یک لیوان چای داغ، نوشته‌های حامد قدوسی hamed_ghoddusi

یک لیوان چای داغ، نوشته‌های حامد قدوسی hamed_ghoddusi

در دانش‌گاه استیونس نیوجرسی اقتصاد درس می‌دهم. حوزه تخصصم اقتصاد خرد کاربردی، اقتصاد انرژی و منابع طبیعی، مدیریت ریسک و کنترل بهینه تصادفی است. به علوم انسانی هم علاقه‌مندم. مسایل توسعه و سیاست‌گذاری ایران را دنبال می‌کنم و گاهی چیزهایی می‌نویسم.

استارت‌آپ‌ها در صنعت بیوتکنولوژی دارویی. لینک ثبت‌نام

استارت‌آپ‌ها در صنعت بیوتکنولوژی دارویی. لینک ثبت‌نام

در باب توهم «نقدینگی به مثابه منبع تولید» (بخش سوم).. دکتر شهرام معینی (دانش‌گاه اصفهان)

در واقع مهم‌ترین تاکید ما در آن یادداشت اصلی با دکتر قدوسی (بر این سه نکته بود که:.۱) نقدینگی یا به تعبیر بهتر m۲، ابدا سرمایه نیست و به آن نمی‌توان به چشم سرمایه یا پس انداز برای افزایش تولید و ایجاد شغل نگاه کرد، کل نقدینگی ۱۶۰۰ هزار میلیارد تومانی، به چشم سرمایه، عملا صفر است چون فقط مجموع روابط مالی ثبت شده در دفاتر بانک‌ها را نشان می‌دهد، بله سرمایه گذاری بسیار مهم است اما برای سرمایه گذاری باید فکر دیگری کرد مثلا به بهای کاهش مصرف داخلی، پس اندار داخلی را افزایش داد یا پس اندازها=سرمایه‌های خارجی را وارد اقتصاد کرد …۲) نقدینگی، رابطه مالی است. جامعه‌ای را فرض کنید که در آن رابطه بدهی (یا همان خرید نسیه) اصلا وجود ندارد و افراد فقط به طور نقدی می‌توانند مبادله کنند، خوب این خیلی قید روی تصمیمات مصرفی و تولیدی می‌گذارد و اقتصاد را از بسیاری از انتخاب‌ها و تصمیمات محروم می‌کند. پس هر چقدر روابط مالی (روابط بدهی) بیشتری در یک اقتصاد میسر باشد و شکل بگیرد، اقتصاد به مرز امکانات تولید یا مرز کارایی یا بهینه پرتو نزدیک‌تر می‌شود. بنابراین نوآوری‌های مالی، یک تاثیر این چنینی دارد اما نوآ ...

نقدینگی به مثابه «روغن موتور»

وقتی با دکتر معینی مطلب قبلی را نوشتیم کاملا انتظار داشتیم که دیدگاه ارائه شده موافقان و مخالفان زیادی داشته باشد. به هر حال هم نقدینگی مفهومی انتزاعی و پیچیده است و هم بدفهمی در مورد آن زیاد است و هم ما ادعا نداریم که همه ابعاد چنین مساله پیچیده‌‌ای را می‌فهمیم. در نتیجه آمادگی داریم که تا هر جا که لازم بود پاسخ نقد و ابهام‌ها را بدهیم و بحث را تدقیق کنیم. به نظر ما اگر توهم‌های مربوط به مفید بودن «نقدینگی» در اقتصاد ایران رفع شود و سیاست‌مداران دست از این نگاه بردارند، بخشی از گرفتاری‌های اقتصاد ایران حل می‌شود …در این متن می‌خواهم انگاره «نقدینگی به مثابه روغن موتور» را بیش‌تر بسط بدهم و آن را در مقابه انگاره «نقدینگی به مثابه سوخت موتور» قرار بدهم. به نظرم فکر کردن به نقدینگی به عنوان روغن می‌تواند خیلی از بدفهمی‌ها را روشن کند..۱) سوال: یعنی شما می‌گوید مدیریت صحیح سیاست‌های پولی، نقدینگی و عرضه پول هیچ تاثیری در کم و زیاد کردن رشد اقتصادی ندارد؟. پاسخ: معلوم است که این را نمی‌گوییم. نقدینگی در یک حد مشخص برای گردش درست اقتصاد لازم است و به همین خاطر هم تعبیر «روغن موتور» را برای ...

آیا نقدینگی سرگردان قابل هدایت به جایی است؟.. شهرام معینی (دانشگاه اصفهان)، حامد قدوسی (SIT)

سیاست‌مداران ایرانی هر وقت می‌خواهند یک راه‌حل ظاهرا معقول و آسان ولی در واقع سهل و ممتنع برای مشکلات اقتصادی پیش‌نهاد کنند سراغ «هدایت نقدینگی سرگردان» به سمت «تولید» می‌روند. هرزمانی که تورم مساله اقتصادی کشور باشد، می‌خواهنداز این هدایت برای «جذب و دفن» نقدینگی استفاده کنند و هر زمان که مساله رکود مطرح است، می‌خواهند با آن «رونق و اشتغال» ایجاد کنند. در این یادداشت کوتاه استدلال می‌کنیم که چنین تصوری ناشی از درک غلط از تعریف و مفهوم نقدینگی در اقتصاد کلان و نظام بانکی و به تبع آن توهم مدیریت و هدایت نقدینگی سرگردان است.. آمار حجم نقدینگی اکنون نزدیک ۱۶۰۰هزار میلیارد تومان اعلام شده است، هر بار که چنین آماری اعلام می‌شود خیلی‌ها را به این تصور می‌اندازد که «حالا که کشور ما این قدر پول دارد چرا آن را صرف رونق و فعالیت نکنیم؟». سوء فهم اول در این‌جا این است که گویی نقدینگی چیزی مثل طلا و نقره و پول نقد در صندوق بانک‌ها است که فعلا در حال خاک خوردن است یا در زیربالش و تشک مردم درسرگردانی مانده است و می‌توان با یک مدیریت صحیح با استفاده از آن دست به سرمایه گذاری زد، صدها پروژه اقتصادی را ...

آیا نقدینگی سرگردان قابل هدایت به جایی است؟ (ادامه مطلب …)

جمع بندی: چیزی که به صورت نادقیق به آن «نقدینگی سرگردان» (یا گاهی Hot Money) می‌گویند مثل یک سیلاب است که اگر ظرفیت جذب آن در خاک (بازار دارایی‌های کشور) نباشد، هر جا بخورد خرابی به بار می‌آورد. ولی نمی‌توان آن را کانال‌کشی کرده و برای «آبیاری» مزارع استفاده کرد! سیلاب راه خود را پیدا می‌کند و فقط ممکن است از یک دره به دره دیگر برود و عامل هدایت بین دره‌ها هم جذابیت این دره‌ها است. یعنی جهت علیت از سمت «هدایت نقدینگی» به «تولید» نیست، بل‌که اعتباراتی که صرف سرمایه‌گذاری در یک بازار (مسکن، سهام، تولید، ارز) شده است می‌تواند بازپس داده شده و معطوف به بازار دیگری شده و اعداد «اسمی» را در آن بازار متورم سازد. با این تعبیر تنها کاری که گاهی می‌شود برای هدایت نقدینگی سرگردان کرد این است که مسیلی بسازیم که این سیلاب موقتا در آن تخلیه شود (مثلا بازار سهام) و کم‌ترین خرابی را در قیمت‌های اسمی سایر دارایی‌ها (مثل ارز یا مسکن) به بار بیاورد. دست آخر اثر نقدینگی روی بازارهای دارایی «اسمی» خواهد بود و اثرات‌ «حقیقی» آن بسیار جای اما و اگر دارد. خلاصه این‌که، اشتغال و تولید تابع این سیلاب نیست و فقط ...

هزینه فرصت: مفهومی برای انتخاب بین کارهای «خوب».. چرا مساله‌ساز است؟

چون «هزینه‌هایی» که یک کار خیر و خوب به جامعه تحمیل می‌کند را نادیده می‌گیرد و این طور تحلیل می‌کند که هر عمل خوبی، به صرف این که خوب و پسندیده است (احتمالا از دید یک عده)، باید دنبال شود. مغالطه‌‌ای هم که پیش کشیده می‌شود این است که «کارهای خوب را نمی‌توان با معیار اقتصادی ارزیابی کرد».. اتفاقا اقتصاد (به معنی وسیع کلمه) ایجاد شده تا به ما بگوید که بین «بی‌شمار کار خوب» کدام را برداریم، چون می‌دانیم که «منابع ما» - از امکانات فیزیکی جهان تا پول تا تعداد انسان‌ها تا توان بدنی و عمر و وقت و حوصله انسان - همه‌گی محدود و فرصت «کارهای خوب» بی‌شمار هستند. در همین جامعه خودمان چه قدر فرصت برای کار خیر و خوب است؟ خارج از شمار: ازگرداندن کودکان کار به زندگی، نجات دریاچه‌ها و آبگیرها، حل معضل آلودگی هوای شهرها، رفع فقر، ایجاد امکانات برابر برای معلولین، ایجاد فرصت‌‌های برابر برای مردان و زنان، حفظ جنگل‌ها و مراتع، ضبط و ثبت آثار فرهنگی محلی، قدرددانی از پیش‌کسوتان، کمک به بیماران سرطانی، گسترش فضاهای ورزشی در شهرها، گسترش حمل و نقل عمومی، کمک به حل معضل گرسنگی در کشورهای دیگر، پژوهش در مبانی کی ...

بانک مرکزی ایران: محدودیت‌ها، چالش‌ها و فرصت‌ها (بخش دوم)

محبوبه داودی (دانش‌‌گاه صنعتی شریف)، حامد قدوسی (SIT). در قسمت اول مطلب گفتیم که بازی پونزی بانک‌ها -پیشنهاد سودهای بالا جهت جذب سپرده - منجر به افزایش ضریب تکاثر و در نتیجه رشد شدید نقدینگی در چند سال گذشته شد. گرچه نرخ ذخیره قانونی هم کاهش یافت، اما دارایی‌های موهوم بانک‌ها - که بدون نیاز به افزایش سرمایه توان خلق نقدینگی اعطا می‌کرد - مسیر جدیدی برای افزایش ضریب تکاثر ایجاد کرده و نسبت نقدینگی خلق شده توسط بانک‌ها به پایه پولی بانک مرکزی بالا رفت. مکانیزم افزایش ضریب تکاثر در این شرایط متفاوت از شرایط عادی است که در آن تغییر ضریب تکاثری از مسیر تغییر نرخ‌های ذخایر اتفاق می‌افتد. تجربه این سال‌ها شاید برای بسیاری از تحلیل‌گران اقتصاد پول در ایران جدید و متفاوت بوده و باعث شده نقش فعال «بانک‌های تجاری» و اعتبارات اعطایی آنان در خلق پول و نقدینگی جدی‌تر گرفته شود. به عبارت دیگر، در چهار سال گذشته کسری بودجه دولت و خالص بدهی بخش دولتی به بانک مرکزی (مکانیسم سنتی خلق نقدینگی از طریق افزایش پایه پولی در ایران) نقش درجه اول را در گسترش نقدینگی نداشته است و اعتبارات بانک‌های تجاری جای آن را ...

بانک مرکزی ایران: محدودیت‌ها، چالش‌ها و فرصت‌ها (بخش دوم)

محبوبه داودی (دانش‌‌گاه صنعتی شریف)، حامد قدوسی (SIT). این نرخ سیاستی در بانک‌های مرکزی توسط کمیته‌های سیاست پولی تعیین می‌شود و اساس این انتخاب هم تحلیل‌های اقتصاد کلان است. نرخ سیاستی طوری انتخاب می‏شود که در آن بده-بستان‌ها (Tradeoff) مربوط به مصرف/ سرمایه گذاری عوامل اقتصادی یا در واقع عرضه و تقاضای کالا در اقتصاد به گونه‌ای تنظیم ‏شود که نرخ تورم ناشی از این عرضه و تقاضا دقیقا معادل نرخ تورم هدف باشد. این اتفاق چه طور می‌افتد؟ این طور که وقتی نرخ‌‌های بهره بالا می‌رود، مردم ترجیح می‌دهند که به جای مصرف پس‌‌انداز کنند (چون هزینه فرصت پس‌انداز نکردن بالا رفته است) و در نتیجه از شدت تقاضای مصرفی فعلی و نرخ تورم کاسته می‌‌شود. با تغییر نرخ‌های بهره، تمایل مردم به نگهداری پول و حساب‌های جاری در مقابل حساب‌های پس‌‌انداز بلندمدت تغییر می‌کند. به یاد بیاورید که در قسمت اول گفتیم که بخشی از نقدینگی که در حساب‌های پس‌انداز بلندمدت است «غیرتورمی» است. پس نرخ سیاستی عملا با جا به جا کردن نسبت بین بخش تورم زای نقدینگی (مثل حساب‌های جاری) و بخش غیرتورم زای آن (عمدتا سپرده‌های بلندمدت) طوری عمل ...

بهینه‌سازی محلی، ناکارایی سراسری

داشتیم از جایی بر می‌گشتیم و طبق پیش‌بینی گوگل‌مپ قرار بود مسیر باز باشد ولی جایی در اتوبان در یک ترافیک سنگینی افتادیم که شاید نزدیک سی دقیقه به زمان سفر اضافه کرد. سر یک چراغ ترافیک اصلی اتوبان، عده‌ای از آتش‌نشانان یکی از شهرهای ریز سر راه چکمه‌های‌شان را دست گرفته بودند و از ماشین‌های پشت چراغ قرمز برای کمک به یک پروژه مفید محلی پول جمع می‌کردند.. در مورد جهت علیت نمی‌توان قاطعانه قضاوت کرد ولی مسیر سفر درست بعد از آن چراغ قرمز کاملا باز شد و با سرعت بقیه سفر را ادامه دادیم و چون ساختار جاده‌ هم قبل و بعد گره ترافیک تغییر خاصی نداشت می‌شد حدس زد که عامل ترافیک، همین کمپین پول جمع کردن - با کند کردن سرعت حرکت ماشین‌ها در زمان سبز شدن چراغ - بود. می‌دانیم که ترافیک سیستم پیچیده (Complex System) است و گاهی یک ضربه کوچک به یک گره می‌‌تواند باعث اختلالات جدی در زمان سفر شود …نمی‌دانم دوستان آتش‌نشان آخر روز چه قدر پول جمع کردند، ولی اگر حدس من درست بوده باشد و عامل ترافیک آن‌ها بوده باشند، هزاران هزار ماشینی -که اکثر پرسرنشین بودند و غروب یک روز شلوغ به منزل بر می‌گشتند- را نزدیک سی دقی ...

نرخ ارز و دست‌مزدها.. آیا دست‌مزدها هم با نرخ ارز رشد خواهند کرد یا عقب خواهند افتاد؟

برای این که به این سوال پاسخ بدهیم اول باید ببینیم منشاء و محرکه جهش نرخ ارز چه بوده است. بدون این که خیلی وارد جزییات شویم، می‌توانیم تصور کنیم که در اقتصاد ایران سه سناریوی اصلی برای جهش نرخ ارز وجود دارد:.۱) نرخ ارز جهش می‌کند تا فنر تورم داخلی را آزاد کند. این حالت وقتی است که نرخ اسمی ارز برای سالیان طولانی ثابت می‌‌ماند ولی در داخل تورم داریم. اگر درآمد نفتی کشور تغییر مثبت چشم‌گیر نداشته باشد، نرخ ارز بلاخره با کمی تاخیر خودش را با تورم داخلی هماهنگ می‌کند. در ماجرای ارز جهش ارزی، خیلی‌ها معتقدند که جهش قیمت تا نزدیک ۷۰۰۰ تومان (و حول و حوش آن) اتفاق عجیبی نیست و همان تصحیح نرخ ارز با تورم انباشته چند سال گذشته و تورم انتظاری سال آینده است …۲) نرخ ارز به خاطر افت بلندمدت در آمدهای ارزی کشور جهش می‌کند. این نوع جهش با حالت قبل فرق دارد چون ربطی به تورم داخلی ندارد و مربوط به این است که به هر دلیلی - تحریم، افت ناگهانی قیمت نفت، کاهش صادرات نفت،. - یک شوک منفی بزرگ و ماندگار به درآمد ارزی کشور وارد شده است و ذخایر ارزی هم قادر به هم‌وار سازی آن نیست. در این حالت اقتصاد باید روی یک ...

اقتصاد خرد بنزین سهمیه‌ای، بخش دوم

مثل همیشه سوالات و نقدهای خوبی از سوی دوستان مطرح شد که به برخی از آن‌ها می‌پردازیم:.۱) تحت چه شرایط تئوریکی سیاست «دو پله‌‌ای» (سهمیه و آزاد) می‌تواند منجر به مثلا کاهش هزینه حمل و نقل عمومی شود؟. پاسخ: به اقتصاد خرد مساله برگردیم: وقتی که «هزینه فرصت» بنزین سهمیه‌ای برابر بنزین آزاد نباشد. مثلا اگر دولت بنزین سهمیه‌ای به تاکسی‌ها بدهد و بعد با مکانیسم‌هایی - مثلا GPS روی خودرو - بتواند دقیقا مصرف بنزین را کنترل کند که صاحب تاکسی نتواند آن را به فرد دیگری منتقل کند. در عمل البته این مکانیسم‌های فنی معمولا پرهزینه و پرخطا و فسادزا هستند..۲) گران کردن بنزین در ایران هیچ تاثیری روی مصرف ندارد!. پاسخ: بلی بنزین همه جای دنیا کالایی است که حداقل در کوتاه‌مدت کشش قیمتی خیلی پایینی دارد و مصرفش خیلی به قیمت حساس نیست. ولی بحث مطلب ما این موضوع نیست. ما اصلا در مورد این که قیمت بازار آزاد چه قدر باشد بحثی نداشتیم. هدف فقط این بود که به سیاست‌گذار نشان دهیم هر قیمتی برای بنزین تعیین می‌شود (که خود این تعیین قیمت در جای خودش می‌تواند محل بحث باشد)، باید «همه بنزین» با آن قیمت فروش برود. سهمیه دو ...

بنزین سهمیه‌ای همان ارز ۴۲۰۰ تومانی است! همان قدر بی‌اثر!

آیا سهمیه‌بندی بنزین کمی به کاهش هزینه تمام‌شده حمل و نقل می‌کند؟ با همان منطقی که در مورد ارز ۴۲۰۰ تومانی نوشتیم و خوانندگان این‌جا با جزییات منطق آن آشنا هستند، استدلال می‌کنیم که سهمیه‌بندی بنزین - بنزین با قیمت دولتی و بنزین با قیمت آزاد - هیچ تاثیری روی «هزینه حمل و نقل» ندارد و فقط یک «یارانه نقدی» به صاحبان کارت سوخت است …به منطق اقتصاد خرد مساله نگاه کنیم. از منظر اقتصادی متغییری که هزینه مصرف یک عامل را برای هر فعالیتی تعیین می‌کند «هزینه فرصت» آن عامل تولید است و نه قیمت ظاهری که مصرف‌کننده/تولیدکننده برای آن پرداخت کرده است. مثلا اگر شرکتی ورق فولادی را دیروز به ۱۰۰۰ تومان خریده باشد ولی قیمت امروز ورق فولادی ۳۰۰۰ تومان باشد، قیمت تمام شده اقتصادی - نه حسابداری - ورق فولادی برای تولید فردا همان ۳۰۰۰ تومان خواهد بود و نه ۱۰۰۰ تومان! به همین شکل اگر دولت به تولیدکننده ورق فولادی را به ۱۰۰۰ تومان تحویل بدهد ولی ورق در بازار آزاد ۳۰۰۰ تومان قیمت داشته باشد، باز هزینه تمام شده بر اساس ۳۰۰۰ تومان حساب می‌شود!. منطق «هزینه فرصت» می‌گوید وقتی عاملی یک واحد از یک کالا را مصرف می‌کند ...

بانک مرکزی ایران: محدودیت‌ها، چالش‌ها و فرصت‌ها (بخش اول)

محبوبه داودی (دانش‌‌گاه صنعتی شریف)، حامد قدوسی (SIT). در مطلب قبلی این کانال با عنوان «مسوولیت‌های یک رییس بانک مرکزی» سعی شد تصویری کلی و خلاصه از اولویت‌های کار بانک مرکزی ارائه شود. در این سلسله یادداشت‌ها سعی می‌کنیم مبانی اقتصادی و فنی چالش‌های پیش‌روی بانک مرکزی، محدودیت‌ها، و ابزارهای در اختیار این بانک را با جزییات بیش‌تری شرح دهیم. در ابتدا روشن کنیم که هدف اصلی یک بانک مرکزی موثر و مقتدر «ثبات قیمت‏ها» در اقتصاد است! برای مدیریت هدف «ثبات قیمت» ‌ها، بانک مرکزی باید ابزارهایی را برای «کنترل تورم»، «کنترل نرخ ارز» و «نظارت بانکی و حفظ سلامت بانکی» داشته باشد. وجود سه دسته ابزار بالا جهت حفظ ثبات قیمت‌ها در کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت ضروری هستند. هر چقدر بانک مرکزی ابزارهای مناسب‌تر و قوی‌تری داشته باشد، دست‌یابی به هدف هم شدنی‌تر خواهد بود. در ادامه توضیح می‌دهیم که چرا فقدان یا ضعف این ابزارها باعث ناکارایی بانک مرکزی ایران در مدیریت اهدافش می‌‌‌شود …برای انضمامی کردن بحث روی یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی رییس جدید بانک مرکزی یعنی «مساله انباشت نقدینگی» متمرکز شویم. در ...

تقویت انگیزه‌های خصوصی برای رفع بحران برق (بخش سوم و آخر)

سام افلاکی (HEC Paris)، حامد قدوسی (SIT). یک امتیاز تامین برق از محل سلول‌های خورشیدی - در مقایسه با مثلا نیروگاه‌های سنتی یا حتی مزارع بزرگ‌مقیاس باد و خورشید - این است که سرمایه‌گذاری مورد نیاز آن‌ها به صورت توزیع‌شده و خرد انجام می‌شود. اگر بازارهای مالی کارا باشند و بتوانند حجم بزرگی از پس‌‌اندازها را به سمت پروژه‌های بزرگ مقیاس هدایت کنند، این مزیت از بین می‌رود ولی تا وقتی چنین اصطکاک‌هایی وجود دارد، اندازه کوچک پروژه‌های خورشیدی یک مزیت از حیث تامین مالی حساب می‌شود …ولی با توجه به قیمت بسیار پایین برق در ایران - که تقریبا جزو پایین‌ترین‌ها در دنیا است - و نیز قیمت پایین گاز در کشور، سرمایه‌گذاری در سیستم خورشیدی برای هیچ عامل بخش خصوصی جذاب نیست مگر این‌که سیاست‌های اصلاح قیمت یا تشویقی در پیش گرفته شود.. سیاستهای تشویقی برای انرژی خورشیدی در دنیا را می‌توان در سه گروه اصلی تقسیم بندی کرد: ۱) برقراری یک سیستم خرید برق مازاد بر مصرف مشتری توسط شبکه، اغلب به قیمتی بالاتر از برق توزیع‌شده، که به این قیمت تعرفه تغذیه شبکه (feed-in tariff) گفته می‌شود و در ایران هم وجود دارد. ۲) تخص ...

مسوولیت‌‌های یک رییس بانک مرکزی.. ظاهرا انتصاب آقای دکتر همتی به ریاست بانک مرکزی قطعی شده است

برای ایشان در خدمت به مردم و کشور و حل بحران‌های متعددی که بخش بانکی و نظام پولی کشور دچار آن است آرزوی موفقیت می‌کنیم.. پذیرفتن مسوولیت بانک مرکزی در این روزها البته کار سختی است. ولی برای ثبت در تاریخ، این‌ها فهرست ناقصی از چالش‌‌ها یا مسوولیت‌هایی است که رییس بانک مرکزی بر عهده خواهد داشت و به ذهن ما می‌رسد:.۱) مدیریت بمب نقدینگی: حجم نقدینگی انباشته شده در این سال‌ها - و بر هم خوردن نسبت پول و شبه‌پول در اقتصاد ایران- متناسب با سطح تورم چند سال گذشته نبوده و محتمل است که یک جایی منجر به انفجار تورمی شود. مدیریت این انباشت و تخلیه درست آن در بازارهای دارایی و جلوگیری از تبدیل آن به بحران و تلاطم یکی از حساس‌ترین وظایف رییس بانک مرکزی خواهد بود …۲) قیمت‌گذاری درست و منطقی ارز و محافظت از دارایی‌های خارجی بانک مرکزی (ارز و طلا) در شرایطی که انتظار تحریم‌ها می‌رود..۳) تعیین تکلیف قاطعانه و مسوولانه برای موسسات مالی غیرمجاز و جلوگیری از تکرار بحران‌های متعددی که در این سال‌ها رخ داد و نه تنها سرمایه مالی بل‌که سرمایه اجتماعی زیادی را بر باد داد …۴) تامین مالی تولید: ضربه تحریم‌های جدید ...

🔸برگزاری کنفرانس بین المللی «جامعه و محیط زیست» در دانشگاه تهران.۱۱ شهریور ۱۳۹۷.. 💻

🔸برگزاری کنفرانس بین المللی «جامعه و محیط زیست» در دانشگاه تهران.۱۱ شهریور ۱۳۹۷.. 💻

فیلسوف جامعه.. محمدعلی مرادی فیلسوف ایرانی دو روز پیش درگذشت

اسمش را نشنیده بودم - که یک نشانه این است که وقتی از ایران بیرون هستی کم‌کم شناختت را از شخصیت‌های فرهنگی نوظهور از دست می‌دهی - و پس از مرگش سراغ مصاحبه‌ها و مقالاتش رفتم. چند متنی که ازش خواندم پر از نکته و آموزنده بود. یک ویژگی‌اش که برجسته بود و به نظرم در بین فیلسوفان ایران کم‌تر دیده می‌شود: (شاید) به تاثیر از سنت آلمانی/قاره‌ای مساله‌اش تحلیل موضوعات عینی و بحران‌های جامعه - از معماری گرفته تا انتخابات و اقتصاد - از زاویه فلسفی بود و نشان می‌داد که فیلسوف می‌تواند با تفکر در مورد بنیادها و مفاهیم پایه حرف‌های قابل اعتنا و بدیعی در این زمینه‌‌ها بزند.. یک ویژگی قابل آموختن مرادی نوعی سلامت نفس و پرهیز از جدل بیهوده در نقدهایش است. مثلا با این‌که می‌گوید موضع متفاوتی با جواد طباطبایی دارد ولی توصیه می‌کند که «(منتقد) مقداری با آقای طباطبایی همدلی داشته باشد و پروژه وی را بشناسد و تلاش کند آن را ارتقا دهد.» چرا که مرادی معتقد است که: «این امر یعنی برخورد ترانسندس با رویکرد آقای طباطبایی را از این منظر ضروری می‌دانم که جامعه به تفکرات گوناگونی نیازمند است دیگر متفکران نظیر سوسیال دم ...

تقویت انگیزه‌های خصوصی برای رفع بحران برق (بخش دوم).. سام افلاکی (HEC Paris)، حامد قدوسی (SIT)

اشاره کردیم که به علت تقارن تابش خورشید و پیک مصرف در ایران، پنل‌های خورشیدی می‌توانند به عنوان یکی از چند راه‌حل‌ پیک‌زدایی و غلبه بر خاموشی‌ها (حداقل در طول روز) در کشور مطرح باشند. باید تصریح کنیم که توربین‌های بادی نیز به عنوان یک گزینه دیگر مطرح است. امتیاز توربین بادی این است که در شب هم می‌تواند انرژی تولید کند ولی نقطه منفی‌اش این است که پیک تولید آن در تابستان نیست. سوال کلیدی باقی‌مانده، برقراری انگیزه کافی برای بخش خصوصی برای ورود به سرمایه‌گذاری در این حوزه است.. متاسفانه تامین مالی انرژی نو یکی از چالش‌های قدیمی در کشور است و با جهش نرخ ارز و تشدید تحریم‌ها بر شدت آن افزوده شده است، در نتیجه پیچیدگی تامین مالی موضوع را دست کم نمی‌گیریم. همان طور که اشاره کردیم، سهم هزینه سرمایه‌گذاری - خصوصا از نوع ارزی - برای فناوری‌های انرژی نو به مراتب بیش‌تر از توربین‌های گازی است. فناوری توربین گازی از یک طرف بومی شده و سهم ارز در خرید آن‌ها کم‌تر است و از طرف دیگر بخش مهمی از هزینه تولید برق آن‌ به قیمت گاز بستگی دارد. در نتیجه با اعطای گاز ارزان هم‌چنان می‌توان انگیزه بخش خصوصی را ب ...

به چه کسی باید ارز ۴۲۰۰ تومانی داد؟

خوش‌بختانه به نظر می‌رسد نقدهایی که در مورد بی‌تاثیری پرداخت ارز یارانه‌ای به واردات نوشته شده اثر کرده و دولت متوجه شده است که این سیاست صرفا یک «بازتوزیع رانت» بین یک تعداد واردکننده محدود است، بدون این که عمومی جامعه یا کل اقتصاد کشور از آن نفعی ببرد. نشانه‌هایی وجود دارد که تخصیص ارز ۴۲۰۰ تومانی در حال محدود شدن است. حال سوال بعدی این است که پس به چه کسی باید ارز جهانگیری تخصیص داد؟. از دید ما، ارز ۴۲۰۰ تومانی - در شرایطی که قیمت بازار آزاد ارز نزدیک ۷۵۰۰ تومان است - نباید به هیچ منظوری تخصیص داده شود مگر این که سیاست‌گذار اصرار داشته باشد که به هر دلیلی تقریبا «نیمی» از هزینه‌های آن مورد/فرد را از جیب ملت «یارانه» پرداخت کند. پس قدم اول در طراحی سیاست‌های جدید ارزی درک این موضوع است که «ارز ۴۲۰۰ تومانی معادل پرداخت یک یارانه هنگفت به گیرنده است».. پس از درک این منطق، باید وارد مصداق‌ها و موارد تخصیص یارانه شد و در نتیجه قدم بعدی این می‌شود که چه کسانی یا چه مصارفی باید در فهرست گیرندگان این «یارانه» باشند؟ بدون این‌که بخواهیم پاسخ کلی به این سوال بدهیم، از حیث نزدیک‌ کردن ذهن به م ...

تقویت انگیزه‌های خصوصی برای رفع بحران برق (بخش اول).. سام افلاکی (HEC Paris)، حامد قدوسی (SIT)

وزارت نیرو اخیرا در یک اطلاعیه هشدار داده که با نزدیک شدن اوج مصرف به ظرفیت تولید برق کشور، امکان بروز یک خاموشی سراسری دور از ذهن نیست. ظرفیت اسمی تولید برق کشور به نقطه پیک مصرف نزدیک شده است و این به این معنی است که ظرفیت احتیاطی برای مدیریت بار پیک در تابستان خیلی کوچک است. تا جایی که ما می‌فهمیم مشکل فعلا در کمبود ظرفیت پیک است و هنوز با بحرانی شدن ظرفیت بار پایه فاصله داریم. پس باید به دنبال راه‌حل‌هایی برای افزودن سریع ظرفیت زمان پیک باشیم. در این متن کوتاه استدلال می‌کنیم که سرمایه‌گذاری خصوصی توزیع‌شده در انرژی خورشیدی می‌تواند یکی از چند راه‌حل اصلی برای مدیریت این بحران باشد (و تاکید می‌کنیم که حل این بحران با یک استراتژی منفرد ممکن نیست) …در مورد عوامل متعدد منجر به بحران برق فراوان گفته شده است. این عوامل در سه حوزه اصلی محدودیت سرمایه گذاری در تولید، ضعف مدیریت توزیع و قیمت گذاری و ناکارایی مدیریت مصرف قابل دسته‌بندی هستند که نهایتا همگی مرتبط با ضعف مکانیسم‌های انگیزشی و ارسال علایم غلط اقتصادی به بخش تولید و مصرف هستند. عدم تعادل در هزینه‌های تولید و قیمت فروش انگیزه لا ...