی دارد … نتیجه تخمین ماهیانه تمایل به قاچاق بنزین در طول زمان (از طریق مدل ما) نشان می‌دهد که در سه مقطعی که قیمت بنزین درایران توسط دستور دولت جهش می‌کند و به قیمت‌های همسایه‌ها نزدیک می‌شود تمایل به قاچاق به شدت کم می‌شود. تخمین‌های سطح استانی ما نشا ...

اعداد و انتخابات.. انتظار داریم که در انتخاب نامزدها وعده‌های جذاب بدهند

وظیفه کارشناسان هم باید این باشد که این وعده‌ها را به عناصر سازنده آن تجزیه کرده و از نامزدها در مورد الزامات، ظرفیت‌ها و برنامه‌ها برای تحقق آن وعده‌ها سوال کنند. به عنوان نمونه‌ای برای شروع از بیانیه انتخاباتی یکی از نامزدها شروع می‌کنیم:. بخشی از بیانیه انتخاباتی آقای قالیباف: «… در چهار سال آینده درآمد کشور را دو و نیم برابر افزایش دهم و پنج میلیون شغل ایجاد کنم.». در دروس پایه اقتصاد به دانش‌جویان قاعده ۷۲ (Rule of ۷۲) را درس می‌دهیم که می‌گوید اگر نرخ رشد سیستمی r درصد باشد به طور تقریبی ۷۲ تقسیم بر r سال طول می‌کشد تا اندازه سیستم دوبرابر شود …البته «درآمد کشور» اصطلاحی مبهم است و احتمالا منظور بیانیه «تولید ناخالص داخلی» بوده است. از بابت ۲٫۵ هم تخفیف بدهیم و به دو برابر شدن تولید ناخالص داخلی رضایت بدهیم. قاعده ۷۲ می‌گوید اگر قرار باشد اندازه متغیری ظرف ۴ سال دوبرابر شود نرخ رشد سالیانه آن در «هر کدام از سال‌ها» باید ۷۲/۴=۱۸ درصد باشد. رشد اقتصادی کشور در چهار دهه گذشته فقط یک سال و درست بعد از جنگ به ۱۴ درصد رسیده و در شرایط «خوب» معمولا حوش و حوش ۵-۶ درصد بوده است. غیر از دو ...

بازار مالی به عنوان ابزار انضباط و تنبیه: مورد هواپیمایی یونایتد

وقتی در مورد کارکردهای بازار مالی مدرن (مثلا تقسیم ریسک و تسهیل تامین مالی) صحبت می‌کنیم به یک کارکرد مهم هم اشاره می‌کنیم: شفافیت اطلاعاتی از عمل‌کرد مدیران و قیود انضباطی روی رفتار آنان …شکی نیست که مثل هر نهاد دیگری این‌جا هم این شفافیت همیشه کامل نیست و آیا انضباطی که روی مدیران تحمیل می‌شود کامل و بی‌نقص نیست. قبلا در این جا مواردی از رفتار کوتاه‌نگرانه ناشی از بازار مالی را ذکر کرده‌ایم. حال این یکی دو روزه مورد جدید اتفاق افتاده که مثالی برای حلقه بازخورد از اجتماع به سهام شرکت و مدیران ارشد آن است …این دو روزه ویدئوهای مربوط به اخراج خشونت‌بار یک مسافر از خط هوایی یونایتد بسیار سر و صدا کرده‌اند. طبق یک قاعده قدیمی در بهینه‌سازی، خطوط هوایی همیشه چند نفر بیش از ظرفیت بلیط می‌فروشند چون انتظار دارند که به طور آماری چند نفر مسافر به پروازشان نرسند. به این ترتیب جلوی خالی ماندن صندلی‌ها را می‌گیرند. در مواردی هم که همه مسافران حاضر می‌شوند معمولا حراج‌مانندی برگزار می‌شود که به ۳-۴ نفر داوطلب جایزه‌ای (مثلا یک بلیط مجانی اضافی + پول هتل) داده می‌شود تا با پرواز دیگری بیایند و انصر ...

توزیع کیفیت‌ها در فرآیند گزینش

ایمیل‌هایی از دوستان دریافت می‌کنم که مضمون کلی‌شان این است: «شانس من برای پذیرش در دانشگاه X چه قدر است؟». گاهی سوال در مورد دوره دکترای دانش‌گاه خود ما است و گاهی در مورد دانش‌گاه‌های دیگر. متاسفانه در اکثریت موارد پاسخ ساده من این است که «نمی‌دانم» یا «تخمین قابل اعتمادی ندارم». این جا سعی می‌کنم کمی قضیه را باز کنم و بگویم درکم از رابطه بین کیفیت و احتمال گزینش در بازارهای رقابتی (مثل پذیرش دوره دکترا، پذیرش مقاله در ژورنال‌ها، گرفتن شغل، …) چیست و چرا غیر از موارد حدی و بدیهی نمی‌توان نمی‌تواند پاسخ مفیدی به آن سوال داد …ابتدا از این‌جا شروع کنیم که آیا سوال در مورد احتمال پذیرش به کل سوال لغو و بی‌جایی است؟ قطعا این طور نیست و دانستن این احتمال می‌تواند باعث صرفه‌جویی زمانی (برای مواردی که شانس نزدیک صفر است) یا افزایش انگیزه برای تلاش بیش‌تر (برای مواردی که احتمال بین صفر ولی با فاصله از یک است) شود. مشکل در این‌جا است که تخمین زدن چنین احتمالی سخت و پرخطا است …این تصور ساده‌شده از مساله را در نظر بگیرید: فرض کنید ۲۰۰ نفر برای دوره دکترای یک دانش‌گاه درخواست می‌دهند. این ۲۰۰ نفر ...

ارزش اختیارات در بازار وام‌های رهنی

در این مقاله ارزش فعلی معافیت مالیاتی سود وام‌های رهنی را از منظر قیمت گذاری اختیارات بحث می‌کنیم. دولت‌ها از مسیرهای مختلف سعی می‌کنند تا به خانوارهای صاحب‌خانه یارانه‌هایی بدهند که آن‌ها را تشویق به خانه‌دار شدن کنند (البته این که آیا اصولا تشویق به صاحب‌خانه شدن در عصری که می‌توان روی صندوق‌های سرمایه‌گذاری مسکن (REIT) سرمایه‌‌گذاری کرد از منظر سیاستی بهینه است یا نه خودش سوال مجزا و بحث‌برانگیزی است).. یکی از این یارانه‌ها که در بسیاری از کشورها رایج است، معافیت مالیاتی «بهره» وام رهنی مسکن است. به این ترتیب که صاحب خانه در آخر سال می‌تواند معادل بهره‌ای که به بانک پرداخت کرده است را از «درآمد مشمول مالیات» خود کم کند و به اصطلاح خودمان جزو هزینه‌های قابل قبول مالیاتی (ولی در سطح خانواده) قرار دهد. این کار باعث می‌شود تا نرخ سود حقیقی وام برای خریدار خانه تقریبا با ضریب «نرخ مالیات بر درآمد» کاهش پیدا کند. مثلا اگر نرخ بهره ۱۰ درصد و نرخ مالیات بر درآمد شخص ۳۰ درصد باشد٬ نرخ حقیقی وام مسکن به جای ۱۰ درصد، ۷ درصد می‌شود.. با این سیاست هزینه تامین سرمایه برای خانواده‌ها کم شده و انگی ...

تخصص‌ها در شورای شهر

اخیرا کمپین‌هایی ایجاد شده با شعارهایی مثل این‌که «شورای شهر جای ورزشکار و هنرمند نیست و مثلا فقط کسانی که مهندس سازه و معماری هستند باید در شورای شهر حضور پیدا کنند.» (نقل به مضمون). به عنوان کسی که به مباحث اقتصاد و مدیریت شهری علاقه‌مند هستم به نظرم این واکنش افراطی (در پاسخ به ناکارآمدی‌ها و کژرفتاری‌های برخی اعضای غیرمتخصص یا غیرمتعهد شوراها) افتادن از آن طرف بام است. وقتی چنین شعارهایی می‌دهیم باید دقت کنیم که در مورد کمیته «معماری و شهرسازی» شهرداری صحبت نمی‌کنیم، بل‌که در مورد هیات‌مدیره شهرداری‌ها صحبت می‌کنیم. در نتیجه عینک تحلیلی‌مان باید این باشد که ترکیب بهینه اعضای هیات‌مدیره یک شهر (یا حداقل یک شهرداری) چیست؟. شورای شهر نهادی بالذات سیاسی است و در شهرهای بزرگی مثل تهران و مشهد اتفاقا مستقیما درگیر فرآیند «تولید و تقسیم حجم عظیمی از رانت شهری» بین طبقات مختلف شهروندان است. هر تصمیم شهرداری، از الگوی منطقه‌بندی و شیوه برخورد با طرح جامع و تخصیص تراکم گرفته تا احداث یک اتوبان و ساخت مسیر دوچرخه تا اداره فرهنگ‌سراها و خانه‌های محله و خانه‌های بهداشت تا الگوی معماری و شیوه تا ...

ترس از طرد و فرصت‌های از دست‌رفته

دانشمندان تلاش می‌کنند بفهمند که چرا انسان‌ها از شنیدن پاسخ «نه» یا احساس «بی‌محلی و طرد شدن» تا این حد ناراحت می‌شوند. در یک پژوهش افراد را زیر دستگاه FMRI قرار دادند و متوجه شدند که حس طرد شدن همان بخشی از مغز را فعال می‌کند که به درد فیزیکی حساس است. یک فرضیه رایج این است که ناراحتی روانی از «پاسخ نه شنیدن» ریشه تکاملی دارد٬ برای انسان اولیه جدا افتادن از قبیله و طرد اجتماعی به معنی از دست دادن معاش و مرگ بود (چون تامین غذا به شکل انفرادی بسیار سخت بود) و در نتیجه این حس ذهنی مربوط به طرد اجتماعی به عنوان نظام هشدار زودهنگام عمل می‌کرد تا فرد را از خطر مرگ باز بدارد …حال به دنیای امروز بیاییم. من برای خودمان قضیه را این طور می‌بینم: واکنش روانی به طرد و نه شنیدن صرفا یک «وضعیت ذهنی» به‌جای‌مانده از دوران قدیمی و بدوی است و ما به ازای عینی ندارد. در حالی که «ریسک‌گریزی و ترس» ناشی از درد روانی طردشدن احتمالی می‌تواند پیامدهای عینی داشته باشد. انسان در دل تمدن خوب است فرصت‌های زندگی را قربانی ترس ناشی از این حس بدوی نکند …مثال روزمره بزنیم: فرض کنیم مقاله علمی جدیدی نوشته باشیم و آن ر ...

همان‌طور که می‌توان حدس زد مطالعات مختلف رابطه مثبت بین تورم و نابرابری را پیش نهاد می‌کنند

لذا می‌توان انتظار داشت که تورم بالاتر نهایتا به ضرر اقشار پایین و متوسط و به سود اقشار ثروتمندتر عمل کند. نابرابری ناشی از تورم می‌تواند از مسیرهای مختلفی رخ دهد. مهم‌ترین اثر به تفاوت قدرت اقشار مختلف برای پوشش دادن (Hedging) اثرات تورم مربوط می‌شود. معمولا اقشار ثروتمندتر قابلیت بیشتری برای محافظت کردن خود در مقابل شوک‌های ناشی از تورم دارند. این افراد می‌توانند دارایی خود را روی سبدی از دارایی‌ها سرمایه‌گذاری کنند که بازده آنها یا همبستگی ضعیفی با تورم داشته باشند (مثلا سهام) و یا به طور متوسط سریع‌تر از تورم رشد کند (مثلا املاک و مستغلات) و به این‌ترتیب اثر تورم را پوشش دهند. این کار برای افراد با درآمد پایین چندان راحت نیست چرا که به علت ناکامل بودن (Incompleteness) بازارهای سرمایه‌گذاری و مالی ورود به این فعالیت‌ها معمولا نیازمند حداقلی از دارایی است که این افراد نمی‌توانند آن را تامین کنند. مولیگان و سالای مارتین (۲۰۰۰) نشان داده‌اند که شانس بهره‌مندی از فناوری‌های مالی که افراد در مقابل تورم محافظت می‌کند با سطح درآمد رابطه مستقیم دارد. این اثر به خوبی در ایران قابل مشاهده است ...

دلیل نهایی می‌تواند به تفاوت بین دست‌مزدهای کارگران شاغل و بی کاران و مستمری بگیران مربوط شود

معمولا نهادهای کار به کارگران قدرت کافی برای مذاکره در مورد به‌روزسازی نرخ دست مزد متناسب با تورم (Wage Indexing) را می‌دهند در حالی که افرادی که مشمول دریافت‌های ثابت هستند و یا اساسا دریافتی شغلی ندارند (مثلا مستمری‌بگیران) ممکن است در جریان تغییر نرخ تورم دچار افت درآمد واقعی شوند. در ایران حقوق کارمندان دولتی و کارگران تحت پوشش قانون کار سالیانه با تورم به‌روز می‌شود و این باعث می‌شود تا دست مزد واقعی این قشر کمتر در معرض آسیب‌های تورمی‌باشد. در مقابل اقشاری که فاقد چنین پوشش‌های قانونی هستند – مثلا کارگران بخش کشاورزی یا بافندگان فرش - و یا در مشاغلی فعالیت می‌کنند که قیمت‌های محصولات آن توسط دولت تعیین می‌شود – مثلا رانندگان تاکسی یا صاحبان نانوایی‌ها- در بسیاری از موارد فاقد قدرت چانه زنی کافی برای متناسب سازی دست مزد و تورم هستند. علاوه بر آن دولت و سازمان‌های بزرگ تلاش می‌کنند تا از طریق برخی تسهیلات غیر پولی مثل تعاونی‌های مسکن کارمندان تحت پوشش خود را در مقابل شوک‌های تورمی‌این بخش‌ها حفاظت کنند حال آن که اقشار خارج از این پوشش شانس چندانی برای بهره‌مند شدن از این فرصت‌ها را ...

تورم و نابرابری.. دوستی یادآوری کرد که این متن را در سال ۸۶ نوشته بودم

الان سال‌ها است که در حوزه کلان مطلب نمی‌نویسم ولی از حیث تجدید خاطرات گذشته و تکمیل آرشیو این‌جا بازنشرش می‌کنم. ****. تورم همواره یکی از موضوعات مرکزی سیاست‌گذاری اقتصادی در ایران بوده است. هر چند مجموعه دستگاه‌های سیاست‌گذاری در دهه گذشته توانستند با برقراری انضباط مالی و استفاده فعال‌تر از ابزارهای پولی تورم کشور را از میانگین بالای ۲۰‌درصد به کم‌تر از ۱۵‌درصد رسانده و در حول و حوش ۱۳‌درصد ایستا کنند ولی با این حال ایران هنوز جزو معدود کشورهایی در دنیا است که تورم یکی از مسائل حل نشده اقتصاد کلان آن است. وجود این تورم باعث شده تا حتی مسائلی مثل واقعی سازی نرخ سوخت و به‌روزسازی خدمات دستگاه‌های بخش عمومی‌که عمدتا مساله‌ای مربوط به قیمت‌های نسبی است تحت‌الشعاع سیاست‌های معطوف به تورم قرار بگیرد. سوالی که در این فضا به صورت مداوم مطرح می‌شود که آیا تورم واقعا این قدر ارزش توجه دارد؟ از زاویه رابطه بین تورم و رفاه تقریبا تمام اقتصاددانان بر سر این که تورم یک «مساله» برای اقتصاد است توافق دارند ولی این واقعیت که تورم تا چه حد بد است موضوع اختلاف است.. گروهی این پدیده را صرفا یک تغییر در ...

اگر بر این باور باشیم که تورم با همه سوء‌برداشت‌ها و اغراق‌هایی که در مورد آن وجود دارد اثرات واقعی بر اقتصاد و رفاه شهروندان دارد

تاثیرات منفی تورم بر رفاه را می‌توان از دو مسیر متفاوت دنبال کرد. تورم از یک طرف می‌تواند باعث کاهش در سطح تولید جامعه شود. از این زاویه بین نرخ رشد اقتصاد و تورم رابطه منفی وجود دارد. هر چند که باوری متضاد با این ادعا در دهه‌های شصت و هفتاد تقریبا مورد قبول بود و ادعا می‌کرد که تورم برای رشد اقتصادی مفید است با این حال اتفاقات اقتصادی دهه هشتاد و تورم‌های بالا در بسیاری از کشورهای در حال توسعه و مطالعات صورت گرفته پس از این دهه کم‌کم باور جدیدی را ایجاد کرد که به اثرات منفی تورم بر رشد اشاره می‌کرد. آمارهای بین‌‌المللی نشان‌گر رابطه منفی قوی بین تورم و رشد سرمایه‌گذاری در کشورها است. هر چند این موضوع کاملا روشن نیست که آیا این رابطه صرفا یک همبستگی آماری است که به علت وقوع همزمان تورم و کاهش سرمایه‌گذاری شکل می‌گیرد و یا واقعا این تورم بوده است که نرخ سرمایه‌گذاری را تخریب کرده است. مهم‌ترین دلیلی که می‌توان برای این باور اقامه کرد این است که تورم باعث می‌شود تا پیش‌بینی بنگاه‌ها از قیمت نهاده‌ها و محصول دچار خدشه شود. به علت اشتباهاتی که در تخمین قیمت‌های آتی پیش می‌آید استنباط از قی ...

بیت‌کوین، سیاست‌های نادرست و «برق مجازی»

می‌دانیم که به خاطر حجم برقی که پردازشگر رایانه برای حل مساله رمزنگاری مصرف خواهد کرد استخراج بیت‌کوین انرژی‌بر است. به همین خاطر هم استخراج آن در کشورهایی که قیمت برق در آن‌ها بالا است به صرفه نیست و سود خاصی ندارد. این مشاهده پدیده عجیبی نیست، چون ورود به این بازار آزاد است و شهود مبانی اقتصاد به ما می‌گوید که نهایتا هزینه نهایی تولید و قیمت باید نزدیک هم باشند.. در این رابطه پادکست معروف EconTalk هفته قبل گفت و گویی در مورد روی وضعیت بحرانی اقتصاد ونزوئلا داشت و بخشی هم به موضوع استخراج بیت‌کوین اشاره داشت. برق در این کشور تقریبا مجانی است و در نتیجه تولید بیت‌کوین اقتصادی است. البته اقتصادی که می‌گوییم از منظر منافع فردی و به خاطر قیمت‌گذاری نادرست است و نه از منظر تحلیل هزینه فایده بر اساس هزینه واقعی و اجتماعی تولید. این وسط یک عده کارشان کار گذاشتن چند کامپیوتر قوی و استخراج بیت‌کوین و کسب درآمد ماهیانه ۷۰-۸۰ دلاری است، که در شرایط بحرانی ونزوئلا درآمد خوبی به حساب می‌آید (ظاهرا در ایران هم عده‌ای به کسب و کار مشابهی مشغول هستند.) دولت هم به جای تصحیح سیاست‌های بخش برق مشغول مبا ...

آیا اسنپ و تپ‌۳۰ خطری برای راننده‌ها است؟

طبق اخبار امروز ظاهرا «راننده‌های آژانس‌ها» جلوی مجلس تجمع کرده و خواستار ممنوعیت اپ‌های مسافریابی شده‌اند. کلیت قصه و لابی کردن برای محدود کردن مدل کسب و کار جدید ماجرای آشنایی است. ولی ترکیب تجمع‌کنندگان کمی عجیب است. بلی «صاحبان آژانس‌ها» و واسطه‌های سنتی حق دارند از ظهور اسنپ و تپ۳۰ نگران باشند و باید به فکر بازسازی مدل کسب و کار یا فعالیت‌های جدید باشند.. ولی «راننده‌های آژانس» اتفاقا باید (حداقل در میان مدت و بلندمدت) از این روند خوش‌حال باشند و عجیب است که معترض این وضعیت شده‌اند. اپلیکیشن‌های اینترنتی - مثل بقیه بسترهای اقتصاد اشتراکی - که قرار نیست خودشان مسافر جا به جا کند و نهایتا باید به همان راننده‌های موجود رو بیاورد …در این بین به چند دلیل اوضاع برای راننده‌ها به‌تر می‌شود:.۱) با درگرفتن رقابت بین اپلیکیشن‌ها کمیسیونی که راننده به آژانس سنتی پرداخت می‌کند کم‌تر می‌شود و پول بیش‌تری در جیب راننده می‌ماند..۲) راننده آژانس نیاز ندارد مسیر برگشت را خالی برگردد یا در خیابان دنبال مسافر برگردد و در نتیجه ضریب اشغال خودرو‌ تقریبا دو برابر می‌شود. ضمن این که از بابت آلودگی هوا و ...