مهران صولتی

مهران صولتی

یادداشت های تحلیلی پیرامون جامعه و سیاست در ایران @mehran_solati : ارتباط با نویسنده

🔹با شرکت در انتخابات چه چیزهایی از دست می‌دهیم و چه چیزهایی بدست می‌آوریم؟ 🔹

🌱با نزدیک شدن به موعد انتخابات مجلس در هفتم اسفند ماه فرصتی فراهم شده که می‌توان به طرح پرسش‌های مختلف درباره ماهیت و پیامدهای شرکت در انتخابات پرداخت و همچنین از دستاوردهای آن سخن گفت. از همین رو با لحاظ کردن اصل فایده - هزینه در هر کنش سیاسی می‌توان پرسید که؛ با شرکت در انتخابات چه چیزهایی را از دست می‌دهیم و یا چه چیزهایی را بدست می‌آوریم؟؛ ۱-مهم‌ترین چیزی که با شرکت در انتخابات از دست می‌دهیم فرصتی برای پرداختن به دغدغه‌های جدی درباره مسائل کلان کشور است، انتخابات در ایران بیشتر حول نام‌ها و معضلات ریز منطقه‌ای شکل می‌گیرد لذا در آن مجال چندانی برای پرداختن به مسائل ملی وجود ندارد، ۲-شرکت در انتخابات می‌تواند در مقاطعی به عنوان مخدر عمل کند چرا که فرد احساس می‌کند با شرکت در آن عمده‌ی مسئولیت‌های اجتماعی خود را انجام داده و بنابراین می‌تواند تا انتخابات بعدی فارغ البال به امور فردی و خانوادگی خود بپردازد، ۳-انتخابات و رخدادهای غیرقابل پیش بینی آن از جمله مسئله‌ی ردصلاحیت‌ها لطمه‌ای جدی به فعالیت‌های حزبی در ایران وارد می‌کند، به عبارت دیگر عرصه انتخابات ایران ترجمان امتناع برنامه ر ...

🔹 شرایط تحقق «برجام داخلی»! 🔹

🌴 پس از به فرجام رسیدن برجام به معنای شکل گیری توافق هسته‌ای و اجرایی شدن لغو تحریم‌ها، برخی از جمله حسن روحانی از لزوم تحقق «برجام داخلی» و برقراری نوعی آشتی ملی سخن می‌گویند. در این روایت؛ حل مناقشات و منازعات داخلی به عنوان پیش شرط لازم برای برخورداری از فواید توافق هسته‌ای تلقی می‌شود که قرار است بخشی از مشکلات اقتصادی کشور از قبیل کمبود منابع سرمایه گذاری، نرخ پایین رشد اقتصادی، اشتغال، نوسازی صنایع و … را مرتفع نماید. ولی واقعیت این است که تحقق «برجام داخلی» بیش از همه یک تصمیم سیاسی است تا اقتصادی، و تا اراده‌ی سیاسی بر انجام آن تعلق نگیرد نمی‌توان به رفع منازعات جناحی و به تبع آن حل مشکلات اقتصادی کشور امیدوار بود. واقعیت این است که اقتصاد ایران هم اکنون از نارسایی هایی رنج می‌برد که پیش از همه سیاسی بوده و بنابراین نیازمند ایجاد تحولاتی در عرصه سیاست می‌باشد. از همین رو می‌کوشم تا در این یادداشت نگاهی به برخی از پیش شرط‌های سیاسی تحقق «برجام داخلی» بیندازم؛ ۱-برخلاف بسیاری که نزاع سیاسی در کشور را کاذب و «دعوایی بر سر لحاف ملا» ارزیابی می‌کنند، واقعیت‌ها نشان می‌دهد که تفاوت‌ه ...

🔹 انتخابات و سرمایه اجتماعی در ایران 🔹

🌴 با اینکه از طرح مفهوم سرمایه اجتماعی بیش از ۳۰ سال نمی‌گذرد ولی در همین مدت توانسته به یکی از فراگیرترین مفاهیم جامعه شناختی تبدیل شود. جامعه شناسان انواع سرمایه را به چهار دسته تقسیم می‌کنند: سرمایه فیزیکی / سرمایه مالی/ سرمایه انسانی/ و سرمایه اجتماعی. در میان این چهار نوع سرمایه، سرمایه اجتماعی از همه مهمتر و حیاتی‌تر است. سرمایه اجتماعی از دو جزء تشکیل شده است؛ ۱- پیوند‌های عینی میان افراد (ارتباط شبکه‌ای افراد با یکدیگر)، ۲- پیوندهای ذهنی میان افراد (اعتماد و هیجان مثبت) /پیوندهای عینی هم به دو بخش تقسیم می‌شود: الف) پیوند افراد با اعضای خانواده، دوستان و خویشاوندان و ب) پیوند افراد با نهادها و NGO‌ها / همچنین پیوندهای ذهنی (اعتماد) افراد هم به سه بخش تقسیم می‌شود؛ الف) اعتماد به خانواده و دوستان، ب) اعتماد به نهادها و سازمان‌ها، ج) اعتماد به حکومت و دولت مردان /متاسفانه آمارهای بر گرفته از نظرسنجی‌های ملی در دوسال ۷۹ و ۸۴ نشان می‌دهد که جامعه ایران با سرعت در مسیر فرسایش سرمایه‌های اجتماعی پیش می‌رود. ایران امروز به شدت از فقدان ارتباطات شبکه‌ای شهروندان رنج می‌برد؛ بیش از ۹۰ د ...

🔹نسل سوخته‌ای به نام نوجوانان دهه ۸۰ 🔹

🌱گزارش منتشر شده‌ی اخیر درباره ابعاد هولناک آسیب‌های اجتماعی گریبان گیر نوجوانان دهه ۸۰، یک طنز تلخ تاریخی را با چالش مواجه ساخت. این که برخلاف متولدین دهه ۶۰، این متولدین دهه ۷۰ هستند که شایسته‌ی عنوان «نسل سوخته» هستند. مطابق گزارش؛ حدود ۵۰ درصد نوجوانان تجربه قلیان/ حدود ۴۰درصد تجربه سیگار/ حدود ۳۰ درصد تجربه الکل /و حدود ۴۰ درصد تجربه نزاع‌های خیابانی بعد از مدرسه را داشته‌اند. چرا اینچنین است؟ چرا نسلی متولد سال‌های پس از انقلابی که بنا بود آدم سازی کند، چنین فرجامی یافته است؟ در ادامه به پاره‌ای از عوامل پدیدآورنده این وضع اسف بار اشاره می‌کنم؛ ۱- وقوع انقلاب و تحمیل جنگ در دهه نخست تاسیس جمهوری اسلامی اگرچه خسارت‌های فیزیکی و انسانی زیادی به کشور وارد کرد ولی در تقویت سرمایه اجتماعی نقش زیادی داشت؛ حس نوع دوستی، اعتماد اجتماعی، پیوندهای گروهی، همدردی‌ها و همدلی‌های جمعی در زمره‌ی پیامدهای ناخواسته‌ی این دو رویداد مهم بودند، ولی با ورود کشور به دوران بازسازی وکانالیزه شدن سرمایه‌های اجتماعی در راستای توسعه‌ی اقتصادی کشور، نوعی احساس منفعت طلبی، آسایش مداری و استحاله جمع در فرد ات ...

🔹چرا رای می‌دهم؟ چرا رای می‌دهیم؟ 🔹

🌱با نزدیک شدن به ایام انتخابات، مناقشه برسر شرکت یا عدم شرکت هر روز ابعاد تازه‌تری می‌یابد. تردیدی که معمولا ارتباط نزدیکی با مقوله ردصلاحیت‌ها در هر انتخابات دارد. رای دادن یا ندادن؟؛ مساله این است! اما فارغ از ادله موافقان ومخالفان شرکت در انتخابات، من به دلایل زیر در انتخابات شرکت می‌کنم و سایرین را هم به آن دعوت می‌کنم؛ ۱-برخلاف نظر دوستانی که با توجه به رد صلاحیت ۹۹ درصدی اصلاح طلبان، شانسی بیش از یک اقلیت سی نفری (در بهترین شرایط) برای این جریان قائل نیستند، تجربه نشان داده است که بخش قابل توجهی از نمایندگان هر مجلس فاقد گرایش سیاسی عریان بوده و به تناسب، معمولا به سمت دولت یا مخالف آن سیر می‌کنند که البته این امر بستگی به مصالح کشور، فعالیت نمایندگان حامی دولت و معاونت پارلمانی رئیس جمهور دارد، ۲- چیزی به نام اصلاح طلب مادرزاد نداریم یا آن قدر کم داریم که به چشم نمی‌آیند، این ضرورت‌های تاریخی و زمینه‌های اجتماعی است که از بسیاری از اصولگرایان دیروز، اصلاح طلبان امروز را ساخته است، بنابراین نباید در دام ذات گرایی افتاد (حسن روحانی و علی مطهری بدون مارک اصلاح طلبی، عملا در جهت گشا ...

🔹چگونه انتخابات سیاست را دور می‌زند؟ 🔹

🌴 با نزدیک شدن به موعد انتخابات هفتم اسفند هر روز پرسش‌های بیشتری به ذهن خطور می‌کند. یکی این که چه زمانی انتخابات می‌تواند روح و روان سیاسی یک جامعه را تخدیر کند؟ کارل اشمیت؛ امر سیاسی را تخاصم میان دوست و دشمن در عرصه سیاست تعریف می‌کند و آن را ماهیت اصلی حیات سیاسی قلمداد می‌کند. بعدها همفکران اشمیت امر سیاسی را وجود شورو نشاط درون رقابت‌های سیاسی - انتخاباتی، با حفظ اصولی همچون تمامیت ارضی و آزادی‌های دموکراتیک تعریف کردند. شور و نشاطی که از رقابت معنادار جناح‌های سیاسی در آستانه هر انتخابات ناشی می‌شود و می‌تواند مردم را در انتخاب درست یاری کند. اما اگر چنین شرایطی تمهید نشود، انتخابات می‌تواند به نوعی دوربرگردان سیاست تبدیل شود؛ «مشارکت» به معنای حضور در فرآیند رقابت سیاسی و استحکام پایه‌های تحزب، به «شرکت» در انتخابات در یک روز معین، تقلیل می‌یابد. احزاب دارای مانیفست و برنامه‌های متمایز و مشخص، به ماشین‌های رای در آستانه انتخابات ترجمه می‌شوند. شهروندان بجای گفتگو درباره برنامه‌های احزاب تنها به مجادله درباره ویژگی‌های شخصیتی نامزدها می‌پردازند. انتخاب میان بد و بدتر، جایگزین ا ...

«خوشنامی» یا «کامیابی»؛ مساله این است!

🌱 در تاریخ معاصر ایران چند چهره سیاسی «خوشنام» را می‌شناسید؟ مدرس، مصدق، بازرگان خاتمی و …/حالا چند چهره سیاسی «کامیاب» را نام ببرید؛ فروغی، قوام السلطنه، هاشمی، روحانی و … «خوشنام» ها معمولا کسانی هستند که به دنبال راه‌های اصیل در سیاست هستند، برای خود اصولی دارند که از آنها عدول نمی‌کنند، همچنین پایبند به ارزش هایی هستند که آنها را در مبارزات سیاسی خود حفظ می‌کنند و در یک کلام؛ بنای آن دارند که نام و مشی سیاسی خود را در تاریخ به یادگار بگذارند؛ مدرس به عنوان یک نماینده شجاع و آزادیخواه، مصدق به واسطه مقاومت ملی و ضداستعماری با هدف احقاق حقوق ملت، بازرگان به دلیل حفظ اصول آزادیخواهانه و دموکراتیک و بالاخره خاتمی با ایستادن بر سر اخلاقی کردن سیاست در تاریخ ایران جادوانه شدند ولی همگی در تحقق آرمان‌های خود ناکام ماندند. به عبارت دیگر در اوج «خوشنامی» با سیاست رسمی وداع کردند ولی همچنان الهام بخش باقی ماندند. اما در سوی دیگر «کامیاب» ها قرار می‌گیرند، ایشان در سیاست بیشتر به دنبال راه‌های بدیل هستند، همچنین مهمترین اصل آنها عبارت از تحقق هدف می‌باشد و چندان هم در قیدوبند برداشت‌های مردم ...

انتخابات به مثابه فرصتی برای گفتگوی ملی!.. 🌱 ایران یک جامعه بدون گفتگوست

جامعه‌ای که در هیچ یک از سطوح آن نشانی از حضور یک دیالوگ اقناع کننده به چشم نمی‌خورد یا کمتر به چشم می‌خورد؛ خانواده، مدرسه، دانشگاه، پارلمان و در انتها شبکه‌های مجازی از جمله فضاهایی هستند که بیشتر تحت سیطره مونولوگ هستند تا دیالوگ! از همین روست که تا نطفه کمترین گفتگویی فراتر از گعده‌های دوستانه منعقد می‌شود خیلی زود در مرحله جنینی، و به شکل دلخوری، کدورت، افترا و ترک فضای بحث، سقط می‌شود. شاید انتخابات از معدود فرصت هایی است که با مغناطیس خود ایرانیان را جذب می‌کند تا با بسیج و عضوگیری اجتماعی بتوانند اندکی از غلظت فردگرایی فاقد اجتماع بکاهند و پیرامون یک امر سیاسی سازمان یابند. فرآیند انتخابات می‌تواند به فرصتی برای گفتگو میان توده مردم، مردم و نخبگان، و نهایتا نخبگان و الیت قدرت تبدیل شود. انتخابات به مثابه جلوه‌ای از مدنیت می‌تواند اعتراضات اجتماعی را به سمت و سوی رویت پذیری از طریق صندوق‌های رای هدایت و نوعی اجماع ملی ایجاد کند. ایران امروز ازبحران‌های ملی فراوانی همچون آب، محیط زیست، آلودگی هوا، کاهش سرمایه اجتماعی و افزایش آسیب‌های اجتماعی رنج می‌برد. حل این بحران‌ها نیز فقط ا ...

چرا جنبش دانشجویی نداریم؟ 🔹🔹 حدود یک دهه از اعمال مضایق و سخت گیری‌های زایدالوصف در دانشگاه می‌گذرد

دورانی که در آن نه با دوستان مروت و نه با دشمنان مدارا شد. روزگاری که در آن آکادمی، حداقل استقلال نیم بند خود را از کف داد و تن به تصمیمات خلق الساعه دولت و تلاطم‌های قدرت سپرد. در چنین فضایی بود که جنبش دانشجویی ایران با حضور تاریخی پنجاه ساله خود رو به افول و رکود نهاد. هم اکنون پس از گذشت هشت سال تاریک در تاریخ دانشگاه‌های کشور و با روی کارآمدن دولت تدبیر و امید، بارقه هایی از حیات و نشاط در بدنه آکادمی پدیدار شده است که برخی از آن به احیای دوباره جنبش دانشجویی تعبیر می‌کنند، ولی اساس استدلال من در این نوشتار این است که اساسا امروز چیزی به این نام در عرصه عمومی کشور وجود ندارد. دلایل من برای فقدان خصوصیات جنبشی در میان دانشجویان عبارت است از: ۱) جنبش دانشجویی به عنوان زیر مجموعه جنبش‌های اجتماعی جدید ویژگی هایی دارد از قبیل: رهبری، هویت مشخص و متمایز، معنا بخشی به فضای سیاسی - اجتماعی و بهره گیری از رسانه‌های جمعی، انصاف حکم می‌کند که بگوئیم این ویژگی‌ها در فضای تحرکات دانشجویی اخیر مفقود است، ۲) اگر روشنفکران را مولدان و دانشجویان را موزعان دانش در جامعه بدانیم چندی است که از روشنف ...

زی؛ یک شعار نیست. مردمی سازی؛ پروژه‌ای است که در کشورهای اسکاندیناوی (نروژ و فنلاند) انجام شده است

منظور از مردمی سازی این است که هرچه بیشتر زمینه مشارکت والدین، فرهنگیان و دانش آموزان را در مدیریت آموزش و پرورش رسمی افزایش دهیم. یکی از راه‌های مردمی سازی این است که از شوراهای دانش آموزی که الآن نقش تشریفاتی دارند شروع کنیم تا به مجالس دانش آموزی، پارلمان اولیا و پارلمان معلمان برسیم و این‌ها نه نقش تزئینی که نقش واقعی داشته باشند و باید به این سمت برویم که اگر والدین به مدرسه می‌آیند به جای دریافت پول، به فکر دریافت مشارکت فکری و عملی آن‌ها باشیم. تنها چاره مردمی سازی؛ این است که دانش آموزان و معلمان هرچه بیشتر به سمت هم افزایی، احساس تعلق ملی و کاهش بیگانگی پیش بروند …خصوصی سازی از دانش آموزان ما مهندسین خوبی تربیت می‌کند ولی این مهندسان، کسانی هستند که نیروی خود را در بازار جهانی عرضه می‌کنند و به عنوان کسانی نیستند که به این کشور علاقه‌ای داشته باشند و بخواهند آن را آباد کنند و این مملکت را سامان دهند. بنابراین در کنار خصوصی سازی و گفتمان معیشتی که در این ایام بر اذهان فرهنگیان حاکم است و همه به دنبال این هستیم که معیشت خود را سامان دهیم، همان طور که در قطعنامه فرهنگیان آمده بود ...

ر بعدها آن‌ها کارمند، مهندس و پزشک موفقی شدند به توسعه و پیشرفت کشور خود پایبند و وفادار بمانند ولی این اتفاق در ایران نیافتاد

یعنی ما سالیانه دانش آموزان بسیار خوبی تربیت می‌کنیم و این‌ها دانشجویان بسیار خوبی می‌شوند ولی ما بالاترین آمار فرار مغزها را داریم و مطابق آمار بانک جهانی؛ سالیانه۱۵۰هزار نفر از ایران مهاجرت می‌کنند که اکثرا آن‌ها برنمی گردند. یعنی آموزش و پرورش توانسته دانش آموزان را به لحاظ سخت افزاری و آموزش حرفه‌ای تعلیم بدهد و لی نتوانسته وجدان و غیرت ملی را در وجود آن‌ها تزریق کند، بنابراین ما بهترین تربیت کنندگان نیروی انسانی برای جهان پیشرفته امروز تلقی می‌شویم …از طرف دیگر در آموزش و پرورش مدرن، شاهد بیگانگی فزاینده دانش آموزان و معلمان نسبت به یکدیگر و هر دو این‌ها نسبت به نظام آموزشی هستیم. ما بهترین ساختمان‌ها را به عنوان مدارس بنیاد می‌گذاریم ولی از ایجاد شوری که بتواند دانش آموزان را به یک محیط فرح بخش و نشاط آور وابسته کند، عاجز مانده‌ایم. معلمان نیز به همین نسبت از وضع موجود ناراضی هستند …آموزش و پرورش فعلی؛ دستگاهی حجیم و متورم و فاقد کمترین تحول و نوآوری است که به شدت مصرفی شده و «چاه ویلی» است که هر چه بودجه داخل آن بریزید به دلیل عدم کارآمدی، اتلاف می‌شود. وقت‌ها اتلاف می‌شود. وقت ...

مهران صولتی؛ مدرس جامعه شناسی دانشگاه و عضو شورای مرکزی انجمن اسلامی معلمان سبزوار به عنوان اولین سخنران گفت: صحبت من درباره چشم ا

اگر آموزش و پرورش مدرن در دنیا شکل گرفت، در ادامه آموزش سنتی بود. اگر دانشگاه‌ها در غرب نضج گرفته و قوام پیدا کردند در ادامه سیر منطقی کلیساها و حوزه‌های علمیه بود. بنابراین شکل گیری این نهادها؛ کمترین کج تابی‌ها را در اذهان ایجاد می‌کرد. اتفاقا چون شکل گیری آن‌ها طبیعی بود؛ به بسیاری از نیازهای جوامع خود نیز پاسخگو بودند. بنابراین چه در سطح دانشگاه‌ها و چه در سطح آموزش و پرورش، معمولا به اهداف خود رسیدند اگر چه هنوز منتقدانی در جوامع مدرن هستند که معتقدند جنبه‌های رهایی بخش محیط‌های آکادمیک و آموزش و پرورش باید افزایش پیدا کند و به نوعی خلاقیت در آن جا رونق بیش‌تری بیابد …ورود آموزش و پرورش و دانشگاه در طلیعه شکل گیری ایران مدرن؛ یعنی از ابتدای مشروطه تا زمانی که مشروطه به دولت مطلقه شاهی پیوند خورد، هیچگونه سیر طبیعی نداشت و ما این‌ها را به شکل فرم هایی از قبل آماده شده وارد کردیم و طبیعی بود که این فرم‌ها محتوایی متفاوت از فرهنگ ما را در بطن خود می‌پرورد و البته چاره‌ای هم نداشتیم چرا که ایران در نظم جهانی که شرایط سرمایه داری بر آن غالب بود، یک کشور پیرامونی محسوب می‌شد و بسیاری از ...

سخنرانی من در نقد آسیب‌های سیاست خصوصی سازی در آموزش و پرورش (۲۷ اردیبهشت ۹۴)، به بهانه سخنان امروز رییس جمهور در این زمینه 👇👇

رئیس جمهور در نخستین اجلاس فعالان اقتصادی غیردولتی تأکید کرد:. واگذاری بهداشت و آموزش به بخش خصوصی

«حسن روحانی» در نخستین اجلاس فعالان اقتصادی غیردولتی که هم اکنون در حال برگزاری است با بیان اینکه پس از تحریم‌ها غل و زنجیر از پای اقتصاد ایران باز شده است گفت: دولت به جای ساخت مدرسه و بیمارستان باید بهداشت و آموزش را به بخش خصوصی واگذار کند و فقط خرید خدمت کند. ...

پیام‌های رد صلاحیت گسترده نامزدهای مجلس توسط شورای نگهبان!

🔹🔹 پدیده احراز یا عدم احراز صلاحیت‌ها بوسیله شورای نگهبان اگرچه بی سابقه نیست و حتی قابل پیش بینی بود ولی به دلیل مقارن شدن با به فرجام رسیدن «برجام»، موجب شکل گیری نوعی احساس یاس و سرخوردگی در میان بخش هایی از جامعه و کنش گران سیاسی شد. در این یادداشت می‌کوشم تا به برخی ازپیام‌های مندرج دراین اقدام برای جامعه ایران و پهنه‌ی جهانی اشاره کنم؛ ۱-نخستین پیام این است که ایران هنوز به توازن کارآمدی میان سیاست داخلی و خارجی دست نیافته است، اگر موفقیت در دیپلماسی هسته‌ای را نتیجه منطقی تفاهم نیروهای سیاسی درون کشور بر سر این موضوع بدانیم، داستان ردصلاحیت‌ها این پیام را به جهان مخابره می‌کند که «برجام» چیزی بیش از یک تاکتیک کوتاه مدت نبوده و نباید جهان نگاهی استراتژیک به ورود ایران به عرصه مشارکت جهانی داشته باشد، لذا حداکثر باید به ایران نگاهی در حد یک بازار مصرف جدید داشت، ۲- رویکرد نوین ایران به تعامل سازنده با جهان، نه یک دستاورد ملی، بلکه یک توافق موقت در سطوح فوقانی قدرت برای خروج از وضعیت پیشا توافق محسوب می‌شود که حداکثر انتظار از آن بر طرف شدن تحریم‌های ظالمانه می‌باشد.، ۳- این که هنو ...

علم بهتر است یا ثروت؟ /تاملی جامعه شناختی درباره یک پرسش قدیمی!

//واقعااین پرسش تا چه حد درست بنظر می‌رسد؟ باید گفت مهمترین ایراد این پرسش ناشی از وجود صفت تفضیلی «بهتر» در آن است. «بهتر» یا «بدتر» بودن نوعی فردیت و قضاوت فردی را به ذهن متبادر می‌سازد که نمی‌تواند به درستی به این پرسش، پاسخ دهد. به عبارت دیگر پرسش را به وادی ذوق و سلیقه می‌کشاندکه گمان می‌رود فرد می‌تواند در آن و با اختیار کامل دست به انتخاب بزند. مناسب‌تر آنست که عبارت را به این شکل تصحیح نماییم؛ علم برتر است یا ثروت؟ اگر بپذیریم که هر نظام اجتماعی از چند خرده نظام کوچکتر مانند؛ سیاست، اقتصاد، فرهنگ و خانواده تشکیل شده است، آنگاه می‌توانیم ادعا کنیم که هر خرده نظام هم از منطق خاص خود برخوردار می‌باشد. به طور مثال منطق سیاست؛ قدرت و کنترل / منطق اقتصاد؛ بازار و سود / منطق فرهنگ؛ خلاقیت و انسجام/ و منطق خانواده عبارت از؛ مشروعیت تولید نسلی می‌باشد. در این میان می‌توان علم را متعلق به خرده نظام فرهنگ، و ثروت را متعلق به خرده نظام اقتصاد دانست. همچنین در مقایسه برای دریافتن برتری میان این دو باید به ویژگی‌های خاص هر جامعه توجه کرد، به طور مثال مورد ایران نشان می‌دهد که اکنون ثروت موفق ...

اولویت با کدام است؟ اصلاح فرد یا اصلاح جامعه؟

//پرسش از اولویت فرد یا جامعه برای اصلاح، از پرسش‌های دیرینه بشری محسوب می‌شود که همواره ذهن اندیشمندان را به خود مشغول داشته است. البته این پرسش در ابتدا صبغه‌ای فلسفی داشت ولی با ظهور دو دانش نوپای جامعه شناسی و روان شناسی در قرن نوزدهم بیشتر زمینه اجتماعی - فردی یافت. در روان شناسی بیشتر بر فرد، اصلاح باورها، شخصیت و رویه‌ها ی فردی تاکید می‌شود ودر شاخه‌های مختلف آن؛ از پرورش، عزت نفس، تقویت قوای روحی و شیوه سازگاری انسان با مواضع متفاوت و متنوع سخن گفته می‌شود، در حالی که در جامعه شناسی از جامعه، ساختار، نقش، پایگاه، کنش همراه صحبت می‌شود، اما در مقوله تقدم اصلاح فرد بر اصلاح جامعه یا به عکس توافق روشنی وجود ندارد. روان شناسان عمدتا اصلاح فرد را شرط ضروری برای اصلاح جامعه تلقی می‌کنند و معتقدند که پرورش افرادی که سرشار از زندگی معنادار، رضایت و آرامش باشند می‌تواند در دستیابی به جامعه مطلوب موثر باشد حال آنکه به باور جامعه شناسان همه چیز اجتماعی است و تا جامعه و رابطه خرده نظام‌های آن از هم افزایی برخوردار نشود و تا کارکردهای هریک از این خرده نظام‌ها ارتقاء نیابد نمی‌توان امید به ج ...

واقعیت کشف حجاب در دوره رضا شاه چه بود؟

// ۱۷ دی ماهی که گذشت مصادف با سالگرد واقعه کشف حجاب در دوره پهلوی اول بود. رویدادی که گویا با الهام از تجربه آتاتورک در ترکیه انجام گرفت و هیاهوی بسیاری پیرامون آن در ایران برپا شد. موافقان و مخالفان حول درستی یا نادرستی آن صف آرایی کردند و مجادلات زیادی بر سر آن ایجاد شد. اما حالا با گذشت بیش از هشتاد سال از وقوع این رویداد می‌توان عالمانه‌تر آن را مورد تحلیل جامعه شناختی قرار داد؛ به راستی واقعیت کشف حجاب در این دوره چه بود؟ رضا شاه دولتی شبه مدرن بر پا کرد که قرار بود جامعه ایران را از سنت به سوی تجدد راهبری کند. دولتی که کوشید تا مظاهر سنت از قبیل مکتبخانه‌ها، حوزه‌های علمیه، نظام قضایی شرعی، تعزیه و شبیه خوانی را از عرصه اجتماعی حذف و نمادهای تجدد از جمله مدارس نوین، دانشگاه، دادگستری مبتنی در نظام قضایی مدنی و … را جایگزین سازد. همچنین رضاشاه کوشید تا برای تحقق یک دولت متمرکز به تاسیس ارتش ملی و اسکان اجباری عشایر اقدام نماید. تاسیس بوروکراسی هم برای سامان بخشیدن به امور مدیریتی این دولت نوپای شبه مدرن صورت گرفت. اما و هزار اما اجبار مردان به پوشیدن یونیفورم و کلاه رسمی و اجبار ...

نیازمند خوانش جدید از تختی هستیم / امروز هفدهم دی ماه مصادف با سالگرد ورزشکار اخلاق مدار و مردم دار مرحوم غلامرضا تختی هستیم

در طول ۴۸ سال گذشته بخشی از حافظه جمعی ما ایرانیان معطوف به ذکر خصائل فردی و جوانمردی‌های ورزشی تختی بوده است و البته اظهار تاسف عمیق نسبت به افول ارزش‌های اخلاقی در جامعه امروز ایران. اما به نظر می‌رسد خوانش‌های فردی از خصایل این اسطوره نتوانسته چندان برای بهبود اخلاق در جامعه موثر باشد، از همین رو نیازمند خوانشی اجتماعی از نقش تختی برای ایران امروز هستیم. به نظر می‌رسد بهره گیری از دستگاه تحلیلی جامعه شناس شهیر فرانسوی؛ پی یر بوردیو می‌تواند در این زمینه تبیین‌گر باشد. بوردیو سرمایه‌های موجود در زندگی اجتماعی را به چهار دسته اقتصادی، فرهنگی، نمادین (منزلت) و اجتماعی (پیوند) تقسیم می‌کند. به نظر می‌رسد جامعه ایران هم اکنون در چنبره دو سرمایه اقتصادی (پول) و سرمایه نمادین (منزلت ناشی از مصرف) گرفتار آمده و روز به روز شاهد استحاله بیشتر ارزش‌های اجتماعی به منافع فردی می‌باشد. در چنین شرایطی تنها تاکید بیشتر بر سرمایه اجتماعی می‌تواند راه گشای معضلات ناشی از فردیت بدون جامعه در ایران امروز باشد. خوانش اجتماعی از تختی باید بیش از تشک کشتی بر پیشاهنگ بودن وی در جمع آوری کمک‌های مردمی در حا ...

حمله به سفارت عربستان و نظریه «جامعه کوتاه مدت» / از طرح نظریه جامعه کوتاه مدت دکتر همایون کاتوزیان درباره تاریخ بلند ایران زمین ب

حالا این نظریه می‌تواند به خوبی تبیین‌گر داستان برجام و تحولات بعد از آن محسوب شود. تجربه برجام اقدام ارزشمندی بود که نشان داد می‌توان در حین غوطه ور بودن در دریای روزمرگی‌ها چشم به اقداماتی راهبردی دوخت که می‌تواند فصل جدیدی را برای این کشور رقم زند. اقدامی که می‌تواند مبنایی برای حضور قدرتمندانه ایران در عرصه جهانی آن هم پس از مذاکراتی دو ساله و فاخر با قدرت‌های جهانی محسوب شود. دولت هم البته می‌کوشید تا چهره‌ای جدید ازایران در عرصه جهانی به نمایش گذارد ولی تسخیر خودسرانه سفارت عربستان نشان داد که هنوز هم ایران جامعه‌ای کوتاه مدت تلقی می‌شود هر چند که تحول صورت گرفته در آن از جنس اقدام ارزشمند برجام باشد. نزاع بین انقلابی‌گری و دیپلماسی که از تسخیر سفارت امریکا و استعفای دولت بازرگان آغاز شده همچنان در فرهنگ سیاسی بخش هایی از جامعه ایران به قوت وجوددارد و نتوانسته خود را بر اساس شاقول منافع ملی تنظیم کند. جمهوری اسلامی بر اساس دینامیسم خود یعنی کشوری برآمده از انقلاب ۵۷ که به نفوذ منطقه‌ای و الهام بخش در جهان و به ویژه منطقه می‌اندیشد نمی‌تواند یکسره با انقلابی بودن وداع و در قامت کش ...